Όπως όλα τα καταναλωτικά αγαθά, έτσι και το κρασί έχει τιμολογιακές διαβαθμίσεις. Αυτό δεν ειναι πάντα ο απόλυτος δείκτης ποιότητας ενός κρασιού.

Σύμφωνα με την οικονομική επιστήμη, ο ορθολογικός καταναλωτής είναι αυτός που μεγιστοποιεί τη χρησιμότητα ενός αγαθού. Και στο κρασί αυτή η χρησιμότητα είναι η απόλαυση. Άρα ένα γρήγορο πρώτο συμπέρασμα είναι πως το καλό κρασί είναι αυτό που μας κάνει να το απολαύσουμε. Συνήθως οι επιλογές που κάνουμε στα καταναλωτικά αγαθά είναι συναρτήσει δύο παραγώντων: γούστου και χρημάτων. Το γούστο του καθενός πηγάζει απο τις προσωπικές μας εμπειρίες, τις αναμνήσεις μας και ούτω καθεξής. Κρατάμε λοιπόν τις εμπειρίες και αφήνουμε το πορτοφόλι για να αποφύγουμε και τις υπερβολές.

Κάθε τι που αποτελεί αντικείμενο αγοραπωλησίας στο σύγχρονο καπιταλιστικό σύστημα προσπαθεί να αποκομίσει οφέλη με ποικίλα εργαλεία. Τα οφέλη αυτά δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσδοκώμενη αύξηση της τιμής. Εκεί λοιπόν μπαίνουν στο παιχνίδι η εξειδίκευση, το μάρκετινγκ, ακόμα και η τέχνη μέσω της συσκευασίας ή του design ή ακόμα και μέσω της αυτεπάγγελτης αναγωγής ενός προιόντος σε τέχνη από τον ίδιο του τον δημιουργό, ο οποίος επικαλείται τη μοναδικότητα ως επί το πλείστον για να στηρίξει αυτόν του τον ισχυρισμό. Την τελική τιμή του προιόντος υπάρχουν άνθρωποι που την θεωρούν υπερβολική, άλλοι που την καταβάλλουν με ευχαρίστηση και άλλοι που μένουν αδιάφοροι απέναντί της. Η μεγάλη αυτή διακύμανση στην αντιμετώπισή της οφείλεται σε δυο προαναφερθέντες παράγοντες. Στο γούστο, στο οποίο εμπεριέχεται η εμπειρία του αγοραστή, και στο διαθέσιμο εισόδημα.

Όλα τα παραπάνω συνηγορούν στο εξής: όταν κοιτάμε έναν κατάλογο με κρασιά, διαλέγουμε αυτό που γουστάρουμε και αφήνουμε τα πολύ ακριβά για όσους έχουν την εμπειρία να κατανοήσουν που οφείλεται η διαφορά της τιμής ή το διαθέσιμο εισόδημα για αυτό. Δεν κομπλάρουμε στη θέα ενος ακριβού κρασιού, μπορούμε όμως να  το θαυμάσουμε. Κι αυτό γιατί αναγνωρίζουμε την αυθεντία του παραγωγού.

Εν κατακλείδι λοιπόν, το καλό κρασί είναι αυτο που μας κάνει κέφι, αυτό που έχουμε συνδέσει με ευχάριστες αναμνήσεις, αυτό που μας έχει κολλήσει στο κεφάλι, αυτό που μας έχει υποδείξει ο φίλος μας που ξέρει και δυο πράγματα παραπάνω, αυτό που μας πρότεινε ο σομελιέ του εστιατορίου αφού του δείξαμε ποιο είναι το μπάτζετ μας. Το ακριβό κρασί είναι ένα κρασί που προέκυψε μέσα από μια μυσταγωγία, ένα κρασί που κρύβει μια μοναδικότητα, ένα κρασί που φτιάχτηκε με τόση τέχνη και χρειάστηκε τόσο χρόνο ώστε ο παραγωγός να το προορίζει μόνο για γαλαζοαίματους, ένα κρασί που έχει γίνει μύθος εξ’αιτίας κάποιου κοσμοιστορικού γεγονότος,  ή και τίποτα απο τα προαναφερθέντα. Παράδειγμα, ένας γνωστός οίκος σαμπάνιας του οποίου η τιμή αυξήθηκε μετά την εξαγορά της από γνωστό καλλιτέχνη της αντίπερα όχθης του Ατλαντικού.

Γι’ αυτό λοιπόν ας διαχωρίσουμε το ακριβό από το καλό. Ας αφήσουμε ως κατηγορίες τις “αυτό το ξέρω και μ’αρέσει” και την “αυτό δεν το ξέρω οπότε ας ρωτήσω”. Έτσι και το κρασί θα γουστάρουμε, και θα αποφύγουμε τις “κακοτοπιές”, και στον κατάλληλο άνθρωπο θα απευθυνθούμε για να μας καθοδηγήσει. Αλλά ποτέ να μην ξεχνάμε: καπάκι και ετικέτα να έχει…

Γράφει ο Γιώργος Μανδραβέλλης

Η υπεύθυνη κατανάλωση κρασιού, αλλά και αλκοόλ γενικότερα είναι ένα μείζον θέμα των ημερών μας. Προσωπική μου άποψη είναι ότι πιο πολύ πρόβλημα είναι παρά απλά θέμα. Εξηγούμαι για να μην παρεξηγούμαι. Οι κατηγορίες που βαραίνουν την κατάχρηση αλκοόλ είναι τόσες πολλές και τόσο βαριές που δεν μπορείς απλά να κοιτάξεις αλλού, να κάνεις τα στραβά μάτια που λένε. Ενδοοικογενειακή βία, επιθετικότητα, εθισμός, πρόκληση ατυχήματος λόγω υπερεκτίμησης ικανοτήτων. Είμαι σίγουρος ότι κάποιος γνωστός σου πέρασε από το μυαλό σου σαν εικόνα…

Η λέξη αλκοόλ έχει τις ρίζες της στη αραβική γλώσσα και συγκεκριμένα στη λέξη al-kohl, που ήταν το όνομα ενός καλλυντικού της εποχής. Το έχουν ονομάσει aqua ardens, δηλαδή νερό που καίει, αλλά και aqua vitae, δηλαδή νερό της ζωής. όταν αντιλήφθηκε ο άνθρωπος τη σημασία του, λίγο μετά το ξεκίνημα της απόσταξης του κάπου στις αρχές της 2^ης χιλιετίας μ.χ., το αλκοόλ έγινε μοχλός άσκησης πολιτικής και αντικείμενο εμπορίου με μεγάλα κέρδη.

Μέτρον άριστον έλεγε ο Αριστοτέλης και καλά έκανε  γιατί όταν χάνεται, κάποιος την πληρώνει, νομοτελειακά. Ο καταναλωτισμός, η υπερβολή σαν τρόπος ζωής που προβάλλεται καθημερινά, η χαλάρωση του ήθους, η αποχή της παιδείας είναι μερικοί από τους λόγους που έχουν οδηγήσει εκεί. Και ο κλήρος για την ανατροπή αυτής της κατάστασης πέφτει στους γενναίους. Παραγωγοί και σημεία πώλησης έχουν επιφορτιστεί με τον άχαρο αυτό ρόλο, αλλά σε λάθος βάση και με λάθος εργαλεία. Φόρος σημαίνει  ακριβότερο προϊόν, αυτό σημαίνει μείωση των κερδών, άρα που οδηγούμαστε; Στην προσπάθεια αύξησης της κατανάλωσης.

Το αλκοόλ υπάρχει για να το απολαμβάνουμε, όχι για να το χορταίνουμε. Είναι στο top-5 της κατάταξης εξαρτησιογόνων και παραισθησιογόνων ουσιών του παγκόσμιου οργανισμού υγείας. Μετάφραση: είναι νόμιμο ναρκωτικό. Η ζυθοποιία, η οινοποιία και η αποσταγματοποιία είναι επιστήμες που εξελίσσονται για να μας προσφέρουν την απόλυτη απόλαυση. Φροντίζουν για τις πρώτες ύλες, τον εξοπλισμό, την καθαριότητα, το συμβιβασμό και την εναρμόνιση με τους κανόνες δικαίου και λειτουργίας, το προσωπικό τους, ακόμα και για την εικόνα της συσκευασίας. Και το πιο σημαντικό πλέον, ενημερώνουν τους καταναλωτές για τους κινδύνους που εγκυμονεί το προϊόν τους. Τα σημεία πώλησης, τι κάνουν αλήθεια; Και κάπου εκεί ξεκινάει το (μεγάλο) πρόβλημα.

Δεν υπάρχουν περιορισμοί στην κατανάλωση αυτή καθεαυτή, παρά μόνο περιορισμοί στις δράσεις μετά το πέρας αυτής. Κάποιος πρέπει να σου πει  «φτάνει αδερφέ, ώρα να πας σπίτι». Κι αν δε στο πει, η τύχη ας βάλει το χέρι της.

Για να λέμε του στραβού το δίκιο, όντας κι εγώ υπερβολικός με την κατανάλωση αλκοόλ ουκ ολίγες φορές, μισή ντροπή του μεθυσμένου και μισή αυτού που του δίνει κι άλλο καύσιμο. Λόγω εμπειρίας λοιπόν, ας δούμε τι χάνει κάποιος όταν το παρακάνει. Πρώτα απ’ όλα χάνει την ορθή του κρίση. Χάνει την ισορροπία του. Κάνε εικόνα να κοζάρεις ύπαρξη γένους θηλυκού και μόλις πας να κάνεις κίνηση να ξεκινήσεις τη ζεμπεκιά. Κρίμα. Χάνει την άρθρωσή του. Βάλε στην προηγούμενη εικόνα μετά τη ζεμπεκιά και το ένα σύμφωνο δίπλα στο άλλο. Κρίμα και πάλι. Άρονται οι αναστολές σου και σ αυτό ας μην επεκταθώ για προφανείς λόγους. Και αφού κυλάει η βραδιά και το αλκοόλ συνεχίζει να ρέει, τα πράγματα σοβαρεύουν. Έρχεται η σειρά της όρασης… Φλερτάρεις με το βλέμμα, πίνεις, βλέπεις ανταπόκριση, 2^οποτό, πρέπει να πάρεις θάρρος για να κάνεις το πρώτο βήμα, παίρνεις κι άλλο ποτό, ξεκινάς, πίνεις ένα σφηνάκι στο δρόμο, ζαλίζεσαι, λίγο πριν φτάσεις παραπατάς και σε βλέπει, φτάνεις, ανοίγεις το στόμα και βγαίνει κάτι ανάμεσα σε αρχαία αραμαϊκά και σουαχίλι, σκέπτεσαι ότι μάλλον θες ένα ποτό ακόμα, το πίνεις, γυρνάς και όλα σκοτεινιάζουν. Κάτι άλλο θα χες στο νου σου όταν έβγαινες, ε;

Αφου λοιπόν δραματοποιήσαμε τα πράγματα τόσο πολύ και αφού ελπίζω να σας έπεισα να σας νοιάζει και η απόλαυση εκτός από την ευφορία, θα σας πω και τούτο. Η μεγάλη κατανάλωση κάνει τα πάντα να φαίνονται ίδια. Γραμμένο θα το ‘χεις το chardonnay και το ξινόμαυρο μετά από 1 μπουκάλι κρασί. Γραμμένη την κοιλάδα του Λίγηρα και τη Νάουσα. Με άλλα λόγια, θα έχεις ακυρώσει την ίδια σου την επιλογή. Να το προχωρήσω και λίγο παραπέρα; Η δημοκρατία μας αρέσει γιατί μας δίνει επιλογές. Ακόμα και ο θεός μας έκανε δύο δώρα, τη ζωή και την  ελεύθερη βούληση. Αν νιώθεις ότι ακυρώνεις την ίδια σου την ύπαρξη, τότε είσαι σε καλό δρόμο.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…

Το πρώτο φυτό ή αν θέλετε το πρώτο αμπέλι, βρέθηκε στη μακρινή Ισλανδία και χρονολογήθηκε πριν την τελευταία εποχή των παγετώνων. Πέρασε στην Ευρώπη, και συγκεκριμένα στην περιοχή του Καυκάσου και κάπου εκεί, περίπου 4500 χρόνια πριν τη γέννηση του θεανθρώπου, άρχισε και η εξημέρωση του μέχρι τότε άγριου φυτού της αμπέλου.

Το αρχαιότερο πατητήρι το οποίο σώζεται, βρίσκεται στο Μύρτο της Κρήτης. Έτσι λοιπόν , μπαίνει ο ελλαδικός χώρος στην ιστορία της αμπελοκαλλιέργειας και της οινοποίησης. Γνωρίζει άνθηση κατά την κλασσική εποχή η οποία συνεχίζεται μέχρι και τους αιώνες της ενετοκρατίας, μπαίνει στην εποχή της τουρκοκρατίας όπου η κάμψη είναι εμφανής (αλλά τότε ξεκινάει η άνοδος της ρακής και του τσίπουρου), έρχεται η φυλλοξήρα και η ταραγμένη περίοδος του πρώτου μισού του 20^ου αιώνα που αποδεκατίζει τον ελληνικό αμπελώνα και φτάνει η περίοδος της αναγέννησης του τα τελευταία 30 χρόνια. Οι νέες γενιές των ελλήνων οινοποιών και αμπελουργών έχουν γαλλική παιδεία και πλέον η οινοποίηση ανάγεται σε επιστήμη. Και αποκτά κουλτούρα το κρασί.

Ο καταναλωτής γίνεται δεκτικός στις προτάσεις σερβιρίσματος, τα σημεία πώλησης παρέχουν πληροφορίες σχετικές με την παραγωγή του εκάστοτε κρασιού και η κατανάλωση οίνου έχει πάρει την ανιούσα. Ώσπου μια μέρα μας χτύπησε την πόρτα το μνημόνιο…

Το κρασί για τα επόμενα χρόνια σαφώς ευνοήθηκε, αφού είδε τον ανταγωνισμό (αποστάγματα δηλαδή) να αυξάνει τις τιμές του λόγω της επιβολής του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Η αύξηση της ζήτησης, η οποία είχε ξεκινήσει ήδη 10 με 15 χρόνια πριν αλλά οι ρυθμοί γίναν εκθετικοί, ήταν φυσικό επακόλουθο, όπως και ανάγκη για μεγαλύτερες ποσότητες σε μικρότερο χρόνο. Όπως όλα τα πράγματα στη ζωή, έτσι κι αυτό, είχε συνέπειες, με κυριότερη αυτήν της έκπτωσης της ποιότητας προς όφελος της ποσότητας.

Η οινοποίηση, είτε πρόκειται για λευκό, είτε για ροζέ, είτε για κόκκινο κρασί θέλει κυρίως δυο πράγματα: υπομονή και κατάλληλες συνθήκες.

Όταν πιέζεις κάποιο από τα δυο, η ποιότητα φθίνει. Έτσι λοιπόν, βγάζοντας πλέον πολλαπλάσιες ποσότητες κρασιού, η γεύση άρχισε να χάνεται και η μυρωδιά απλά θύμιζε κρασί. Η λύση για να μη γίνει όλο αυτό ξύδι και ζημιωθεί ο παραγωγός, ήταν η προσθήκη ζάχαρης (όλοι ξέρουμε την ετικέτα μεγάλου οινοποιείου που θυμίζει «καραμέλα»…) και η πώλησή του ως «χύμα». Η λέξη χύμα, χονδρικά, απελευθερώνει τον παραγωγό από κάθε υποχρέωση αναγραφής στο μπουκάλι της ποικιλίας του σταφυλιού και το τόπου προέλευσης. Με άλλα λόγια, δε σου δίνει λογαριασμό αν παίρνει τα σταφύλια από τη Βουλγαρία, τα Σκόπια, τη Μολδαβία ή αν τα καλλιεργεί ο ίδιος ή το κρασί παράγεται αλλού και εδώ λαμβάνει χώρα απλά η εμφιάλωση. Να σημειώσω εδώ πως κάθε χώρα έχει δικούς της κανόνες καλλιέργειας και παραγωγής γεωργικών προϊόντων, οπότε δε γνωρίζεις αν χρησιμοποιήθηκαν φυτοφάρμακα κατά τη διάρκειά της. Επίσης, το ίδιο ισχύει και για τη διαδικασία της οινοποίησης. Καταλάβατε που το πάω, σωστά;

Ακόμα και το κρασί λοιπόν , με ιστορία χιλιετιών στην πλάτη του, έχει γίνει κομμάτι της μαζικοποιημένης pop κουλτούρας της εποχής μας. Συνήθως το θέλουμε φθηνό, λευκό, να γλυκίζει και να έχει και ωραίο χρώμα, έντονο και διαυγές. Η ετικέτα, ο παραγωγός, η ποικιλία και η διαδικασία της οινοποίησης μας αφήνουν αδιάφορους. Αλήθεια όμως, το hangover πόσο λέτε να κόστιζε αν είχε τιμή; Τόσο όσο η διαφορά τιμής του επώνυμου με τον ανώνυμο οίνο λέω εγώ, πάντα μέσα σε λογικά πλαίσια, χωρίς υπερβολές, για να προλάβω όσους προτρέξουν στο επιχείρημα της ύπαρξης πολύ ακριβών κρασιών ή στην πολύ μεγάλη κατανάλωση…

Κλείνοντας, θα ήθελα να σας μεταφέρω τα λόγια ενός γνωστού οινοποιού και αποσταγματοποιού της Βόρειας Ελλάδας. Του ζητήθηκε να πιεί ένα ποτήρι κρασί ανταγωνιστικής ετικέτας και εκείνος είπε: «Αν έχει φελλό και ετικέτα, δεν είναι ανταγωνιστής αλλά συνοδοιπόρος».

Η πεμπτουσία αυτής της φράσης είναι πως η τιμή ενός μπουκαλιού περιλαμβάνει εκτός από το περιεχόμενο, τις γνώσεις του δημιουργού του, τον κόπο του και την ειλικρίνειά του, λέγοντας σε όλους ποιος είναι, τι έφτιαξε, που το έφτιαξε και πως το έφτιαξε, κάτι που εκπέμπει πολιτισμό και κουλτούρα. Κουλτούρα είναι η αναγνώριση της διαφορετικότητας και η παραδοχή της ύπαρξης ποιοτικής κλίμακας απαλλαγμένης από τις προσωπικές μας επιλογές. Η απάντηση στον τίτλο του άρθρου είναι πως υπάρχουν και τα δυο. Η επιλογή όμως εξαρτάται από την κουλτούρα του καθενός.