Η είδηση που θα γεμίσει αγανάκτηση και θυμό είναι μέσα στα όρια της στοχοθέτησης κάθε μέσου.

Μετριέται το προϊόν που πουλάς σε επεξεργασμένα ψηφιακά χεράκια με τον αντίχειρα σηκωμένο. Εσύ όμως κουράστηκες να ανακυκλώνεσαι σε κάθε λογής δημοσιογραφικές φανφάρες και πρέπει να ψάξεις το θετικό. Είναι αυτή η είδηση που μπορεί να κρύβεται σε κάποιο στενό της πόλης. Μπορεί και σε ένα πάρκο.

Πολλές φορές κρύβεται και στο επιχειρείν. Θέλεις το πρωινό σου ξύπνημα να προσπεράσει το χαζοκούτι και να ψάξεις την αισιοδοξία σε έναν τόπο που χαροπαλεύει με την πρίζα βγαλμένη. Και ξεκινάς το οδοιπορικό και γίνεσαι φίλος με το χωματόδρομο! Πηγαίνεις σε χωράφια και καφενεία για να εισπράξεις το χαμόγελο. Μπαίνεις σε οικογενειακές επιχειρήσεις και νιώθεις την θαλπωρή που προσφέρει αυτή η τόσο σημαντική λέξη!

Ο χρόνος δεν μετριέται με ρολόγια μήτε με υπενθυμίσεις στο κινητό. Ανοίγεσαι με τους ανθρώπους της υπαίθρου που πολλές φορές αφήσαν τα πολυτελή σοκάκια της πρωτεύουσας και ανηφόρισαν για την ανεξερεύνητη ελληνική ύπαιθρο. Εκεί στήσανε τα όνειρά τους και προσπαθούν να μεγαλουργήσουν με μοναδικό αντίπαλο τον εαυτό τους! Ενδιαφέρονται για την ελληνική γη καθώς αυτή είναι που ζούσε αιώνες τώρα τούτη τη δύσμοιρη τη χώρα.

Ήταν οι εποχές που ανακαλύπταμε το άροτρο και πουλούσαμε σταφίδα και κάθε λογής καρπό. Και ο χρόνος πέρασε και το άροτρο έγινε μηχάνημα χιλιάδων ευρώ και συνεχίζουμε να πουλάμε καρπούς.

Εκεί σε τούτους τους τόπους των λίγων κατοίκων το μόνο που μετράει είναι η ευτυχία. Το «έχει ο Θεός» εδώ πιάνει τόπο! Σαν να μιλάνε με τον ύψιστο και αγαλλιάζει το μέσα τους.

Η γη μας αγκαλιάζει ανθρώπους και ιστορίες. Συμμαζεύει κατραπακιές και απαλύνει τους φόβους της οικονομίας. Θέλαμε να φύγουμε, να γίνουμε παιδιά της πόλης και το σύστημα της παγκοσμιοποίησης μας γέμισε κατάλοιπα καθημερινής ανισότητας. Πάμε να γιατρευτούμε στην ύπαιθρο και να ανασάνουμε καθαρό αέρα. Και οι χωματόδρομοι είναι πολλοί και τα χαμόγελα ανθίζουν γιατί εκεί πρέπει να επενδύσουμε και να δημιουργήσουμε.

Οι πόλεις στενεύουν και τα χωριά έχουν ανάγκη να πάρουν μια δεύτερη ευκαιρία. Να στηθούν ξανά κοινωνίες νεανικότητας και να βάλουν δικούς τους όρους στη ζωή τους. Χωρίς οργανογράμματα που στερεύουν το μέσα σου.

Ένα σπόρο φυτεύεις στο μπαλκόνι σου και αναπληρώνεις την θετικότητά σου. Σκέψου να μπορούσες να το κάνεις εκεί που ο χωματόδρομος οδηγεί μόνο στα χαμόγελα και όχι στα τσιμεντένια αδιέξοδα της πόλης.

Ο Βυθός ανήκει στα μαστοροχώρια του Βοΐου και έχει κρατήσει την παραδοσιακή του μορφή, με τα πετρόκτιστα σπίτια και  τα καλντερίμια. Οι κάτοικοι του χωριού συνεχίζουν να ζουν διατηρώντας τον παραδοσιακό χαρακτήρα του οικισμού.  Οι φυσικές του ομορφιές είναι πολλές και ξεχωριστές. Θαυμάσια δάση καστανιάς, οξιάς, βελανιδιάς, προκαλούν τον θαυμασμό των επισκεπτών. Ενδιαφέρουσα η πανίδα με την καταγραφή σπάνιων θηλαστικών, πουλιών και εντόμων.

Πρώτα δημιουργήθηκε ο Κάτω Ντόλος από διασκορπισμένες αγροτικές οικογένειες και αργότερα έγιναν οι τρεις συνοικισμοί του Επάνω Ντόλος. Οι κάτοικοι του χωριού διακρίθηκαν σαν μαστόρους και καλφάδες. Τα έργα τους και σήμερα προκαλούν το θαυμασμό (εκκλησίες, σχολεία, σπίτια, γεφύρια, βρύσες κ.τ.λ.).

Το φρουριακό Μοναστήρι της Αγίας Τριάδος Βυθού

Λίγα χιλιόμετρα μετά τον οικισμό, βρίσκεται η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος, χτισμένη στους πρόποδες του Προφήτη Ηλία, ανάμεσα στα περίφημα μαστοροχώρια της Ανασελίτσας, το Ζουπάνι (Πενταλόφο), Ντόλο (Βυθό), Κωνστάντζικο (Αυγερινό), που είναι γνωστά και με την γενική ονομασία Ζουπάνια.

Το μοναστήρι άρχισε να χτίζεται στα τέλη του 18ου αιώνα, στη θέση ¨Αλώνια¨, από περίφημους μαστόρους  της περιοχής, που έβαλαν όλη την τέχνη τους, αλλά και χριστιανούς που προσέφεραν γενναιόδωρα εργατικά χέρια εργατικά και χρήματα.

Οι εργασίες περατώθηκαν το 1797 και τρία χρόνια αργότερα στήθηκε ο ναός της Αγίας Τριάδος, για την ανέγερση και την διακόσμηση του οποίου συνεργάστηκαν Πενταλοφίτες κτίστες και λιθοξόοι Πωγωνιώτες πελεκάνοι ξύλου και Χιοναδήτες αγιογράφοι.

Το καθολικό της μονής είναι ένα εξαιρετικό έργο του πρωτομάστορα Γεωργίου Κούστα με καταγωγή από το Ζουπάνι  και ανεγέρθηκε στα 1800, κατασκευασμένο με εξαιρετικές και αυστηρά επιλεγμένες πελεκητές πέτρες.

Ο ναός διαθέτει νάρθηκα – γυναικωνίτη, πάνω από τον οποίο βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Μόδεστου, του οποίου η λίθινη οροφή διαιρείται σε τρία μέρη μέσω δύο τόξων, τα οποία καλύπτονται με ισάριθμους, τυφλούς σφαιρικούς θόλους και ένα εξαιρετικής τέχνης και επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο,  κατασκευασμένο με την δύσκολη τεχνική του σκαλιστού, στον αέρα.

Όλες οι επιφάνειες του κυρίως ναού και του ιερού καλύπτονται με τοιχογραφίες που φιλοτεχνήθηκαν, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή στα 1802, επί Μητροπολίτη Νεοφύτου και ηγουμενίας Νεοφύτου από τον Χιονιαδίτη αγιογράφο, Μιχαήλ.

Ο ηγούμενος της Μονής, Αρχιμανδρίτης Μάξιμος Γεωργόπουλος, ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Σισανίου και Σιατίστης, υποδέχεται ζεστά και φιλόξενα κάθε επισκέπτη και φροντίζει με αγάπη και ευλάβεια τον εσωτερικό και εξωτερικό χώρο του μοναστηριού, έχοντας τη στήριξη και τη βοήθεια των κατοίκων των γύρω οικισμών και του Δήμου.

Η επισκεψιμότητα του Μοναστηριού είναι αρκετά μεγάλη, ιδίως την άνοιξη και το καλοκαίρι, καθώς πλήθος κόσμου συρρέει για να προσκυνήσει τη θαυματουργή εικόνα της Αγίας Τριάδος και να θαυμάσει το καταπράσινο τοπίο.

Για τους φυσιολάτρες και τους οπαδούς του ορεινού τουρισμού, αλλά κι αυτούς που αναζητούν στιγμές χαλάρωσης, ηρεμίας και διαφυγής στη φύση, το Άνω Βόιο είναι ο κατάλληλος προορισμός για κάθε εποχή του χρόνου.

————–

Το Κυπαρίσσι Γρεβενών είναι ένα μικρό χωριό με μεγάλη ιστορία, 25 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης των Γρεβενών, στα 930 μέτρα ύψος. Αντιμετωπίζει κι αυτό, όπως πολλά στην Ελλάδα, το πρόβλημα της πληθυσμιακής ερήμωσης.

Από έναν τόπο με σταθερό τριψήφιο αριθμό κατοίκων, όπου λειτοιργούσε και Δημοτικό σχολείο, έγινε από τη δεκαετία του ΄80 κι ύστερα θέρετρο οικογενειακών διακοπών για τους ηλικιωμένους με τα εγγόνια τους.
Ο κύριος λόγος είναι φυσικά η αστυφιλία, η αναζήτηση για έναν ευκολότερο τρόπο ζωής στις πόλεις (όχι απαραίτητα και πιο όμορφο όπως ομολόγησαν πολλοί). Ίσως επειδή δεν πορεύτηκαν δικτυωμένα, σαν ένα μεγάλο χωριό αλλά παρέμειναν απομονωμένα σε έναν εσωστρεφή τοπικισμό.

Μια βαθύτερη αιτία είναι ότι ολόκληρες περιοχές σταμάτησαν να υποστηρίζονται κρατικά και ν΄ αναπτύσσονται, ώστε να προσφέρουν κάποια προοπτική στους κατοίκους τους για το μέλλον.

Το Κυπαρίσσι σε πίνακα της ζωγράφου Αργυρούλας Σίμου.

Ντοκυμαντέρ χωρίς μπάτζετ

Τρία χρόνια πριν, ο τότε αντιπρόεδρος του Συλλόγου Κυπαρισσιωτών, Φώτης Δημόπουλος, μου πρότεινε να κάνουμε μια σειρά συνεντεύξεων με τους δεκαπέντε μόνιμους κυπαρισσιώτες. Η ιδέα ενός ντοκυμαντέρ για το αγαπημένο μου μέρος υπήρχε από πάντα αλλά το δύσκολο ήταν να αποστασιοποιηθώ ώστε να ανακαλύψω ποιο θα ήταν το κυρίως θέμα και το πρόβλημα η έλλειψη εξοπλισμού.
Όταν απέκτησα κάμερα με τη λογική ‘’εδώ και τώρα’’ ξεκίνησα τον Μάρτιο του ΄18 το γύρισμα με πλάνα από κάθε εποχή του χρόνου και τις πρώτες συνεντεύξεις των ηρωικών μόνιμων κατοίκων. Αρχικά με σκοπό ‘’εσωτερικής κατανάλωσης’’, να μείνει δηλαδή ένα οπτικοακουστικό ντοκουμέντο γύρω από τους κατοίκους αυτής της γενιάς.

Με ξέρανε και τους ήξερα από μικρό παιδί αλλά δεν περίμενα ότι θα είχα εύκολη πρόσβαση στο να μου ανοίξουν τα σπίτια τους για να μιλήσουν. Παρόλες τις αναστολές μπροστά απ΄ την κάμερα αφηγήθηκαν γιατί το είχαν ανάγκη να ακουστούν. Μίλησαν για τη μετανάστευση στις δύσκολες δεκαετίες της χώρας, την ενασχόληση με την κτηνοτροφία, τη γη και την περίτεχνη τέχνη των μαστόρων της πέτρας. Τη μοναξιά των γηρατειών και τη ζωή στο βουνό, πλέον με την παρέα των ζώων και της τηλεόρασης.
Για το προσωπικό τους και το συλλογικό παρελθόν και τις εκτιμήσεις τους για το μέλλον που προβλέπει δυστυχώς ένα …χωριό χωρίς κατοίκους.

Στο είδος του ντοκιμαντέρ η μεγάλη δουλειά γίνεται στο μοντάζ, το ίδιο συνέβη και σ΄ αυτήν την περίπτωση. Είμαι μοντέρ κινούμενης εικόνας στο επάγγελμα, πράγμα που βοήθησε να δώσω μια σαφή αφήγηση στο εξάωρο υλικό. Με τη βοήθεια πρωτότυπης και παλιάς μουσικής από φίλους, έδεσε οπτικοακουστικά κι εκτίμησα ότι μπορούσε να βρει κοινό παραέξω. Το κεντρικό θέμα είναι η εδώ και πέντε χρόνια απουσία καφενείου –καφετζή για την ακρίβεια- πράγμα που είναι αρκετό για να διαταραχθεί ένας τόσο μικρός κοινοτικός ‘’βιότοπος’’.

Το Νοέμβριο του 2019 συμμετείχε στο Διαγωνιστικό τμήμα του 13^ου Docfest της Χαλκίδας. Υπήρχαν κι άλλα στο πρόγραμμα αλλά η κρίση του κορωνοϊού τα σάρωσε όλα…

Χωριό χωρίς κατοίκους

Έλεγα, περιγράφοντας το θέμα, ότι πρόκειται για τους ‘’δεκαπέντε τελευταίους κατοίκους’’. Ο Φώτης με διόρθωνε ‘’μη λες τελευταίους δεν ακουγεται καλά’’ και είχε δίκιο, προσπαθούσα να μη μεταφέρω την αυτόματη σκέψη μου στο λόγο. Βέβαια όσο αισιόδοξος και να θέλει να είναι κάποιος και όσο ενεργητικός και προσπαθεί να γίνει, με δράσεις κι εκδηλώσεις γύρω από τα χωριά, είναι οι συγκεκριμένες πολιτικές που συνεχίζονται για δεκαετίες κι έχουν καταδικάσει τις μικρές ορεινές περιοχές  σε διακοπή της πληθυσμιακής τους ανανέωσης. Περίεργο πάντως πως ούτε η οικονομική κρίση δεν άλλαξε σημαντικά την κατάσταση.

Κλείνοντας θα επιχειρήσω να συνοψίσω μια ισχύουσα προβληματική αντίληψη για τα χωριά στο εξής παράδειγμα:

Ένα πάγιο πρόβλημα είναι ότι στα γύρω χωριά δεν έχουμε σήμα στο κινητό ούτε και wi-fi. Το καλοκαίρι προσπάθησα να μαζέψω υπογραφές ώστε να επικοινωνηθεί πιο έντονα η ανάγκη επίλυσης του, γιατί πλέον και λίγες μέρες να λείψει κανείς, τρέχουν διάφορες εκκρεμότητες της ενήλικης ζωής που τακτοποιούνται μόνο με τη σύγχρονη επικοινωνία.

Σε συζητήση που είχα με κάποιους εικοσάρηδες συγχωριανούς μου, μου έφεραν ως αντεπιχείρημα ότι δε συμφέρει τις εταιρίες να κάνουν επέκταση των γραμμών και να επενδύσουν σε μια εγκατάσταση, διότι είναι λίγοι οι κάτοικοι και κάτι τέτοιο δε θα φέρει κέρδος.

Έφτασε η εποχή που η νεοφιλελεύθερη αντίληψη ότι όλα πρέπει να μετρούνται ως κέρδος και να ερμηνεύονται ως μετρήσιμα στατιστικά του marketing έγινε κοινή γνώμη ακόμα και στο μυαλό των (άνεργων και μη) νέων;

Ξεκάθαρα όχι, οι κοινότητες, οι ανθρώπινες σχέσεις και οι εμπειρίες των ισχυρών παραδόσεων είναι βιώματα πολύ δυνατά απ΄αυτό.

Τα ‘’χωριάτικα’’ καλοκαίρια μας όρισαν για πολλούς από εμάς την έννοια του ιερού και με αυτό το δυνατό κίνητρο θα συνεχίζουμε να τα κρατάμε ζωντανά όπως μπορούμε.

υγ: στη δύσκολη περίοδο που βρισκόμαστε, οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι …μένουμε σπίτι και θα διατηρήσουμε ζωντανά τα χωριά με το καλό όταν τελειώσει η πανδημία κι επανέλθει η εποχή της κινητικότητας.

Κοντοστέκονται και μιλούν με τις ώρες, πιάνοντας και στηρίζοντας τους αγκώνες τους στις τσιμεντογωνίες της αυλόπορτας. Χαμογελούν και χαιρετούν και ας μην σε ξέρουν, μόλις κάνεις ένα βήμα ακούς να ρωτούν ποιανού παιδί είσαι, το ακούς και χαμογελάς ασυναίσθητα αφού προσπαθούν να σε βρουν αραδιάζοντας ονόματα, επίθετα και παρατσούκλια που μόνο εκείνοι ξέρουν. Αυτή η χαρακτηριστική μυρωδιά της φουφούς παντού, κάνει όμως τόσο ξεκάθαρο το τοπίο όσο ξεκάθαροι είναι και οι άνθρωποί του. Έχουν μια εμφανή παιδικότητα που την συνοδεύει μια ευγενική ντροπαλότητα, καιρό είχα να δω πώς είναι να κοκκινίζει ο άλλος από ντροπή. Όλα τόσο κοντά που πας παντού ακόμα και με τις παντόφλες, εκείνες τις μαύρες, τις τσουμιασμένες αλλά τις τόσο ζεστές και σχεδόν αθόρυβες. Τι και αν περπατούν στην άσφαλτο; Kάνουν τον ίδιο ακριβώς ήχο όταν περπατούν και στο πλακόστρωτο. Το πορτοφόλι στη μασχάλη και το ψωμί στην άλλη, αυτές οι φιγούρες που αρνήθηκαν να προχωρήσουν και να ζήσουν το τώρα είναι τόσο ενδιαφέρουσες γιατί ζουν τον κόσμο του χθες, που τόσο αγάπησαν και αγαπούν και δεν τον αλλάζουν με κανέναν.

Η απλότητα και οι αντιθέσεις τόσο συναρπαστικές που σε ξυπνούν στον κόσμο του χθες και ας κοιμάται πάνω σου η αίσθηση του σήμερα. Τι και αν το παλτό σου έχει ποτίσει την μυρωδιά του ξύλου, μπορεί εύκολα να μοσχοβολήσει από την ξερή μέντα και την κατά λάθος φυτρωμένη σε απίθανο μέρος ρίγανη.

Για το Λιβαδερό.