” alt=”” aria-hidden=”true” />Πριν από μερικά χρόνια, ένας ερευνητής είχε δηλώσει ότι «το ένα τρίτο των κριτικών στο Διαδίκτυο είναι πλαστό». Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι πλέον είναι πολύ μεγαλύτερο.

Ανέκαθεν η χειραγώγηση του καταναλωτικού (και μη) κοινού, δεν αποτέλεσε εγχείρημα πολύ δύσκολο γιαυτούς που ήξεραν πώς να επιτύχουν αυτήν την «άτυπη» πλύση εγκεφάλου και να εξασφαλίσουν στις επιχειρήσεις τους ανταγωνιστικό πλεονέκτημα με αθέμιτα μέσα. Σήμερα, δε, στην εποχή της κοινωνίας της πληροφορίας και του metaverse, η πρακτική αυτή του χειρισμού και ελέγχου της κοινής γνώμης έχει οδηγήσει στην εγκαθίδρυση μιας ολόκληρης βιομηχανίας γύρω από αυτήν.

Στα πλαίσια αυτά, το astroturfing αποτελεί μια διαδομένη προσέγγιση μάρκετινγκ και δημοσίων σχέσεων που χρησιμοποιεί μια ψευδή εικόνα φυσικότητας και αυθορμητισμού για να κερδίσει υποστήριξη και δημοφιλία (virality). Είναι μια συχνή μορφή εκστρατείας, η οποία χρησιμοποιείται τόσο από μεγάλες εταιρείες όσο και από πολιτικά κόμματα, μεταξύ άλλων, η οποία παραπλανά ουσιαστικά την κοινή γνώμη χρησιμοποιώντας σύγχρονη τεχνολογία και ψηφιακά μέσα.

” alt=”” aria-hidden=”true” />

Κατ΄αυτόν τον τρόπο, πχ. φαρμακοβιομηχανίες μπορούν να προσλάβουν επαγγελματίες για να ξεκινήσουν on line συζητήσεις αναφορικά με τη χρησιμότητα ενός φαρμάκου, εξαφανίζοντας οποιοδήποτε αρνητικό σχόλιο, ή εταιρίες να επωφεληθούν από εκδηλώσεις πολύ μεγάλης εμβέλειας, χωρίς να έχουν πληρώσει κανένα δικαίωμα, όπως για παράδειγμα σε μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις, με επιχειρήσεις να επινοούν τρόπους επισκίασης αυτών που πλήρωσαν αδρά για να έχουν τα αποκλειστικά δικαιώματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η υπόθεση “Bavarian Beer” στο παγκόσμιο κύπελο ποδοσφαίρου 2010, όπου η εν λόγω εταιρία μπύρας, με το λανσάρισμα ενός φορέματος σε πορτοκαλί χρώμα, παρόμοιο με αυτό της φανέλας των παικτών της Ολλανδικής ομάδας, είχε πληρώσει κοπέλες για να εισέλθουν στο γήπεδο, φορώντας κάτω από τα ρούχα τους το πορτοκαλί φόρεμα: κατά τη διάρκεια του αγώνα, οι κοπέλες έβγαλαν τα ρούχα που φορούσαν από πάνω, αποκαλύπτοντας το πορτοκαλί φόρεμα με το σήμα της μπύρας. Οι κοπέλες μπορεί να συνελήφθησαν, αλλά η μπύρα είδε τα ποσοστά των πωλήσεών της να εκτοξεύονται 41% επάνω, ενώ τα δικαιώματα της μπύρας στο παγκόσμιο κύπελο κατείχε νομίμως η μπύρα Budweiser.

Από νομικής άποψης, το είδος αυτό του μάρκετινγκ αποτελεί ένα ιδιαίτερο είδος αντιανταγωνιστικής πρακτικής που εμπεριέχει στοιχεία τόσο ελεύθερου όσο και αθέμιτου ανταγωνισμού. Ελεύθερου, αφού προσπαθεί η μία επιχείρηση να δώσει χτύπημα κάτω από τη ζώνη στην άλλη, υπονομεύοντας τη δράση της στην ελεύθερη οικονομία της αγοράς, αναζητώντας ενίοτε και άλλους συμμάχους, αλλά και αθέμιτου γιατί παραπλανά το καταναλωτικό κοινό, εν αγνοία του. Στα πλαίσια αυτά, επιτήδειες πρακτικές όπως η σύμπραξη Facebook&Cambridge Analytica στην εκστρατεία του Τραμπ, διδάσκονται πλέον, ως μάθημα στα πανεπιστήμια, και ενώ η ανάγκη για αντικειμενική πληροφόρηση είναι επιτακτική, ο καταναλωτής καθίσταται βορά των fake news και της παραπληροφόρησης.

Στα πλαίσια της περιπτωσιολογίας αυτής:

• -η εταιρία Mcdonald’s συνελήφθη στην Ιαπωνία να πληρώνει κόσμο για να κάνει ουρά στα εστιατόριά της κατά την κυκλοφορία ενός νέου της μπέργκερ: στην πραγματικότητα η McDonalds είχε προσλάβει 1.000 υπαλλήλους μερικής απασχόλησης για να παραμείνουν στην ουρά, ξεκινώντας από τα μεσάνυχτα, πριν καν ανοίξει το κατάστημα, και να δημιουργήσουν θόρυβο για το μπέργκερ. Οι «πελάτες» πληρώνονταν για τον χρόνο τους και αποζημιώθηκαν για το γεύμα τους. Η McDonalds παραδέχτηκε το τέχνασμα, αλλά είπε ότι ήταν μέρος μιας «ανταπόκρισης πελατών» για «έρευνα αγοράς», ενώ
• -η ισπανική εταιρεία κινητής τηλεφωνίας Movistar είχε δημιουργήσει ψεύτικα προφίλ στο κοινωνικό δίκτυο Twitter για να αμυνθεί απέναντι σε ένα μπαράζ κατηγοριών που προέκυψαν όταν έκαναν μια σειρά από άδικες απολύσεις.

Οι εκστρατείες astroturfing αποτελούν απόπειρες επηρεασμού της κοινής γνώμης, που εξασκήθηκαν πρωτίστως στον φυσικό κόσμο, τώρα, όμως, ευδοκιμούν στο διαδίκτυο. Οι στόχοι αυτής της διαδικασίας είναι απλοί: να βλάψουν τον ανταγωνισμό ενώ παράλληλα να προωθήσουν τη δική τους παρουσία στην επιχειρηματικό κόσμο. Είναι, εξάλλου, γνωστό ότι η συγκριτική διαφήμιση αποτελεί μια από τις πιο επικίνδυνες μορφές διαφήμισης, καθώς συνήθως περιλαμβάνει σκόπιμη σύγκριση με τον ή τους ανταγωνιστές, στο μέτρο σύγκρισης που ο δράστης θέτει.

Αυτό βεβαίως, μπορεί να συνεπάγεται και παραβίαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας του. Η εκμετάλλευση αυτής της τάσης επιφέρει εκτεταμένες συνέπειες, καθώς η γνώμη, οι αντιδράσεις και τα συναισθήματα του πλήθους, είναι δύσκολο να επαληθευτούν. Μπορεί πχ. μια διάσημη youtuber να διαφημίζει μία νέα καλλυντική κρέμα. Κάποιοι θα πιστέψουν ότι λέει την αλήθεια και ότι το προϊόν είναι όντως άκρως αποτελεσματικό, ενώ κάποιοι άλλοι θα αναρωτηθούν και θα κάνουν περαιτέρω έρευνα. Επιπροσθέτως, εάν κάποιος υποψιάζεται ότι ένα ρεπορτάζ που διαβάζει στο διαδίκτυο είναι fake news, μπορεί να το ελέγξει σε μερικά άλλα πιο αξιόπιστα ειδησεογραφικά πρακτορεία. Το πρόβλημα του astroturfing είναι μοναδικό, γιατί ακόμα κι αν το πρόβλημα είναι γνωστό, η αντίδραση του κοινού μπορεί να μετατρέψει το αναληθές σε μία διαδεδομένη «οιονεί» αλήθεια.

Με αυτόν τον τρόπο, τα προβλήματα που δημιουργεί το online astroturfing ξεπερνούν κατά πολύ την παραπληροφόρηση, το ψευδές μάρκετινγκ και κάθε άλλη τυπική παραπλανητική συμπεριφορά στο διαδίκτυο με πολλές νομικές προεκτάσεις.

Πηγή:  lawspot.gr

Μέσα σε λίγα λεπτά το video είχε γίνει viral και το έβλεπαν εκατομμύρια χρήστες της πλατφόρμας. Πολλοί δημοσιογράφοι άρχισαν να ζητούν από τον χρήστη την άδεια για να προωθήσουν και να προβάλλουν το βίντεο. Θλιμμένες φατσούλες και διαφόρων ειδών emoji άρχισαν να συνοδεύουν το βίντεο τοποθετημένα από τους χρήστες που το έβλεπαν.

Σε λιγότερο από 24 ώρες διαπιστώθηκε ότι το βίντεο είχε αναρτηθεί ένα μήνα πριν από την επίθεση στο TikTok και ήταν από την πτώση ενός κεραυνού σε ένα εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρωσία. Το Twitter αμέσως απέσυρε το βίντεο από την πλατφόρμα αλλά η ζημιά είχε γίνει αφού στις λίγες ώρες που ήταν αναρτημένο το είδαν έξι εκατομμύρια χρήστες. Ακολούθησαν τις επόμενες μέρες και άλλα ανάλογα βίντεο με το Twitter να εκδίδει ανακοίνωση ότι γίνεται προσπάθεια παρακολούθησης των αναρτήσεων ώστε να αποσύρεται το συντομότερο δυνατόν περιεχόμενο που δεν είναι σύμφωνα με τους κανόνες της πλατφόρμας.

Όσο καλές προθέσεις και να έχουν τα στελέχη του Twitter και των άλλων social media για να μην αποτελούν οι πλατφόρμες πεδίο προπαγάνδας είναι η αρχιτεκτονική τους τέτοια που ευνοεί την διασπορά ψευδών ειδήσεων. Η επιθυμία αμέτρητων χρηστών να αυξήσουν τα νούμερα της επισκεψιμότητας στις σελίδες και τους λογαριασμούς τους ή τον αριθμό των likes σε αυτούς τους οδηγεί στην άκριτη αποδοχή και διασπορά στη συνέχεια οποιουδήποτε είδους υλικού και περιεχομένου θεωρούν ότι έχει τέτοιες δυνατότητες. Ένα βίντεο από μια πόλη που βομβαρδίζεται λίγα λεπτά μετά από μια στρατιωτική εισβολή είναι σίγουρα κάτι που τέτοιου είδους χρήστες θα υιοθετήσουν χωρίς δεύτερη σκέψη.

Όμως αυτή είναι μάλλον η πιο «αθώα» μορφή προπαγάνδας που διακινείται μέσω των social media τα οποία έχουν πάρει τον ρόλο που είχαν στην προσπάθεια επηρεασμού της κοινής γνώμης σε σημαντικά γεγονότα όπως οι εκλογές ή ένας πόλεμος τον 21ο αιώνα αρχικά οι εφημερίδες στη συνέχεια το ραδιόφωνο και ακολούθως η τηλεόραση.

Ο ψηφιακός θόρυβος

Η προπαγάνδα στην εποχή του κυβερνοχώρου και των social media έχει πάρει τα χαρακτηριστικά μιας νέας ψηφιακής επιστήμης που έχει λάβει την ονομασία «υπολογιστική προπαγάνδα». Με τον όρο υπολογιστική προπαγάνδα περιγράφονται οι ψευδείς λογαριασμοί στα social media προγραμματισμένα να συμπεριφέρονται σαν αληθινοί (ανθρώπινοι) χρήστες, τα περίφημα «bots». Αυτά τα ρομποτάκια προωθούν με μαζικότητα τις πληροφορίες που οι δημιουργοί τους θέλουν να περάσουν στην κοινή γνώμη επηρεάζοντας την υπέρ των απόψεων τους. Οι αμερικανικές εκλογές που έφεραν στον Λευκό Οίκο τον Ντόναλντ Τραμπ η υπολογιστική προπαγάνδα έπαιξε σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις κεντρικό ρόλο στην έκβαση του τελικού αποτελέσματος με το Κρεμλίνο να κατηγορείται ότι οργάνωσε τον στρατό των bots που λειτούργησε υπέρ του πρώην Αμερικανού προέδρου.

Εκτός από τα περίφημα fake news, τις ψευδείς ή κατασκευασμένες ειδήσεις, την εμφάνιση του κάνει δυναμικά πλέον και ο fake buzz, ο ψηφιακός θόρυβος. Με τον όρο αυτό περιγράφεται η δημιουργία ενός συνόλου δραστηριοτήτων μέσα στα social media που είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να δίνουν την ψευδή εντύπωση πώς ένα ζήτημα στο οποίο θέλουν οι δημιουργοί αυτών των δραστηριοτήτων να στρέψουν την συζήτηση έχει αποκτήσει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον και αποτελεί αντικείμενο ενασχόλησης και συζήτησης από πολύ μεγάλο αριθμό χρηστών.

Στόχος σε αυτή την περίπτωση δεν είναι οι απλοί χρήστες αλλά όσοι έχουν φωνή και ισχύ στο δημόσιο λόγο (δημοσιογράφοι, αναλυτές, επικοινωνιολόγοι ακόμη και ακτιβιστές) ώστε να ασχοληθούν με την ατζέντα που προσπαθούν να επιβάλουν τα bots. Πρόκειται για ένα σύνολο δραστηριοτήτων που είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να δίνουν την ψευδή εντύπωση πως στο διαδίκτυο υπάρχει ένα τεράστιο ενδιαφέρον και διεξάγεται μια γιγαντιαία διαδικτυακή συζήτηση για ένα ζήτημα, με στόχο οι δημοσιογράφοι, οι επικοινωνιολόγοι, οι πολιτικοί αναλυτές και οι ακτιβιστές να στρέψουν το ενδιαφέρον τους προς τη συγκεκριμένη συζήτηση επηρεάζοντας με αυτό τον τρόπο την κοινή γνώμη.

Όλοι οι ειδικοί αναφέρουν η αρχιτεκτονική των social media ευνοεί την εύκολη και γρήγορη διασπορά ψευδών ειδήσεων κάτι που ομολογούν και τα στελέχη των εταιρειών που τις πλατφόρμες. Όλοι επίσης συμφωνούν ότι χρειάζεται η λήψη μιας σειράς αποφάσεων και μέτρων που θα πρέπει να πάρουν οι εταιρείες των social media αν όχι για να εξαλείψουν αλλά τουλάχιστον να περιορίσουν στο ελάχιστο δυνατό την προπαγάνδα.

Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Σχολή Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Α.Π.Θ.

Συνέντευξη: Τάνια Ώττα

 Παρατηρούμε ένα μεγάλο αριθμό «ψευδών ειδήσεων» στο διαδίκτυο. Tι ακριβώς είναι «ψευδής είδηση»;

Ως ψευδείς ειδήσεις εννοούμε τη μορφή επικοινωνίας που αποσκοπεί συστηματικά στη διαμόρφωση αντιλήψεων, την κατεύθυνση συμπεριφορών και τον επηρεασμό της κοινής γνώμης. Οι ψευδείς ειδήσεις περιλαμβάνουν ελάχιστα ή καθόλου αληθινά στοιχεία, δημιουργούνται με τη πρόθεση να παραπλανήσουν το κοινό και  μιμούνται τη δημοσιογραφική μορφή και γραφή. Πρόκειται για κατασκευασμένες ειδήσεις, οι οποίες μπορεί να είναι μερικώς ή ολικώς αναληθείς, παρουσιάζονται με μορφή και γραφή η οποία προσομοιάζει εκείνη των πραγματικών ειδήσεων, όμως κατά την παραγωγή τους δεν έχουν εφαρμοστεί οι συντακτικοί κανόνες της επαγγελματικής δημοσιογραφίας για τη διασφάλιση της ακρίβειας και της αξιοπιστίας των πληροφοριών και αποσκοπούν στην παραπλάνηση του κοινού με σκοπό το οικονομικό ή πολιτικό όφελος.

 Με ποιο τρόπο τα νέα μέσα  έχουν συμβάλλει στην κακή δημοσιογραφική πρακτική σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο;

Οι δραματικές μετατροπές στη δομή και στην οικονομία της ενημέρωσης, παρασυρόμενη από τις νέες επικοινωνιακές τεχνολογίες-ψηφιακά εργαλεία και την μετάδοση τεράστιου όγκου πληροφοριών (υπερπληροφόρηση), καθιστά πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς τι είναι γνώση και τι πληροφορία (σε τέτοιο βαθμό ώστε να καθίσταται ή ακόμα και αδύνατη η επεξεργασία, η αφομοίωση και ο έλεγχος της αξιοπιστίας της). Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσαρέσκεια των πολιτών με την καθεστηκυία τάξη (status quo), καλλιεργεί και ενισχύει μια κατάσταση της πολιτικής «πέραν της αλήθειας», που παραπαίει ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, όπου τα γεγονότα, αν υπάρχουν, χρησιμοποιούνται για να υποστηριχθούν προσωπικές και συλλογικές απόψεις, αδιαφορώντας για τα εργαλεία, τις έννοιες και τις πρακτικές που καθορίζουν την αλήθεια. Σύμφωνα μελέτη-έρευνα του Cornell University σε 38 εκατομμύρια άρθρα αγγλόφωνων ΜΜΕ που δημοσιεύθηκαν από την 1η Ιανουαρίου έως τις 26 Μαΐου, σχεδόν το 3% αυτών περιλάμβανε ή έκανε αναφορά σε παραπληροφόρηση. Η μελέτη ασχολήθηκε με 11 κατηγορίες παραπληροφόρησης, από θεραπείες συνωμοσίας και «θαυματουργές» θεραπείες, μέχρι την άποψη ότι ο ιός ήταν ένα βιολογικό όπλο που εξαπέλυσε η Κίνα. Το πιο δημοφιλές θέμα στις κατηγορίες παραπληροφόρησης που μελέτησαν οι ερευνητές ήταν οι «θαυματουργές θεραπείες». Το δεύτερο πιο δημοφιλές θέμα παραπληροφόρησης ήταν πως η πανδημία δημιουργήθηκε για να προωθήσει τη νέα «παγκόσμια τάξη πραγμάτων». Επόμενη στη λίστα ήταν η θεωρία συνωμοσίας που συνδέει την πανδημία με τον Μπιλ Γκέιτς, μετά ότι τα συμπτώματα του κορωνοϊού προκαλούνται από το δίκτυο 5G, οι αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας, αλλά και η αντίληψη ότι ο ιός είναι μια μορφή ελέγχου των πολιτών.  Και μάλιστα, οι αναφορές στον Πρόεδρο Τράμπ αποτελούσαν περίπου το 38% της «συζήτησης παραπληροφόρησης»!!!

Η πανδημία πως λειτούργησε; Μιλήστε μας για την περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην ΕΕ, από την εκδήλωση της επιδημίας της νόσου COVID-19, και χάρη στο έργο που πραγματοποίησαν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα με διάφορες διαδικτυακές πλατφόρμες, τέθηκαν υπό αμφισβήτηση πάνω από 3,4 εκατομμύρια ύποπτοι λογαριασμοί στο Twitter, οι οποίοι επικεντρώνονταν αποκλειστικά στις συζητήσεις σχετικά με τον κορωνοϊό. Ειδικότερα, στις χώρες της ΕΕ η πανδημία έδωσε την ευκαιρία στις εξτρεμιστικές ομάδες, κυρίως μέσω του διαδικτύου και των κοινωνικών μέσων, να ενδυναμώσουν τα αφηγήματα που σχετίζονται με το μίσος, την ξενοφοβία και τη στοχοποίηση θρησκευτικών, πολιτισμικών και φυλετικών ομάδων, αλλά και την αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση, στον καπιταλισμό και στην εκλαμβανόμενη ως κρατική καταστολή. Οι ομάδες αυτές ενώ από τη μία κατηγορούσαν τις κυβερνήσεις για καθυστερημένη λήψη μέτρων,  από την άλλη καταδίκαζαν τις επιπτώσεις των μέτρων στις ελευθερίες. Συνδέουν την διασπορά του ιού με τη μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε., ενώ διαχέουν ακραίες θεωρίες συνομωσίας που υποδεικνύουν τις ΗΠΑ, την Κίνα ή το Ισραήλ για την κατασκευή του ιού.

Αποτελούν τελικά τα fake news κίνδυνο για τη δημοκρατία;

Ο σχετικισμός των πάντων έχει κλονίσει την πίστη των ανθρώπων σε αντικειμενικά γεγονότα/στοιχεία,  με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί  ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο τα λεγόμενα «εναλλακτικά γεγονότα». Η επίκληση προς το θυμικό και προς τις προσωπικές απόψεις είναι πιο σημαντική. Οι θεσμοί και δίαυλοι συζήτησης και επικοινωνίας στις δημοκρατίες έχουν μετατραπεί σε αρένες υπεραπλουστευτικών και διαφορετικών αφηγήσεων και αντιαφηγήσεων, με αποτέλεσμα η κριτική και διερευνητική ματιά και ο εύλογος διάλογος, έχουν αντικατασταθεί από τον πανικό, τη δαιμονοποίηση και τις εύκολες «αλήθειες».

Πως μπορεί κανείς να πολεμήσει τα fake news;

Εάν δεν βελτιώσουμε τους όρους και το επίπεδο της συζήτησης, της ανταλλαγής απόψεων, επιχειρημάτων και αντι-επιχειρημάτων, το μόνο που κάνουμε είναι να υπονομεύουμε αυτό που όλοι/όλες υποστηρίζουμε ότι θέλουμε να διασφαλίσουμε: τη Δημοκρατία. Οι προκλήσεις είναι τέτοιες που απαιτούν συζήτηση. Το ότι γνωρίζουμε για τα παγκόσμια προβλήματα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα καταλαβαίνουμε ή, πολύ περισσότερο, ότι αναγνωρίζουμε το δικό μας μερίδιο ευθύνης στη δημιουργία τους. Πόσο διαφορετικά θα αντιλαμβανόμασταν λοιπόν την πραγματικότητα αν αποφεύγαμε τη συσσωρευμένη παραπληροφόρηση πάνω σε ζωτικά προβλήματα; Ένας τρόπος για να προστατευτούμε είναι η αφοσίωση μας στα γεγονότα και τα στοιχεία, στην ενημέρωση από ειδικούς που μπορούν να δώσουν πραγματικές απαντήσεις σε δυσεπίλυτα ερωτήματα εξοπλίζοντάς μας  με γνώση για τους τρόπους αντιμετώπισης.  Το ζητούμενο είναι η επένδυση στην εγκυρογνωμοσύνη: η συνήθεια να εκφράζουμε απόψεις που στηρίζονται σε έγκυρα στοιχεία και δεδομένα.

Είστε κάτοχος της Έδρας Jean Monnet. Μπορείτε να μας πείτε τι κάνει η ΕΕ προς αυτήν την κατεύθυνση;

Το Μάρτιο του  2020, καθώς η επιδημία Covid-19 εξαπλωνόταν από τη μια ευρωπαϊκή χώρα στην άλλη, η ΕΕ ανέπτυξε έγκαιρα προδραστικές επικοινωνιακές εκστρατείες προώθησης πληροφοριών για την υγεία, για τις δράσεις της ως προς την αντιμετώπιση της κρίσης και την ευαισθητοποίηση των πολιτών αναφορικά με τους κινδύνους της παραπληροφόρησης. Επιπρόσθετα, και με στόχο να μειωθεί η προσπάθεια περιορισμού της ελευθερίας της έκφρασης, στο τέλος του 2020, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για τη Δημοκρατία και το  Σχέδιο Δράσης για τα Μέσα Επικοινωνίας και τον Οπτικοακουστικό Τομέα, η Επιτροπή πρότεινε και υιοθέτησε περαιτέρω μέτρα για τη στήριξη της πολυφωνίας των μέσων, την ενίσχυση της διαφάνειας αναφορικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των μέσων και την κρατική διαφήμιση και την αύξηση της ευαισθητοποίησης και της κριτικής σκέψης των πολιτών και ειδικότερα των νέων.

Αρκούν τα παραπάνω, πως μπορεί η ΕΕ να ενισχύσει τα μέτρα που ήδη λαμβάνει;

Τόσο σε επίπεδο θεσμών της ΕΕ, όσο καi στο εσωτερικό των κρατών-μελών οι υπεύθυνοι λήψης και χάραξης πολιτικής οφείλουν να αναθεωρήσουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν και συνομιλούν με τους πολίτες. Ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, αναπτυξιακές πολιτικές κλπ. απαιτούν τη διαβούλευση πλήθους δρώντων – τη δημιουργία κόμβων για συζήτηση, επιχειρηματολογία και αντιπαραβολή επιχειρημάτων, και εποικοδομητική κριτική. Η καλύτερη πηγή πληροφοριών, ή ακόμα και ο πιθανότερος καταλύτης πολιτικής αλλαγής και σταθερότητας σε σειρά σημαντικών ζητημάτων, δεν προέρχεται μόνο από το κράτος. Τα πανεπιστήμια, οι ΜΚΟ και οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάπτυξη. Οι πολιτικοί και οι ηγέτες των δημοκρατιών, και οι παγκόσμιοι θεσμοί μπορούν και πρέπει να στραφούν προς αυτές τις εναλλακτικές πηγές πληροφοριών και να συμμετέχουν στην παροχή πληροφοριών μέσα από μια ευρωπαϊκή/παγκόσμια προοπτική.

Προτείνεται δηλαδή μια μορφή Διπλωματίας των Πολιτών;

Η παραδοσιακή Διπλωματία επικεντρώνεται αποκλειστικά σε κυβερνητικές πηγές ακολουθώντας ένα αυστηρό ιεραρχικό μοντέλο όταν ασκείται, στο οποίο ο πολίτης δεν έχει θέση. Με την εξάπλωση της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογίας, όμως,  παρατηρείται ότι τις τελευταίες δεκαετίες πολίτες οργανώνονται και ασκούν αποφασιστική επιρροή μέσα από την σύσταση υπερεθνικών ομάδων, κινημάτων και διαδικτυακών ιστότοπων ειδικού ενδιαφέροντος,  που το περιεχόμενο αυτών μπορεί να αφορά σε δράσεις της παραδοσιακής Διπλωματίας π.χ. δράσεις, καμπάνιες και ιστολογία που απασχολούνται με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την καταπολέμηση των έμφυλων διαφορών κτλ. Σε ένα περιβάλλον όπου σταδιακά κλείνει το χάσμα μεταξύ εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής, ο διάλογος αποτελεί πλέον επιτακτικό εργαλείο διαμόρφωσης πολιτικής. Νέα προβλήματα, νέες ευκαιρίες. Το ζητούμενο είναι τα κράτη-μέλη της ΕΕ να αναπτύξουν τις κατάλληλες διαδικασίες και να δημιουργήσουν τους χώρους που θα τους επιτρέψουν να «ακούσουν καλύτερα» τις κοινωνίες που ζουν σήμερα στην ανασφάλεια και το φόβο. Το ζητούμενο είναι η άσκηση μιας πολιτικής που δίνει έμφαση στην κυκλοφορία των ιδεών, των αξιών προκειμένου να αφουγκραστούν τους πολίτες. Ανοίγοντας δίαυλους επικοινωνίας με πολίτες στα αίτια και στις αντίστοιχες λύσεις οι δημοκρατίες όχι μόνο θα εμπλουτίσουν τον δημόσιο διάλογο, αλλά θα προσφέρουν και περισσότερες επιλογές προς εξέταση και σκέψη που δυνητικά μπορούν να οδηγήσουν σε βέλτιστες πρακτικές και αποτελέσματα.

Όλες οι πλατφόρμες, οι οποίες έχουν συνυπογράψει τον Κώδικα Δεοντολογίας για την Παραπληροφόρηση, ενημέρωσαν ότι τα μέτρα που έλαβαν τις τελευταίες εβδομάδες συνέβαλαν στην αύξηση της πρόσβασης σε αξιόπιστες πηγές (όπως ο ΠΟΥ και οι εθνικές υγειονομικές αρχές) και στον υποβιβασμό και την αφαίρεση επιβλαβούς περιεχομένου. Οι πλατφόρμες επιβεβαίωσαν ότι παρατηρείται σταθερή ροή ψευδών και επιβλαβών πληροφοριών που σχετίζονται κυρίως με την υγεία, τις οποίες αφαιρούν μαζικά. Ομοίως, έχουν θέσει σε εφαρμογή μέτρα για την αφαίρεση διαφημίσεων που σχετίζονται με εξοπλισμό προστασίας, όπως μάσκες. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των νέων πολιτικών εξακολουθεί να παρουσιάζει κενά.

Η Αντιπρόεδρος κάλεσε τις εταιρείες να ανταλλάσσουν τα σχετικά στοιχεία με τους ερευνητές και τους ελεγκτές γεγονότων, να συνεργάζονται με τις αρχές όλων των κρατών μελών και να ανταλλάσσουν δείγματα αφαιρεθέντος περιεχομένου, μεταξύ άλλων και με την Επιτροπή.

Κατόπιν της συζήτησης, η Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, κ. Γιούροβα, δήλωσε: «Χαιρετίζω τα αποφασιστικά μέτρα που έλαβαν οι πλατφόρμες και στηρίζω την ακολουθούμενη προσέγγιση, με εστίαση στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε έγκυρες πηγές και παράλληλη καταπολέμηση του επιβλαβούς περιεχομένου και των εκμεταλλευτικών ή παραπλανητικών διαφημίσεων. Όμως, τόσο οι πλατφόρμες όσο και οι αρχές πρέπει να κάνουν περισσότερα. Οι πλατφόρμες πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειες να εφαρμόσουν πλήρως τις νέες πολιτικές τους και να παράσχουν περισσότερες αποδείξεις ότι τα μέτρα τους λειτουργούν. Επίσης, είναι σημαντικό να επιταχύνουμε την αναλυτική μας ικανότητα και να συντονίσουμε καλύτερα την αντίδραση στις επιβλαβείς πληροφορίες».

Οι πλατφόρμες παρατήρησαν αύξηση της κίνησης προς έγκυρες πηγές, ιδίως σε θέματα υγείας, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη διατήρησης της υψηλής ποιότητας του σχετικού περιεχομένου σε όλες τις γλώσσες.

Από την έναρξη της κρίσης, η Επιτροπή έχει δημιουργήσει έναν ειδικό ιστότοπο αντιμετώπισης του κοροναϊού. Σήμερα, εγκαινιάζει μια ειδική ενότητα για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης σχετικά με την πανδημία του κοροναϊού, η οποία παρέχει υλικό για την κατάρριψη μυθευμάτων και τον έλεγχο γεγονότων.

Παράλληλα, και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης ασχολείται με την ανάλυση και την αποκάλυψη της εξάπλωσης της παραπληροφόρησης σχετικά με την πανδημία από εξωτερικές πηγές και φορείς. Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο EUvsDisinfo.eu.

]]>