Ως «Διοσκουρίδης» της σημερινής εποχής, εμπνευστής της  ομώνυμης πρότυπης μονάδας επεξεργασίας Αρωματικών και Φαρμακευτικών Φυτών και Παραγωγής Φυσικών προϊόντων από αυτά, ο γιατρός, Στέργιος Τζιμίκας δημιούργησε τις προϋποθέσεις εκείνες όπου η φύση συναντά την επιστήμη και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής ανοίγουν τον δρόμο για την ανάπτυξη. Τον συναντήσαμε στην Αναρράχη του Δήμου Εορδαίας στην μονάδα της εταιρείας «Διοσκουρίδης Ο.Ε», μία μονάδα σύγχρονη, καθετοποιημένη, μοναδική στο είδος της στην Ελλάδα πιστοποιημένη με ISO 22000, που καλλιεργεί, μεταποιεί και παράγει προϊόντα που είναι τοποθετημένα σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα σε όλη την Ελλάδα

Η Διοσκουρίδης Ο.Ε.  ιδρύθηκε το 2005 με σκοπό την καλλιέργεια, παραγωγή και μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, καθώς και προϊόντων που βασίζονται σε αυτά (δρόγες, αφεψήματα, ροφήματα, συμπληρώματα διατροφής, ποτά, αιθέρια έλαια, εκχυλίσματα, καλλυντικά κτλ.) και χρησιμοποιούνται για την σωματική υγεία και ευεξία.

Θεωρείται πως τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά είναι  ένας από τους πιο σημαντικούς τομείς ανάπτυξης στην Ελλάδα;

Ο τόπος μας θεωρώ πως είναι ευλογημένος από τη φύση. Σκεφτείτε πως στις Σκανδιναβικές  χώρες  φύονται  τρία με τέσσερα αρωματικά φυτά . Στην Γερμανία παρατηρούμε έξι  με επτά και  στην Αγγλία τέσσερα  με  πέντε. Στην Ελλάδα αυτή  τη  στιγμή συναντούμε  πάνω από 1200 αυτοφυή αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά,  από τα οποία στη Δυτική Μακεδονία φυτρώνουν  τα τριακόσια ογδόντα . Οπότε υπάρχει  ένας  πλούτος  που αν τον αξιοποιήσουμε,  πιστεύω πως αρκετός κόσμος θα βρει λύση στο οικονομικό πρόβλημα που μαστίζει  τη χώρα μας.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της καλλιέργειας αρωματικών φυτών στον Νομό Κοζάνης και στην Δυτική Μακεδονία;

Σίγουρα, το μικροκλίμα και  οι κλιματολογικές συνθήκες  ευνοούν τις καλλιέργειες.  Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναφερθεί  ότι  υπάρχουν αρκετές μικρές κοινωνίες  στην περιοχή μας  που  οι άνθρωποι  εξακολουθούν να ασχολούνται  ακόμη και σήμερα είτε σε μεγάλο βαθμό είτε σε μικρότερο με την καπνοκαλλιέργεια και με την παραγωγή του  κρόκου, έτσι ξέρουν  να δουλεύουν πολύ καλά το χώμα και  μπορούν να δουλέψουν εύκολα και τα αρωματικά φυτά. Τέλος, το ίδιο το έδαφος μας   βοηθάει γιατί είναι κομματιασμένο,  δεν έχουμε μεγάλες εκτάσεις  στη Δυτική Μακεδονία και αυτό είναι  πολύ θετικό.

Κύριε Τζιμίκα είστε, αν όχι ο πρώτος, ένας από τους πρώτους που ασχολήθηκε με την καλλιέργεια αρωματικών φυτών στον τόπο μας. Τι σας έκανε να ασχοληθείτε με αυτό το αντικείμενο;

Ο πρωταρχικός λόγος που στάθηκε η αιτία να ασχοληθώ, ήταν  ο πατέρας της ιατρικής, ο Ιπποκράτης. Μελετώντας τον Ιπποκράτη διαπιστώνει κανείς  τη σημαντικότητα αυτών που πίστευε  για την θεραπεία αλλά και την πρόληψη πολλών παθήσεων με τη χρήση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στη διατροφή μας. Ένας  δεύτερος λόγος, είναι η ίδια η ιατρική και τέλος η γυναίκα μου που είναι φαρμακοποιός. Μέσα από κουβέντες που κάναμε σχετικά με τα εκχυλίσματα και τη δράση τους , πείστηκα εν τέλει να ασχοληθώ με αυτό το κομμάτι.

 Tι θα συμβουλεύατε σε έναν νέο που θέλει να ασχοληθεί με την καλλιέργεια; 

Θα τον συμβούλευα να  το δει πολύ σοβαρά και να επιστρατεύσει όλη την υπομονή του.  Αν επιθυμεί να βγάλει άμεσα χρήματα θα απογοητευτεί, χρειάζεται πολύς ιδρώτας  και χρόνος ώστε να φτάσει να είναι κερδοφόρα η καλλιέργεια.

Μπορεί ο κλάδος των αρωματικών φυτών και υπό ποιες προϋποθέσεις , σύμφωνα πάντα και με την πολύχρονη εμπειρία σας να προσφέρει οικονομική ανάπτυξη στους αγρότες αλλά και στην κοινωνία γενικότερα; Μπορεί να δώσει διέξοδο στους νέους της Δυτικής Μακεδονίας;

Με την  μεταποίηση των αρωματικών φυτών μπορούμε να ενισχύσουμε  τον τομέα της πρόληψης της υγείας και συγκεκριμένα με  τα αντιοξειδωτικά. Τι σημαίνει όμως αυτό;

Tα τελευταία τριάντα σαράντα χρόνια στην ιατρική κουβεντιάζουμε για την πρόληψη κυρίως σε ότι αφορά τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Θα έλεγα πως αν προσθέσουμε τα αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας, για παράδειγμα στα γαλακτοκομικά ή σε προϊόντα κρέατος μπορούμε να ελαττώσουμε την νοσηρότητα . Έχουμε ήδη ξεκινήσει κάποιες μελέτες σε συνεργασία  με διάφορα πανεπιστήμια και είμαστε πεπεισμένοι ότι σε δύο με τρία χρόνια θα έχουμε καινοτόμα προϊόντα όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά  και σε παγκόσμια κλίμακα.

Ταυτόχρονα τα εκχυλίσματα στα ροφήματα βοηθούν αρκετά στο  κομμάτι της  πρόληψης. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε εμπλουτίζοντας το μέλι μας  με φαρμακευτικά φυτά να δημιουργήσουμε  ένα προληπτικό τρόφιμο.

Οι  νέες  γενιές , που θα έχουν ένα καθαρό υπόβαθρο θα  δώσουν  ένα  νέο όραμα  σ΄αυτή την  προσπάθεια ανάπτυξης.

 

Παίρνουμε ταυτόχρονα εξαιρετικά αρώματα, από την απόσταξη, μάθετε πως  αυτά τα μοναδικά εκχυλίσματα  των φυτών είναι ότι καλύτερο να  χρησιμοποιηθούν στα καλλυντικά.

Οι καινούργιες δραστηριότητές μου είναι η φυτοπροστασία, ειδικά στα οπωροκηπευτικά. Θα σας φανεί αστείο αλλά αυτήν την στιγμή ραντίζω και τρώω . Υπάρχουν  ουσίες μέσα  στα φαρμακευτικά φυτά που χρησιμοποιώντας τα,  στο ράντισμα, δεν είναι επιβλαβή για τον οργανισμό καθώς δεν περιέχουν χημικά . Αυτό βρίσκεται σε πειραματικό στάδιο ακόμη,  αλλά σε μερικά χρόνια  μπορώ να πω, πως θα έχουμε σκευάσματα, που θα χρησιμοποιούνται άφοβα από τους γεωργούς, που θα παράγουν τα προϊόντα τους χωρίς την χρήση φυτοφαρμάκων.

Παράλληλα ασχολούμαστε με την πρόληψη των ζωονόσων. Βάζοντας ένα λίτρο φαρμακευτικά φυτά σε έναν τόνο ζωοτροφής, ελαττώνεται η νοσηρότητα των ζώων και αυξάνονται επίσης  τα προϊόντα που παράγονται από τα ζώα. Έτσι η αντιοξειδωτική δράση και η ποιότητα βελτιώνονται οπότε το κοτόπουλο,  το αυγό, το  γάλα  είναι καλύτερα.

Στη δική μας πορεία ανακαλύψαμε ότι  το ένα φέρνει το άλλο. Πιστεύω ότι μπορούν να δημιουργηθούν επιπλέον μικρές  μονάδες, δορυφορικές, και η μια να συμπληρώνει  την άλλη. Αυτό  είναι  ανάπτυξη!

Πρέπει να  σταματήσουμε να περιμένουμε από το κέντρο. Οι τοπικές  κοινωνίες και οι νέοι  να κάνουν την αρχή, δημιουργώντας  τις προϋποθέσεις  για  ανάπτυξη και  να βρουν διέξοδο.

Έχετε προχωρήσει και στον τομέα της μεταποίησης. Τι υποδομές απαιτούνται στο κομμάτι αυτό; 

Όλα εξαρτώνται από το αποτέλεσμα που θέλεις να βγάλεις. Αφετηρία αποτελούν η απόσταξη και η εκχύλιση, μ΄ αυτά τα βιοδραστικά  προϊόντα ξεκινάς  και προχωράς για να φτάσεις στο σημείο που επιθυμείς . Αν μιλήσω επί προσωπικού, μπορώ να πω πως στον τομέα της μεταποίησης με οδήγησε η ίδια η ζωή. Θέλοντας  να  αφήσω  ένα λιθαράκι  για το  μέλλον, στράφηκα στα  βιολειτουργικά  τρόφιμα.  Στόχος μου είναι να προσθέσω στα προϊόντα της καθημερινότητας  μας  ουσίες που  βοηθούν  στο να ελαττώσουμε  την πιθανότητα  να αρρωστήσουμε .

Που προωθείται τα προϊόντα που παράγεται και μεταποιείται. Είναι ανοιχτές οι αγορές;

Προωθούμε πλέον τα προϊόντα μας σε όλο τον κόσμο . Η προώθηση είναι ένα αρκετά απαιτητική, αν πληροίς κάποιες βασικές προϋποθέσεις όπως  η πολύ καλή ποιότητα, η λογική  τιμή  σε  σχέση  με την παγκόσμια  ανταγωνιστικότητα, η σχέση εμπιστοσύνης  με τους  πελάτες, η  πιστοποίηση του προϊόντος σου τότε ναι, μπορώ να πω πως οι αγορές  είναι ανοιχτές.

Τι αποκομίσατε όλα αυτά τα χρόνια από την εμπειρία σας. Υπάρχει μέλλον για τον πρωτογενή τομέα στην Δυτική Μακεδονία; 

Υπάρχει  μέλλον. Ο  μονός  εχθρός σ΄ όλη την κατάσταση  είναι  το  παρακράτος  του κράτους  ανεξαρτήτου πολιτικών  χρωματισμών ,είτε  αυτό είναι μπλε, ροζ  ή  πράσινο.

Πολλές  φορές  η δράση  όλων αυτών  αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για  την εξέλιξη  του πρωτογενούς  τομέα . Οι  νέες  γενιές , που θα έχουν ένα καθαρό υπόβαθρο θα  δώσουν  ένα  νέο όραμα  σ΄αυτή την  προσπάθεια ανάπτυξης.

Ζούμε σε έναν βοτανικό παράδεισο; Πόσα είδη αρωματικών φυτών εμφανίζονται μόνο στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα είναι χώρα με εξαιρετικά πλούσια βιοποικιλότητα. Υπολογίζεται ότι στη χώρα μας αυτοφύονται περίπου 6000 είδη, εκ των οποίων τα 1250 είναι ενδημικά, δηλ. δεν απαντώνται σε καμία άλλη χώρα. Πολλά από τα αυτοφυή φυτά της Ελλάδας έχουν αρωματικές και φαρμακευτικές ιδιότητες.
Ποιά εξ’ αυτών ευδοκιμούν στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας και πώς αξιοποιούνται;
Η χλωρίδα της Δυτικής Μακεδονίας είναι πλούσια σε είδη Αρωματικών Φαρμακευτικών φυτών και για πολλά ήταν γνωστές οι θεραπευτικές τους ιδιότητες και χρησιμοποιούνταν στη λαϊκή θεραπευτική. Από τα πλέον γνωστά αρωματικά φαρμακευτικά φυτά της περιοχής είναι τα είδη Σιδερίτη, Stachys (Τσάι του Βουνού και άσπρο τσάι αντίστοιχα), είδη ρίγανης, θυμαριού, μέντας, σατουρέγιας, φασκόμηλου, χαμομήλι, αχίλλεα, σπαθόχορτο, κρόκος, ορχιδέες – σαλέπι, κ.α.
Σήμερα αρκετά είδη αρωματικών φυτών καλλιεργούνται στην περιοχή για την παραγωγή α’ ύλης, για την παραγωγή διαφόρων προϊόντων, όπως για στη βιομηχανία τροφίμων, για την παρασκευή αφεψημάτων, ως αιθέρια έλαια με περαιτέρω χρήση στη βιομηχανία αρωμάτων, την αρωματοθεραπεία, κοσμετολογία, την φαρμακευτική, ως φυσικά αντιοξειδωτικά, πρόσθετα σε ζωοτροφές, κλπ. Παράλληλα όμως, έχοντας και τη δική τους ξεχωριστή αγορά σαν βότανα και καρυκεύματα, που φέρονται στην αγορά ως ματσάκια, ή σε διάφορες συσκευασίες (τριμμένο φυτικό υλικό, φύλλα, άνθη, κ.α)
Σύμφωνα με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις συνεχώς αυξάνονται.

Πρόκειται για μια αυξανόμενη τάση, που τείνει να εδραιωθεί;

Οι βασικοί παράγοντες που πρέπει να καθορίζουν το μέγεθος των καλλιεργούμενων εκτάσεων, είναι η ύπαρξη αγορών για τα παραγόμενα φυτικά υλικά, καθώς και η ύπαρξη δυνατότητας για περαιτέρω μεταποίηση αυτών. Η δημιουργία μονάδων μεταποίησης προσδίδει υπεραξία στο προϊόν της πρωτογενούς παραγωγής, καθόσον οποιαδήποτε περαιτέρω επεξεργασία (σωστή ξήρανση, τεμαχισμός, διαλογή), αλλά και η κατάλληλη συσκευασία (για την όποια χρήση προορίζονται, όπως πχ στη μαγειρική, σαν αφεψήματα κλπ), και ειδικότερα η παραγωγή αιθερίων ελαίων και εκχυλισμάτων για βιομηχανική χρήση, αυξάνουν την προστιθέμενη αξία και συμβάλλουν συνεπώς σε πολύ υψηλότερη τιμή πώλησης. Ειδικά στη Δυτική Μακεδονία όντως παρατηρείται τα τελευταία χρόνια μια συνεχής αυξητική τάση στις καλλιεργούμενες εκτάσεις αρωματικών φαρμακευτικών φυτών, για περιορισμένο όμως αριθμό φυτικών ειδών. Συγγχρόνως, δημιουργούνται συνέχεια νέες μικρές ή μεγαλύτερες μεταποιητικές μονάδες, ώστε να μπορέσουν να υποστηρίξουν τις αυξανόμενες καλλιεργούμενες εκτάσεις.

Ποιό είναι το ποιοτικό προφίλ των αρωματικών-φαρμακευτικών φυτών στον Δήμο Κοζάνης και στην ευρύτερη περιοχή;

Στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ υλοποιούμε ερευνητικά έργα όπου μελετάμε τα τελευταία χρόνια αρωματικά φαρμακευτικά φυτά της Δυτικής Μακεδονίας, και ειδικότερα του Ν. Κοζάνης. Πολλά από τα είδη που αναφέρθηκαν παραπάνω, έχουν αξιολογηθεί με τη διενέργεια εξειδικευμένων αναλύσεων, και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι έχουν πολύ καλά ποιοτικά χαρακτηριστικά. Ειδικότερα, έχουν μεγάλες επί τοις εκατό αποδόσεις σε αιθέρια έλαια, καθώς και κατάλληλη χημική σύσταση, δηλ. υψηλή περιεκτικότητα σε επιθυμητά συστατικά που καθορίζουν την τιμή των αιθερίων ελαίων, αλλά και το σημαντικότερο ότι βρίσκονται εντός των προδιαγραφών που θέτουν οι Διεθνείς Οργανισμοί ποιότητας. Επιπλέον αρκετά φυτικά είδη βρέθηκε ότι είναι πλούσια σε ουσίες με αντιοξειδωτική δράση, που όπως είναι γνωστό αξιοποιούνται τα τελευταία χρόνια ως συντηρητικά στη βιομηχανία τροφίμων (πχ ροσμαρινικό οξύ), ή είναι υποσχόμενες χημικές ενώσεις και μελετώνται ως εν δυνάμει δραστικές φαρμακευτικές ουσίες.

Ποιά είδη πιστεύετε πως έχουν την μεγαλύτερη εμπορική αξία και γιατί;

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η εμπορική αξία καθορίζεται από τη ζήτηση, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται από το μέγεθος των αγορών, δηλ. την πληθώρα των τελικών προϊόντων μέσα από τα οποία τελικά αξιοποιούνται τα διάφορα αρωματικά φαρμακευτικά φυτά στους αντίστοιχους βιομηχανικούς τομείς, καθώς επίσης και το κατά πόσο ευρέως χρησιμοποιούνται αυτά τα προϊόντα. Είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη μας τις παγκόσμιες αγορές, καθόσον η απορρόφηση και ζήτηση τέτοιου είδους προϊόντων, ιδιαίτερα βιομηχανικών, είναι πολύ μεγάλη και με αυξανόμενες τάσεις. Εδώ όμως θα πρέπει να σημειωθεί ότι η είσοδος στις Διεθνείς Αγορές συνεπάγεται ότι η ζήτηση αφορά μεγάλες ποσότητες, καθώς και ότι εξασφαλίζεται η σταθερή ποιότητα του προϊόντος που διατίθεται.

Μπορεί η εμπορική αξία να αποκτηθεί και από άλλα είδη μέσα από τη συστηματική καλλιέργεια;

Η συστηματική καλλιέργεια είναισχεδόν μονόδρομος, καθόσον συλλογή μεγάλων ποσοτήτων αρωματικών φυτών από τη φύση για εμπορία, ουσιαστικά απαγορεύεται. Από την άλλη, η καλλιέργεια εξασφαλίζει αφενός τη σταθερή ποιότητα και αποδόσεις και αφετέρου την υψηλή ποιότητα του προϊόντος, που αντανακλά τελικά στην εμπορική αξία, εφόσον τηρηθούν βασικές αρχές. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι η σωστή επιλογή του Πολλαπλασιαστικού Υλικού με το οποίο γίνεται η εγκατάσταση της καλλιέργειας – και το οποίο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το τελικό προϊόν στο οποίο θα αξιοποιηθεί το παραγόμενο φυτικό υλικό, όπως επίσης και η σωστή τήρηση των Ορθών Γεωργικών Πρακτικών.

Η συνεργασία σας με τον Δήμο Κοζάνης σε ποιά κατεύθυνση είναι;

Η συνεργασία του Ινστιτούτου μας σε διάφορα θέματα αρωματικών φαρμακευτικών φυτών με φορείς της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και με παραγωγούς και μεταποιητές της ευρύτερης περιοχής έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια και σήμερα συνεχίζεται με το Δήμο Κοζάνης, με την υλοποίηση του ερευνητικού έργου «Ανάδειξη και διαπίστευση Αρωματικών Φαρμακευτικών φυτών περιοχής Κοζάνης».
Το έργο στοχεύει πρώτον στον χαρακτηρισμό και την αξιολόγηση αρωματικών φαρμακευτικών ειδών, με μεγάλη εμπορική αξία, καλλιεργούμενων, ή και αυτοφυών της Κοζάνης, όπως η ρίγανη, το τσάι του βουνού και το φασκόμηλο, και δεύτερον στον καθορισμό του ποιοτικού τους προφίλ. Το κριτήριο επιλογής των φυτών είναι η μεγάλη τους εμπορική αξία – δηλ. η ποικιλότητα των τελικών προϊόντων και σημαντικές αγορές στις οποίες μπορούν να απευθυνθούν, και λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν ως αυτοφυή στην ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης. Στο πλαίσιο του έργου αυτού θα γίνει χαρακτηρισμός (γενετικός και ποιοτικός – χημική, διατροφική σύσταση) των φυτών που καλλιεργούνται και αντίστοιχα των αυτοφυών πληθυσμών των φυτών, και θα συνδεθούν περαιτέρω με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής. Απώτερος στόχος είναι το παραγόμενο φυτικό υλικό από τις καλλιέργειες των παραπάνω ειδών, να είναι πλήρως χαρακτηρισμένο, δηλ. να έχει μια «ταυτότητα», καθώς και η ιχνηλασιμότητα σε όλα τα στάδια της παραγωγής τους. Τα τελευταία είναι ιδιαίτερα σημαντικά, και αναδεικνύουν την ποιότητα των τελικώς παραγόμενων προϊόντων αρωματικών φαρμακευτικών φυτών.

Πώς θα μπορεί να εκμεταλλευτεί ο παραγωγός τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας και πως μπορεί να προσθέσει αξία στα προϊόντα του;

Η παγκόσμια τάση σήμερα, και τα εχέγγυα για την απορρόφηση και εμπορευσιμότητα, ειδικά των προϊόντων αρωματικών φαρμακευτικών φυτών, αλλά και άλλων γεωργικών προϊόντων, είναι η επισήμανση (labelling). Οι καταναλωτές σήμερα είναι ευαισθητοποιημένοι και λόγω της εύκολης και ευρείας διάδοσης της πληροφορίας, θέλουν να είναι ενημερωμένοι για τη σύσταση και προέλευση των προϊόντων που καταναλώνουν. Έτσι, όλο και πιο συχνά για παράδειγμα, εμπορικοί οίκοι που εμπορεύονται προϊόντα αρωματικών φαρμακευτικών φυτών, της κατηγορίας τροφίμων, απαιτούν, εκτός των άλλων, αρκετές πληροφορίες που τις θεωρούν ουσιαστικές, όπως: Διατροφική σύσταση, χημική σύσταση, περιεκτικότητα σε ουσίες που θεωρούνται ευεργετικές για την υγεία κλπ. Ακόμη αυστηρότερες όμως είναι οι απαιτήσεις όταν πρόκειται αυτά τα φυτικά προϊόντα να χρησιμοποιηθούν στη φαρμακευτική βιομηχανία. Το σύνολο αυτών των πιστοποιήσεων, συμπεριλαμβανομένης της πιστοποίησης βιολογικής παραγωγής, της ιχνηλασιμότητας, καθώς και της εφαρμογής των Ορθών Γεωργικών Πρακτικών προσδίδουν ταυτότητα και υπεραξία στα προϊόντα.
Στο πλαίσιο αυτό, οι δράσεις που θα υλοποιηθούν στο έργο θα συμβάλλουν ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν να αξιοποιηθούν από τους παραγωγούς της περιοχής, με σκοπό να αναδειχθούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των καλλιεργούμενων φυτών της περιοχής, και να αποκτήσουν «ταυτότητα» και υπεραξία. Παράλληλα, θα συμβάλλουν στην ανάδειξη ορισμένων γηγενών ειδών Αρωματικών Φαρμακευτικών φυτών, και στην προώθηση της καλλιέργειας αυτών, όπως πχ. το φασκόμηλο, καθώς και την τυποποίηση της παραγωγικής διαδικασίας, εξασφαλίζοντας παράλληλα την ιχνηλασιμότητα από το Πολλαπλασιαστικό Υλικό ως το τελικό προϊόν τους.

Η Δρ Πασχαλίνα Χατζοπούλου είναι Διευθύντρια Ερευνών στο Τμήμα Αρωματικών Φαρμακευτικών φυτών, στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ.
Στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων διεξάγεται στοχευμένη έρευνα με κύριο σκοπό τη διατήρηση, αξιολόγηση και αξιοποίηση των φυτογενετικών πόρων (όπως οι ντόπιες – εγχώριες ποικιλίες) καθώς και τη δημιουργία – προώθηση νέων ποικιλιών και ειδών με βελτιωμένη απόδοση, ποιότητα και προσαρμοστικότητα. Επιπλέον, η έρευνα αφορά σε σύγχρονα συστήματα φυτοπροστασίας, στην αειφορική γεωργία και γεωργία ακριβείας, με σκοπό την ολοκληρωμένη διαχείριση παραγωγής, την βέλτιστη αξιοποίηση των εισροών, με γνώμονα τη μείωση του κόστους παραγωγής και την προστασία του περιβάλλοντος.
Στο αντικείμενο των Αρωματικών Φαρμακευτικών φυτών, η έρευνα εστιάζεται σε θέματα σχετικά με
• το Πολλαπλασιαστικό Υλικό – Έρευνα με στόχο τη δημιουργία Ελληνικών Ποικιλιών, τη Δημιουργία βελτιωμένου γενετικού υλικού Ελληνικών Αρωματικών, Φαρμακευτικών φυτών ως προς τα αγρονομικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά τους και την αντοχή τους σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις
• την Αειφορική παραγωγή Αρωματικών Φαρμακευτικών Φυτών και τη μελέτη των διαφόρων αγροτεχνολογικών πρακτικών – βελτιστοποίηση καλλιεργητικών χειρισμών (αναπαραγωγή, λίπανση, φυτοπροστασία, άρδευση κλπ), με έμφαση στις βιολογικές μεθόδους παραγωγής
• Αξιολόγηση και Αξιοποίηση γενετικού υλικού Αρωματικών Φαρμακευτικών Φυτών της ελληνικής χλωρίδας και επιλογή των κατάλληλων γενοτύπων, για την εισαγωγή τους στην καλλιέργεια, για στοχευμένη παραγωγή επιμέρους προϊόντων.
• Ανάλυση -Εκτίμηση της ποιότητας Αρωματικών φαρμακευτικών φυτών

Ήταν από τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν οι πρώτοι “σπουδαγμένοι” στην Ευρώπη
Έλληνες γιατροί επέστρεφαν στην πατρίδα τους για να ασκήσουν την τότε σύγχρονη
Ιατρική. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, κι αυτό σήμανε σταδιακά την υποχώρηση
της παραδοσιακής Ιατρικής που μέχρι τότε εφαρμόζονταν κυρίως από πρακτικούς
θεραπευτές. Απέναντι στη λαμπερή νέα επιστήμη, η παραδοσιακή Ιατρική κατηγορήθηκε πως ήταν
γεμάτη δεισιδαιμονίες και κομπογιαννιτισμούς.

Ωστόσο η παραδοσιακή Ιατρική έκρυβε σοφία. Από γενιά σε γενιά παραδίδονταν μια
λεπτομερής γνώση των φυτών, της τοξικότητάς τους και της εμπειρικής φαρμακολογίας
τους. Σήμερα θα λέγαμε πως η παραδοσιακή Ιατρική βασιζόταν σε κλινικές δοκιμές
αιώνων. Και επειδή η κάθε περιοχή ανάλογα με το κλίμα και τα εδάφη της έχει
διαφορετική χλωρίδα, και η παραδοσιακή θεραπευτική διέφερε από τόπο σε τόπο, από
περιοχή σε περιοχή, ανάλογα με το τι βότανα έβρισκαν και συνέλεγαν οι κάτοικοι ή οι
θεραπευτές κοντά στην περιοχή τους.

Η γνώση αυτή σε μεγάλο ποσοστό χάθηκε. Τα σύγχρονα φάρμακα αντικατέστησαν σε
πολύ σύντομο χρονικό διάστημα τα παραδοσιακά, όντας πιο εξειδικευμένα και με
συγκεκριμένη δοσολογία. Πολλοί παραδοσιακοί θεραπευτές έφυγαν από τη ζωή χωρίς να
γίνει καταγραφή των γνώσεών τους.
Η εμπιστοσύνη όμως των ανθρώπων στη φύση και τα φυσικά προϊόντα υπάρχει ακόμα
έντονη. Και η ανάμνηση υπάρχει ακόμα, σαν μυστικό.

Η περιοχή μας υπήρξε φτωχή και σχετικά απομονωμένη και αχαρτογράφητη
βοτανολογικά. Υπάρχουν γενικές καταγραφές για τα Ελληνικά βότανα, κάποια από αυτά
μας αφορούν, άλλα όμως είναι ιδιαίτερα, γιατί φύονται και χρησιμοποιούνται μόνον εδώ.
Η φύση υπήρξε πολλές φορές πηγή και έμπνευση για νέα φάρμακα. Πολλοί νέοι
ερευνητές εντοπίζουν τον πλούτο και την ποικιλία δυνατοτήτων που παρέχει και
στρέφονται ξανά σ’ αυτήν, παραμερίζοντας οποιεσδήποτε παρωπίδες του παρελθόντος.
Αυτό που σήμερα γίνεται είναι ο εντοπισμός των φυτών που χρησιμοποιήθηκαν
παραδοσιακά, η καταγραφή των ενδείξεών τους, η έρευνα και απομόνωση των
συστατικών τους και τελικά η επιβεβαίωση στην πλειοψηφία τους των παραδοσιακών
φαρμακευτικών τους χρήσεων.
Η επιστήμη που ασχολείται με όλα τα παραπάνω είναι η Εθνοφαρμακολογία, η επιστήμη
που ασχολείται με τη μελέτη των βιοδραστικών φυτών που βρίσκουμε στα παραδοσιακά
ιατρικά συστήματα των αυτόχθονων κοινωνιών.

Τι τσάι πίνατε όταν ήσασταν μικροί; Άσπρο χνουδωτό; βελονωτό ριγανάτο;

Τι χρησιμοποιούσαν οι μητέρες και οι γιαγιάδες σας σε απλά προβλήματα υγείας, βήχα,
γρίπη, διάρροια, δυσκοίλια, προβλήματα νεφρών, γυναικολογικά, προστάτη, κατάγματα,
χτυπήματα, στραμπουλήγματα;

Χρησιμοποιούσατε χαμομήλι, μέντα, καντηλίνα, φλαμούρι, βουζελάνθη, μολόχα;
Κατάπλασμα από κρεμμύδι;

Οι απαντήσεις στα παραπάνω απλά ερωτήματα δίνουν σημαντικά στοιχεία για τις
συνήθειες των κατοίκων της περιοχής μας, την ιδιαιτερότητα της χλωρίδας της, τη γνώση
που είχαν για τα φυτά, για τη μελέτη τόσο της σύγχρονης βιοδραστικότητας των φυτών,
του τόπου και του χρόνου συλλογής τους, τη βοτανική χαρτογράφηση της περιοχής, όσο
και της ιστορίας της παραδοσιακής Ιατρικής της περιοχής. Επόμενα δίνουν πληροφορίες
τόσο για πρακτικά ζητήματα όπως πιθανές νέες καλλιέργειες , όσο και για επιστημονικά
θέματα όπως ίσως έρευνα για νέα φάρμακα.

Ο Stachys iva, η Satureja montana και η Satureja juliana, όπως και η Achillea coarcata
είναι κάποια από τα καθαρά τοπικά φαρμακευτικά μας φυτά. Τα τρία πρώτα
χαρακτηρίζονται σαν τσάγια του βουνού σε διάφορους οικισμούς κοντά στους βιότοπούς
τους. Χρησιμοποιήθηκαν και σαν τροφή και σαν φάρμακο σε ήπιες καταστάσεις
ασθένειας.
Αυτό που δεν υπάρχει είναι η αυτοπεποίθηση πως όλα αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στο
παρελθόν στην περιοχή μας είναι σημαντικά. Πολλά από τα πράγματα που ξέρουμε, μας
φαίνονται κοινότυπα και γνωστά σε όλους, πράγμα που δεν αληθεύει. Αν μπορούσαμε να
εκτιμήσουμε ότι έχουμε και να το ερευνήσουμε, θα βγαίναμε σίγουρα κερδισμένοι κι όχι
μόνο οικονομικά.

Έλλη Λαμπρέτσα
Φαρμακοποιός
labretsa@otenet.gr