Από το βιβλίο του Κώστα Αξελού “ΟΗράκλειτος και η Φιλοσοφία”
Η αντίθεση ανάμεσα στο θείο και στο ανθρώπινο, ανάμεσα στους θνητούς και στους αθάνατους, διερευνάται και διατυπώνεται με αναλογίες. Έτσι οικοδομείται μια ολόκληρη ιεραρχία. Στα πιο χαμηλά επίπεδα τοποθετείται το είδος των ζώων και στην κορυφή αυτού του είδους τοποθετείται ο πίθηκος, το πιο ανθρωπόμορφο ζώο. Στο δεύτερο σκαλί τοποθετείται το παιδί. Μετά έρχεται ο άνθρωπος και τέλος το θείο. Το ζώο συγκρίνεται με τον άνθρωπο κι ο άνθρωπος το ξεπερνάει, όπως ξεπερνάει ο έφηβος το παιδί και ο Θεός τον άντρα. Το χάσμα που υπάρχει ανάμεσα στο ζώο και τον άντρα κι ανάμεσα στο παιδί και τον έφηβο υπάρχει κι ανάμεσα στον άντρα και τον Θεό. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θείο έγκειται στην ίδια φύση του ανθρώπου και του Θεού. Ο άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει τις ζωώδεις ορμές του, την παιδικότητα και τη μη αυθεντικότητα του, παραμένει όμως ανθρώπος. Προσπαθεί να φτάσει στην αληθινή σοφία αλλά δεν έχει σοφία, γιατί η σοφία είναι γνώρισμα πολύ περισσότερο από ανθρώπινο. Ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να είναι ηλίθιος ή σοφός. Οφείλει να γίνει σοφός. Ακόμα κι ο πιο σοφός άνθρωπος πρέπει να παραδεχτεί τα όρια του και να συνειδητοποιήσει πως όταν συγκρίνεται με τον Θεό μοιάζει με πίθηκο, πιθηκίζει. Βέβαια, το ανθρώπινο με το θείο επικοινωνούν, ο άνθρωπος όμως, παρ’ όλη τη φιλοδοξία, δεν μπορεί να γίνει Θεός.
