Η Αιανή είναι κωμόπολη της ΠΕ Κοζάνης και έχει οριστεί ως ιστορική έδρα του δήμου Κοζάνης. Βρίσκεται κοντά στον Αλιάκμονα και απέχει 22 χλμ. νότια της πόλης της Κοζάνης.
Το όνομά της το οφείλει στην αρχαία πόλη Αιάνη, ή Αίανα, αρχαία πόλη της Μακεδονίας στη περιοχή της Ελιμίας, πρωτεύουσα των Αιανών ή Ελιμιωτών. Σε απόσταση περίπου 1,5 χλμ από τη σύγχρονη πόλη βρίσκεται η αρχαία Αιάνη ή Αίανα, που υπήρξε σημαντικό κέντρο της περιοχής Ελίμειας. Ιδρυτής της αρχαίας Αιανής φέρεται ο Αίανος, γιος του Ελύμου, βασιλέως των Τυρρηνών, μιας Μακεδονικής πόλης.
Πέραν της γνωστής αρχαίας Αιανής στην περιοχή υπάρχει ναός της Παναγίας της εποχής των Κομνηνών, τρεις μικρές εκκλησίες με τοιχογραφίες του 1552 του ιεροδιακόνου Ζαχαρία και η βασιλική του Αγίου Δημητρίου στα τέλη του 11ου αι.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αιανής διαθέτει ανεκτίμητα αρχαιολογικά ευρήματα που βρέθηκαν στην αρχαία πόλη Αιανή. Βρίσκεται σε ένα μεγάλο σύγχρονο κτίριο, που χτίστηκε το 1992-2002.
Εδώ και πολλά χρόνια διοργανώνονται από το Μουσείο εκδηλώσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, συμπόσια, εκθέσεις, ιππικές πορείες σε ίχνη αρχαίων διαδρομών και μία αθλητική εκδήλωση με αγώνα δρόμου, ο οποίος λέγεται «ο Δρόμος του Απολλοδώρου», ενός αρχαίου δρομέα από την Αιανή.
Το αρχαιολογικό συγκρότημα της αρχαίας πόλης βρίσκεται περίπου 2 χλμ βορειοανατολικά του χωριού και σε αυτό μπορείτε να δείτε κατάλοιπα των διαφόρων κτιρίων της αρχαίας πόλης.
