Καθημερινά κατακλυζόμαστε από μηνύματα σχετικά με αυθεντικότητα που κατά κάποιον τρόπο μοιάζουν περισσότερο σαν μη αυθεντικά. Στο Instagram για παράδειγμα υπάρχει το #nofilter,με το οποίο τονίζεται η πραγματικότητα της εικόνα, και την ίδια στιγμή οι εταιρείες τροφίμων υπόσχονται ότι μας παρέχουν «αληθινά» συστατικά στα προϊόντα τους. Δεδομένων αυτών των ανομοιογενών μηνυμάτων, πώς μπορούμε να πούμε ότι είμαστε πραγματικά γνήσιοι ή ότι απλά μιμούμαστε μερικά από αυτά τα κενά σε περιεχόμενο μηνύματα;

Ο ψυχολόγος Abraham Maslow πίστευε ότι όλοι οι άνθρωποι επιδιώκουν συνεχώς την αυτoπραγμάτωση. Ένα άτομο που συμπεριφέρεται σύμφωνα με τρόπο που στοχεύει στην αυτοπραγμάτωση είναι και εκείνο που είναι πραγματικά αυθεντικό. «Όταν οι άνθρωποι είναι αυθεντικοί, όταν είναι ο εαυτός τους και ικανοποιούνται οι ανάγκες τους κινούνται προς την αυτοπραγμάτωση. Αυτή είναι η φυσική, φυσιολογική κατάσταση για τα ανθρώπινα όντα».

Σύμφωνα με τη θεωρία του Maslow, έχουμε διαφορετικά επίπεδα αναγκών: ψυχολογικές (ηθική, δημιουργικότητα, έλλειψη προκαταλήψεων), κοινωνικές (φιλικότητα, οικογένεια, αίσθημα ταύτισης/αγάπης για τον άνθρωπο), ανάγκη εκτίμησης (αυτοπεποίθηση, σεβασμός των άλλων). Για να είναι κανείς αυθεντικός, πρέπει να έχει κατορθώσει τα χαρακτηριστικά της αυτοπραγμάτωσης, συμπεριλαμβανομένης της ηθικής και της έλλειψης προκαταλήψεων. Πολύ έχουμε συναντήσει κάποιους που κάνουν σκληρά αστεία για άλλους ανθρώπους καθημερινά, τότε ακόμα και αν θεωρούν ότι είναι αυθεντικά κακοήθη, δεν έχουν επιτύχει την πραγματική αυτοπραγμάτωση.

Ένα πραγματικά αυθεντικό άτομο είναι ανοιχτό σε νέες εμπειρίες και παρουσιάζει ενσυναίσθηση, έλλειψη κριτικής και εχθρότητας απέναντι στους άλλους. Από την άλλη μεριά, η εμφανής επιθετικότητα ή η εχθρότητα υποδηλώνει ότι ένα άτομο δεν είναι πραγματικά ήρεμο μέσα του. Η αρνητική συμπεριφορά των ανθρώπων μεταφράζεται από τους ειδικούς ως μια στρατηγική προστασίας. Πολλοί άνθρωποι στρέφονται σε αυτές τις συμπεριφορές, καθώς θεωρούν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να είσαι αυθεντικός σε έναν κόσμο όπου το σχολείο, η εκκλησία και ο εργασιακός χώρος προσπαθούν να διαμορφώσουν ορισμένα πρότυπα.

Ωστόσο, ακόμα και αν η προσπάθεια της αυτοπραγμάτωσης δεν είναι μια απλή διαδικασία, οι ψυχολόγοι θεωρούν ότι αξίζει κανείς να προσπαθήσει να τη βρει. Η αυτοπραγμάτωση επιτρέπει το ταλέντο μας και τα αισθήματά μας να ανθίσουν και τελικά να ευδοκιμήσουν. Όπως γνωρίζουμε οι περισσότεροι από εμάς δεν είναι διασκεδαστικό να βιώνουμε ένα ψέμα.

«Καλημέρα» και «συγνώμη». Δύο λέξεις, των οποίων η χρήση, σύμφωνα με τον αμερικανό κοινωνιολόγο των πολιτιστικών θεωριών, Ε.Γκόφμαν, αντικατοπτρίζει την εικόνα  και την λειτουργία μιας κοινωνίας. Εμείς σήμερα, πόσο συχνά τις χρησιμοποιούμε; Πόσο ευγενικά συμπεριφερόμαστε στην καθημερινότητά μας, στις παρέες μας, στις απλές και στις σύνθετες συναναστροφές;

Η χρήση κάποιων λέξεων όπως «καλημέρα», «συγγνώμη», «ορίστε», «παρακαλώ», «ευχαριστώ», καθώς και η χρήση του πληθυντικού αριθμού δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους την ομαλή συμβίωση, ούτε επαρκούν για να εξαλείψουν τη βία ή τις βίαιες συμπεριφορές, οι οποίες εκδηλώνονται κάλλιστα και σε συνθήκες απόλυτης ευγένειας. Οι κάτοικοι των μεγάλων αστικών κέντρων συνηθίζουν όλο και περισσότερο να ζουν σε συνθήκες αγένειας.

Όσον αφορά την ελληνική κοινωνία, η έλλειψη ευγένειας πηγάζει από πολλές αιτίες. Βασικό ρόλο διαδραματίζουν οι κοινωνικές συνθήκες. Η ανασφάλεια λόγω ανεργίας, κοινωνικών αλλαγών, αύξηση φόρων, απολύσεων, αβεβαιότητας για το μέλλον κ.ά., επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά.

Οι πολίτες αντιμετωπίζουν προβλήματα  τα οποία είναι αποτέλεσμα των παραπάνω συνθηκών και υιοθετούν εύκολα συγκρουσιακές συμπεριφορές στην καθημερινότητάς τους. Για παράδειγμα, δημιουργούνται εντάσεις για μία θέση στο λεωφορείο, σε συνηθισμένες συναλλαγές στις τράπεζες κλπ.

Για την δυσάρεστη αυτή κατάσταση, μεγάλη είναι η ευθύνη των Μ.Μ.Ε. Καθημερινά στην πλειοψηφία των τηλεοπτικών εκπομπών κυριαρχούν συμπεριφορές υβριστικές με χυδαιότητα, και από άτομα που ασκούν εξουσία. Αντί να παρέχουν ουσιαστική ενημέρωση και ψυχαγωγία, γεννούν  φανατισμούς και ανταγωνισμούς. Παιχνίδια όπως το «Survivor» κ.ά. προάγουν έναν αθέμιτο πολλές φορές ανταγωνισμό αψηφώντας τον συνάνθρωπο. Από την άλλη πλευρά ο τηλεθεατής ως παθητικός δέκτης τα δέχεται όλα αυτά χωρίς κριτική σκέψη. Δημιουργείται ένα αποχαυνωμένο κοινό, το οποίο ενστερνίζεται τον παραπάνω τρόπο επικοινωνίας. Όλα αυτά συμβάλουν στην αναπαραγωγή τέτοιων συμπεριφορών στις κοινωνικές συναναστροφές.

Αντίθετα, οι λέξεις «ευγενικός» και «καλόβουλος» ταυτίζονται με τον αδύναμο, το κορόιδο, τον άνθρωπο που μπορεί κάποιος εύκολα να χειριστεί. Αρχικά, η ελληνική οικογένεια, όσον αφορά την ευγένεια, περνάει στα παιδιά της αντιφατικά μηνύματα. Οι διδαχές  των γονέων για καλή συμπεριφορά, αντικρούονται με την αγένεια στην οποία καθημερινά τα εκθέτουν. Συχνό παράδειγμα αποτελεί η αγενής οδηγική συμπεριφορά των ενηλίκων.

Ο άλλος βασικός φορέας κοινωνικοποίησης, το σχολείο, ενώ διατείνεται πως διδάσκει την συνύπαρξη και συνεργασία μεταξύ των μαθητών, ουσιαστικά προάγει τον ανταγωνισμό. Η κατηγοριοποίηση των μαθητών σε «καλούς» και «κακούς» επιφέρει εντάσεις και αντιζηλίες ανάμεσα στα παιδιά και αναπόφευκτα αγενή συμπεριφορά.

Συνέπεια αυτής της κατάστασης είναι η εμφάνιση των «νταήδων» δηλαδή παιδιών με αγενείς έως βίαιες συμπεριφορές, που επιβάλλονται σε ήσυχα και ευγενικά «θύματα».

Φαίνεται πως αυτό που λείπει από τις σχέσεις είναι η ενσυναίσθηση και η αποδοχή.  Ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να μπαίνει κάποιος στην θέση του άλλου και να τον κατανοεί.  Αποδοχή σημαίνει να δέχεσαι τον συνάνθρωπο έτσι όπως είναι. Όταν θα επικρατήσουν οι δύο παραπάνω όροι,  οι συνθήκες συμβίωσης, θα είναι καλύτερες.

Αυτό που συμπεραίνεται είναι ότι οι παραπάνω σημαντικοί φορείς (οικογένεια, σχολείο, ΜΜΕ) θα πρέπει να ανταποκριθούν πλήρως στις απαιτήσεις του ρόλου τους σύμφωνα με τις παρούσες συνθήκες. Δηλαδή, η οικογένεια να διδάσκει την ευγένεια με το παράδειγμά της, το σχολείο να προάγει την συνεργασία και την ισότητα και τέλος τα ΜΜΕ, να ενημερώνουν προβάλλοντας ανθρώπους πρότυπα. Επιπλέον, ο καθένας έχει ατομική ευθύνη για τον τρόπο που συμπεριφέρεται στους άλλους. Αν δηλαδή προβάλλει τα καθημερινά προβλήματά του ως δικαιολογία για αγενή συμπεριφορά.

Τελικά, ας σκεφτούμε : πόσο διαφορετική θα είναι η ζωή μας, αν συμπεριφερθούμε με σεβασμό και ευγένεια σε όλους τους ανθρώπους, ξεκινώντας με μία χαμογελαστή καλημέρα την ημέρα μας; Είμαι σίγουρη πως θα την ανταποδώσουν!

Του Στέλιου Μήλιου

Πολιτισμός, το σύνολο των υλικών, πνευματικών επιτευγμάτων και επιδόσεων που είναι αποτέλεσμα δημιουργικών δυνάμεων και ικανοτήτων των ανθρώπων. Εκφράζεται ιστορικά στους τύπους και στις μορφές οργάνωσης και δράσης της κοινωνίας καθώς και στη δημιουργία αξιών.

Διαβάζοντας τον παραπάνω ορισμό παρατηρείται ότι δεν υφίσταται πολιτισμός στη σύγχρονη κοινωνία. Η απουσία του οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο μεταξύ της πολιτικής, της οικονομίας, της κοινωνίας, των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Δικτύωσης και της ατομικής ευθύνης. Σήμερα τα μόνα επιτεύγματα των ανθρώπων κατά πλειοψηφία είναι σφάλματα κατά του ίδιου. Διακρίνουμε έναν ορισμό που έχει χάσει τη σημασία και την έννοια του έχοντας σοβαρές επιπτώσεις για την εξέλιξη του ανθρώπου.
Η πολιτική που επικρατεί σε ολόκληρο τον κόσμο δεν έχει ως στόχο την οργάνωση μιας ορθής κοινωνίας και τη δημιουργία αξιών ανάμεσα στους ανθρώπους. Αντίθετα διακρίνεται καθημερινά να επικρατούν συμφέροντα μεταξύ χωρών αδιαφορώντας για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Είναι γεγονός ότι οι διαφωνίες των κρατών λύνονται με κοινωνικούς και οικονομικούς πολέμους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα καθεστώς σύγχρονης δικτατορίας, διότι σε πολλές περιπτώσεις δεν υφίσταται η δημοκρατία.
Σε όλη τη διάρκεια του χρόνου η οικονομία εξαρτάται από την πολιτική που διαμορφώνεται. Το οικονομικό μοντέλο που επικρατεί ενισχύει τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί και έχοντες και μη έχοντες και μια σειρά άλλων ανισοτήτων. Έτσι λοιπόν η πολιτικοοικονομική κατάσταση καταστρέφει σιγά-σιγά τις κοινωνίες με όρους απολίτιστους.
Σε αυτόν το φαύλο κύκλο δεν θα μπορούσαν να μην διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και Δικτύωσης. Σε καθημερινή βάση ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια σωρεία ειδήσεων που οι περισσότερες αποτελούν προπαγανδιστικό υλικό. Εκεί όμως που παρατηρείται η απουσία του πολιτισμού είναι η εμφάνιση ορισμένων δημοσιογράφων και προσώπων που βγαίνουν σε τηλεοπτικά παράθυρα. Πιο σημαντικό και επικίνδυνο όμως είναι τα σύγχρονα τηλεοπτικά ριάλιτι και παιχνίδια που αποπροσανατολίζουν τον κόσμο και υπονομεύουν τη νοημοσύνη του.
Όλα τα παραπάνω στοιχεία αποτελούν το φαύλο κύκλο που δημιουργείται από την έλλειψη πολιτισμού, επηρεάζουν το άτομο και ειδικότερα την ατομική του ευθύνη μέσα στη κοινωνία. Έχουν ως αποτέλεσμα να επιτυγχάνονται επιθετικές συμπεριφορές, αδικίες, μίσος, αγένεια, έλλειψη ανθρώπινης συνείδησης…
Αβίαστα λοιπόν οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει πολιτισμός. Δεν υπάρχουν τα επιτεύγματα, η οργάνωση και οι αξίες. Έχει δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος όπου η σπουδαιότητα της δημοκρατίας, της ειρήνης και του σεβασμού, απουσιάζουν.

Είναι ο πολιτισμός το εργαλείο για λύση στα σύγχρονα προβλήματα…;