Απόσπασμα από το βιβλίο “Η κρίση της νεωτερικότητας”, Εκδόσεις Ψυχογιός
Στην κοινωνία, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην ατομική ζωή, είναι ευκολότερο να απαλλαγεί κάποιος από τις ψευδαισθήσεις του σχετικά με τους άλλους, παρά να απελευθερωθεί από τις ψευδαισθήσεις του σχετικά με τον εαυτό του. Και, αφού η κρίση μας εκδηλώνεται ως απογοήτευση από την ελπίδα, ως προσγείωση στην πραγματικότητα, καθώς επίσης και ως αντικατάσταση της ελπίδας με την απόγνωση, κάθε κοινωνικό στρώμα θα απελευθερωθεί από τις ψευδαισθήσεις μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα πετάξει το πέπλο των απλών ψυχικών διαθέσεων και θα φτάσει στη συνειδητοποίηση. Το πρώτο βήμα προς αυτή τη στροφή είναι ακριβώς η εξέταση αυτών των διαθέσεων, δηλαδή μια έρευνα σε ό,τι κρύβεται πίσω από τις διαθέσεις που χαρακτηρίζουν την κοινωνία σήμερα. Δυσπιστία, ενθουσιασμός, σκεπτικισμός και άλλα παρόμοια μπορούν να εμφανιστούν ως ατομικές διαθέσεις ή ως υποκειμενικά απομεινάρια του παρελθόντος. Ακριβώς απέναντι τους τοποθετείται η ιδιαίτερη πραγματικότητα της κοινωνικής ζωής, έτσι ώστε αυτά καθαυτά στερούνται κοινωνικής σημασίας. Εντούτοις, αν η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα εμφανίζεται και εκδηλώνεται μέσα σε αυτές τις διαθέσεις, τότε οι δεσπόζουσες διαθέσεις κάθε ξεχωριστής εποχής και κάθε κοινωνικού στρώματος, γίνονται αποκαλυπτικά γεγονότα μεγάλης σημασίας. Σ’ ένα τέτοιο γεγονός, η μετάβαση από τη μια διάθεση στην άλλη, από τον ενθουσιασμό στην απόγνωση και από την απόγνωση στην ανανεωμένη ελπιδα, προκαλεί ένα ευεργετικό σοκ, το οποίο καθιστά εφικτή την κατανόηση, και η αναβάθμιση από την απλή σκέψη στη συνειδητοποίηση, συνοδεύεται από τη δημιουργία μιας νέας διάθεσης, στην οποία η κατανόηση γίνεται ένα συγκεκριμένο κοινωνικό γεγονός.
Karel Kosik: 1926-2003. Γεννήθηκε στην Πράγα. Μέλος του Τσέχικου Κομμουνιστικού Κόμματος, συμμετείχε στην αντίσταση κατά του ναζισμού. Σπούδασε φιλοσοφία. Θεωρείται ως ένας από τους σπουδαιότερους φιλοσόφους του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα.
Μετάφραση: Νάσος Γκόρτσος, Ειρήνη Μακρίδη, Μαρία Μακρίδη, Κατερίνα Πορφυρογένη.
