Είναι δύσκολο στις μέρες μας να μιλάμε για επιχειρηματικότητα. Η γενιά μου η οποία έζησε ελάχιστα τις μέρες ευμάρειας της ελληνικής οικονομίας έζησε στο πετσί της ενώ ακόμα σπούδαζε ή έμπαινε στην αγορά εργασίας την δεκαετή παγκόσμια οικονομική κρίση την οποία το 2009 κανένας δεν περίμενε ούτε να ξεσπάσει ούτε να κρατήσει τόσο.

 Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αλλάξει η ζωή όλων μας δραματικά αλλά αναφερόμενοι στην επιχειρηματικότητα το κύριο ήταν πως ποινικοποιήθηκε. Κάποτε ακούγαμε πως οι επιχειρήσεις δημιουργούν τον πλούτο και όταν κάποιος έλεγε πως είναι επιχειρηματίας είχε κοινωνική αποδοχή και το δήλωνε περήφανα. Με το ξέσπασα της κρίσης και ενώ η κοινωνία έψαχνε αποδιοπομπαίους τράγους οι επιχειρηματίες ήταν ο πιο εύκολος στόχος με το πρόσχημα ότι αυτοί φταίνε για την κρίση επειδή φοροδιαφεύγουν, επειδή παίρνουν επιδοτήσεις, επειδή έχουν αδήλωτους εργαζομένους.

Εάν σε αυτό το πλαίσιο προσθέσει κανείς το ασταθές και μη φιλικό περιβάλλον που μόνιμα επικρατεί στην χώρα για τις επιχειρήσεις, μιας και το κράτος βλέπει τον επιχειρηματία σαν κλέφτη και την κότα με τα χρυσά αυγά, καταλαβαίνει κανείς πόσο δύσκολο είναι για έναν νέο να αποφασίσει να γίνει επιχειρηματίας.

Το όνειρο των γονιών ήταν τα παιδιά τους να διοριστούν στο δημόσιο ως καλοπληρωμένοι υπάλληλοι. Άρα τους δημιούργησαν την θέληση να γίνουν υπάλληλοι σε ένα σταθερό και καλά αμειβόμενο περιβάλλον. Αυτή η νοοτροπία που δημιουργήθηκε έκανε ακόμα πιο δύσκολο το να θέλει κάποιος να επιχειρήσει μόνος του.

Είναι και αυτό ένας από τους λόγους που συντέλεσε στο brain drain και την μαζική φυγή των νέων για εργασία στο εξωτερικό που εκεί ναι μεν δεν μπαίνουν στο αντίστοιχο δημόσιο αλλά έχουν σχετικά καλοπληρωμένες θέσεις υπαλλήλου.

Εάν σαν χώρα θέλουμε όμως να ευημερήσουμε και πάλι και να μην βασίζονται τα δημόσια οικονομικά μόνο στην πορεία του τουρισμού θα πρέπει εκτός από επενδυτικά κίνητρα να δώσουμε στους νέους και γνώσεις αλλά και κατεύθυνση ώστε να γίνουν ελεύθεροι επαγγελματίες.

Οι ελεύθεροι επαγγελματίες χωρίζονται σε 2 κατηγορίες. Τους αυτοδημιούργητους και τους επιχειρηματίες δεύτερης-τρίτης γενιάς. Και οι 2 κατηγορίες αντιμετωπίζουν διαφορετικά διλλήματα, προβλήματα και αγωνίες καθημερινά. Οι πρώτοι έχουν συνεχώς το βάρος του κεφαλαίου που ξόδεψαν για να πετύχουν( χρόνος, χρήμα, κόστος ευκαιρίας) και οι δεύτεροι το βάρος της αποτυχίας-αναγνώρισης καθώς βρήκαν κάτι έτοιμο το οποίο πρέπει αφενός να διατηρήσουν και αφετέρου να αναπτύξουν.

Συνήθως η πίεση του οικογενειακού και φιλικού περιγύρου δυσκολεύουν τα πράγματα μιας και για τους πρώτους σε κάθε δυσκολία τους λένε «εάν ήσουν καλοπληρωμένος υπάλληλος τώρα δεν θα τα περνούσες αυτά» ενώ στους δεύτερους υπάρχει το «εάν ήμουν εγώ αυτό δεν θα είχε γίνει, εγώ το έκανα καλύτερα κτλ».

Άρα υπάρχουν και άλλοι ανασταλτικοί παράγοντες στο να βρίσκεται κάποιος στο ελεύθερο επάγγελμα.

Για να αλλάξει αυτό χρειάζονται πολλά πράγματα.

Αρχικά θα πρέπει οι νέοι να επενδύσουν στην γνώση, σήμερα ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις Elon Mask γιατί η αγορά εργασίας έχει γίνει πολύ απαιτητική.

Γνώση όμως δεν σημαίνει μόνο πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Οι τεχνικές σχολές έχουν πολλές φορές καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση και όσοι βγαίνουν από αυτές μπορούν να είναι επιχειρηματίες πχ ψυκτικοί, ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί, κομμωτές, μακιγιέρ κτλ.

Γνώση είναι η συνεχής επιμόρφωση-μετεκπαίδευση, γιατί τα γνωστικά και επαγγελματικά αντικείμενα αλλάζουν διαρκώς.

Γνώση είναι η εργασία σε διάφορα αντικείμενα.

Το κυριότερο όμως είναι να γνωρίζουμε τις ανάγκες της αγοράς γιατί η τιμή, ο μισθός και το πόσο κοστίζει ο καθένας εξαρτάται από την προσφορά και την ζήτηση της αγοράς.

Πολλοί γονείς σήμερα έχοντας την οικονομική δυνατότητα και θέλοντας τα παιδιά τους να γίνουν επιχειρηματίες επενδύουν στις αλυσίδες καφέ, στα mini market, σε fast food, σε φωτοβολταικά και σε επαγγέλματα θεωρητικά χαμηλού ρίσκου επένδυσης. Αυτό όμως καθορίζει και το μέλλον των παιδιών τους γιατί κατά μεγάλο βαθμό θα μείνουν στον κλάδο που ξεκίνησαν. Αυτού του είδους οι επενδύσεις σίγουρα δεν είναι κατακριτέες αλλά δεν είναι και παραγωγικές σαν αυτές που χρειάζεται η χώρα, η περιοχή και η γενιά μας.

 Το βασικό για να πετύχει ένας άνθρωπος μετά την γνώση είναι και η εμπειρία. Για να αποκτήσει εμπειρία αυτό που χρειάζεται είναι να δουλέψει. Πολλές φορές οι γονείς προτιμούν τα παιδιά τους να μην δουλεύουν εάν δεν είναι στο αντικείμενο που σπούδασαν ή εάν η δουλειά είναι υποκοστολογημένη με βάση την κρίση τους η τις δυνατότητες του παιδιού. Αυτό κατά την άποψη μου είναι το μεγαλύτερο λάθος. Γιατί μόνο εάν έχεις κάνει μια κακή δουλειά μπορείς να εκτιμήσεις την καλή. Μόνο όταν έχεις βγάλει δικά σου λεφτά μπορείς να εκτιμήσεις πόσο κοστίζουν. Μόνο όταν έχεις δουλέψει σε ένα αντικείμενο μπορείς να το απορρίψεις επειδή δεν σου ταιριάζει.

Και δεν είναι ούτε κακό ούτε λάθος το να μην ασχοληθείς με αυτό που σπούδασες. Το πανεπιστήμιο έτσι κι αλλιώς δεν σου μαθαίνει τα πράγματα επί του πεδίου αλλά θεωρητικά. Οι γνώσεις που θα πάρεις, το ότι κοινωνικοποιείσαι και ζεις μόνος είναι σημαντικά εργαλεία ζωής.

Έλεγα χθες στα παιδιά που συζητούσαμε πως ότι δουλειά και να κάνεις κάποτε θα βαρεθείς γιατί θα σε φάει η ρουτίνα. Εκτός εάν έχεις φιλοδοξίες και συνεχώς εξελίσσεσαι, κυνηγάς το παραπάνω και δεν επαναπαύεσαι σε αυτό που έχεις.

Κλείνοντας πιστεύω πως οι άνθρωποι θα πρέπει από μικρή ηλικία να κάνουν διάφορες δουλειές ώστε να ελαφρύνουν τις οικογένειες τους, να μαθαίνουν γνωστικά αντικείμενα και να μπαίνουν σε κλίμα εργασίας.

Ακόμα και αν αυτές οι δουλειές είναι περιστασιακές, ακόμα και αν είναι κακοπληρωμένες, ακόμα και αν δεν ταιριάζουν με το υπόβαθρο τους. Γιατί για να γίνεις καλός επιχειρηματίας θα πρέπει να ξέρεις να εκτιμάς την δουλειά των υπαλλήλων σου, να ξέρεις πως πάντα υπάρχουν χειρότερες δουλειές και κυρίως πως κανείς σε καμία δουλειά δεν είναι αναντικατάστατος.

Το κυριότερο όμως όλων είναι πως θα πρέπει να μην φοβόμαστε το ρίσκο. Πρέπει να προσπαθούμε και να σηκωνόμαστε σε κάθε αποτυχία. Πρέπει να αξιοποιούμε την εμπειρία που αποκτήσαμε και να πηγαίνουμε παρακάτω. Αποτυγχάνοντας κάποιοι θεωρούν πως χάθηκε πολύτιμο οικονομικό κεφάλαιο, το μόνο κεφάλαιο όμως που πρέπει να υπολογίζουμε είναι ο χρόνος γιατί είναι το μόνο που δεν γυρνάει πίσω.

 Άρα αυτό που θα έλεγα σε έναν νέο είναι μην σπαταλάς το κεφάλαιο του χρόνου που έχεις περιμένοντας την δουλειά των ονείρων σου αλλά δούλεψε, επένδυσε σε σένα και τόλμησε. Θα δεις ότι παρά τις μόνιμες δυσκολίες το να είσαι στην επιχειρηματική κοινότητα πάντα σε δικαιώνει ηθικά, επαγγελματικά και οικονομικά στο τέλος.

Η νέες γενιές λέμε εδώ και δεκαετίες ότι θα πρέπει να βγουν μπροστά. Σε όλα τα πεδία. Επαγγελματικά, κοινωνικά, πολιτικά. Αυτό δεν θα γίνει όμως ούτε σε μια μέρα ούτε οι μεμονωμένες περιπτώσεις θα αλλάξουν την πορεία. Χρειάζεται χρόνος, αλλαγή νοοτροπίας από όλους, κυρίως από τους γονείς, και σίγουρα μια πολυσυνθετική εκπαίδευση από το σχολείο. Θα πρέπει τα σχολεία να πηγαίνουν επισκέψεις σε επιχειρήσεις, να εισαχθεί μάθημα επιχειρηματικότητας, να αναδεικνύονται τα παραδείγματα επιχειρήσεων και επιχειρηματιών και να μπει στην νοοτροπία όλων πως επιχειρηματίας δεν γεννιέσαι αλλά γίνεσαι. Από την σύνταξη ενός βιογραφικού, την αναζήτηση εργασίας και την σωστή παρουσία σε μια συνέντευξη όλοι χρειαζόμαστε συμβουλές. Το σύστημα εκπαίδευσης άρα θα πρέπει να παίξει και αυτό τον ρόλο και σιγά σιγά θα αλλάξουν οι νοοτροπίες του παρελθόντος που μας κρατάνε πίσω.

Γιώργος Παντελίδης

Οικονομολόγος MSc

Για τις δυνατότητες που έχει και πρέπει να αξιοποιήσει η Δυτική Μακεδονία στον τομέα του τουρισμού συνομιλήσαμε με τον διευθυντή του ξενοδοχείου «Παντελίδη», Γιώργο Παντελίδη και τις προοπτικές ανάπτυξης του τουρισμού για νέες θέσεις εργασίας. Το βιογραφικό του πλούσιο, η εμπειρία του μεγάλη σε θέματα τουριστικής κατεύθυνσης. Δραστήριος και γεμάτος όρεξη για έναν αναπτυξιακό κλάδο που δυστυχώς δεν έχει τα αποτελέσματα που θα έπρεπε. Η Δυτική Μακεδονία παρουσιάζει εξαιρετικές επενδυτικές ευκαιρίες στο συγκεκριμένο κλάδο και σε καιρούς μεταλιγνιτικής «έξαρσης» ο τουρισμός πρέπει να πρωταγωνιστήσει στο ΑΕΠ της περιοχής μας!

Ποια είναι η γνώμη σας για την ακολουθούμενη τουριστική πολιτική της Δυτικής Μακεδονίας και ποιο θεωρείτε το ιδανικό τουριστικό μοντέλο, που θα μπορούσε να διασφαλίσει ένα βιώσιμο κοινωνικό-οικονομικό περιβάλλον για τον Τουρισμό στην περιοχή;

Η περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας εδώ και δεκαετίες είναι ουραγός πανελλαδικά σε όλους τους δείκτες που μετρούν τουριστικά αποτελέσματα. Η συμβολή του τουρισμού στο ΑΕΠ της περιοχής μας δεν ξεπερνάει το 1%, έχουμε τις λιγότερες διανυκτερεύσεις ανά επισκέπτη αλλά και την μικρότερη κατά κεφαλή δαπάνη. Το μοντέλο στο οποίο είχαμε επενδύσει κατά τα καλά χρόνια της ελληνικής οικονομίας και μέχρι το 2010 ήταν να επενδύσουμε στον ορεινό τουρισμό με κορωνίδα την Καστοριά και ακολουθούσαν οι ορεινοί όγκοι των Γρεβενών και τα χιονοδρομικά μας. Με την είσοδο της κρίσης όμως ως περιφέρεια αργήσαμε να αντιληφθούμε πως δεν αρκεί πλέον το φυσικό κάλος για να έρθει ο επισκέπτης αλλά πολλά περισσότερα. Σήμερα 3 χρόνια μετά την ανάληψη ευθύνης από την νέα περιφερειακή αρχή ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα που μας έφεραν ως εδώ. Δεν έχουμε καταστρώσει σχέδιο ανάπτυξης τουριστικού προϊόντος που θα προσελκύσει νέους επισκέπτες. Συνεχίζουμε να προβάλουμε σε εκθέσεις και καμπάνιες απλά κάποιες περιοχές χωρίς να έχουμε κάνει την διαφοροποίηση που ζητάει η αγορά. Σκεφτείτε πως σήμερα δεν υπάρχει καν αρμόδιος Αντιπεριφερειάρχης τουρισμού που θα συνέχιζε το έργο του προηγούμενο ο οποίος αντιλαμβανόταν τις συνθήκες και συζητούσε με τους ανθρώπους του κλάδου για τις προοπτικές. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι κυρίως όραμα αλλά και σχεδιασμός και υλοποίηση ενός σχεδίου δράσης που θα αποφασίσουμε όλοι από κοινού όσοι ασχολούμαστε με τον τουριστικό κλάδο.

Είναι πυλώνας ανάπτυξης ο Τουρισμός για την περιοχή;

Σήμερα που μιλάμε ο τουρισμός δεν είναι πυλώνας για την περιοχή αλλά πιστεύω πως μπορεί να γίνει. Στην μεταλιγνιτική περίοδο χρειάζεται η ανάπτυξη τουριστικού προϊόντος και υποδομών για δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και να επιστρέψουν συμπολίτες μας στον τόπο τους που έφυγαν λόγω της υψηλής ανεργίας.

Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσουμε για την προσέλκυση τουριστών στη Δ. Μακεδονία;

Για να δημιουργηθεί το τουριστικό προϊόν που ονειρευόμαστε οι άνθρωποι του κλάδου πρέπει να επενδύσουμε σε όλες τις αναδυόμενες αγορές που δείχνουν πως έχουν προοπτική για την περιοχή μας. Ο οινολογικός τουρισμός, ο θρησκευτικός τουρισμός αλλά και ο εκπαιδευτικός-βιομηχανικός έχουν βάση ανάπτυξης αρκεί να δουλέψουμε συστηματικά. Τα βήματα σε κάθε μορφή τουρισμού είναι η κατάστρωση ενός σχεδίου, η δυναμική υλοποίηση του, η προώθηση του και τέλος η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων του σχεδίου.

Ποιος είναι ο παράγοντας που μπορεί να δράσει εσωτερικά για την κινητοποίηση των τοπικών δυνάμεων και εξωτερικά για την προσέλκυση ζήτησης που θα δομήσει την Δυτική Μακεδονία ως τουριστικό προορισμό;

Ο παράγοντας που μπορεί να δώσει ώθηση στον τουρισμό είναι πάντα ο άνθρωπος. Ένας άνθρωπος με όραμα που δουλεύει παρά τις αντιξοότητες είναι αυτός που κάνει την διαφορά. Δείτε το παράδειγμα του Νυμφαίου όπου λόγω Μέρτζου και Μπουτάρη έγινε πόλος έλξης και σήμα κατατεθέν της Δυτικής Μακεδονίας. Ένας άλλος παράγοντας είναι η θέληση του κράτους να βοηθήσει έμπρακτα την Δυτική Μακεδονία με ειδικά τουριστικά προγράμματα σχεδιασμένα για την περιοχή μας.

Έχουμε τουριστική συνείδηση και παιδεία;

Τουριστική παιδεία δεν υπάρχει εκτεταμένα πλην της Καστοριάς γιατί οι ξενοδοχειακές μονάδες της περιοχής μας είναι κατά μεγάλο βαθμό οικογενειακές επιχειρήσεις που είμαστε αυτοδίδακτοι. Εδώ θα μπορούσαμε να τρέξουμε ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για την κατάρτιση των ξενοδόχων. Αυτό που περισσεύει όμως και είναι το καταλυτικό είναι η φιλοξενία που κυλάει στο αίμα κάθε Δυτικομακεδόνα και τι πιο βασικό από αυτό όταν μιλάμε για τουρισμό.

Θεωρείτε ότι ο Τουρισμός έχει στηριχθεί με ειδικά μέτρα όλα αυτά τα χρόνια και ειδικότερα στα χρόνια της πανδημίας;

Οι τουριστικές μονάδες χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση εργασίας και μεγάλα σταθερά κόστη. Επομένως τα μέτρα στήριξης κατά την περίοδο της πανδημίας δεν κρίνονται ως επιτυχημένα αλλά με βάση την κατάσταση πανελλαδικά βοήθησαν ώστε να μην κλείσουν ξενοδοχεία.

Ποια είναι η Τουριστική ταυτότητα της Δυτικής Μακεδονίας;

Η Δυτική Μακεδονία δεν θα έλεγα πως σήμερα έχει ολοκληρωμένη τουριστική ταυτότητα αλλά εάν θα έπρεπε να αποκτήσουμε μια θα έπρεπε να βασίζεται στις 7 λίμνες μας, στα 3 χιονοδρομικά μας κέντρα και στην βιομηχανική μας κληρονομιά.

Ποια είναι η κατάσταση των ξενοδοχειακών μονάδων στην περιοχή; Υπάρχουν υποδομές;

Οι ξενοδοχειακές υποδομές σήμερα είναι κατά μεγάλο βαθμό «κουρασμένες» καθώς τα χρόνια της κρίσης ελάχιστα ξενοδοχεία προχώρησαν σε επενδύσεις αναβάθμισης καθώς προσπαθούσαν να επιβιώσουν. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος δίνει μεγάλες επιδοτήσεις για ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση αλλά το βασικό ζήτημα είναι πόσοι θα αποφασίσουν να επενδύσουν μιας και το κλίμα δεν είναι θετικό για το μέλλον την στιγμή που μιλάμε.

Πως θα ήταν ιδανικά για εσάς ο Τουρισμός στην Δυτική Μακεδονία;

Για μένα το ιδανικό θα ήταν να δημιουργηθούν παράλληλες επιχειρήσεις γύρω από τον τουρισμό. Ξέρετε δεν είναι μόνο τα ξενοδοχεία που προσελκύουν επισκέπτες αλλά και τα μαγαζιά με παραδοσιακά προϊόντα και σουβενίρ, τα οινοποιεία και τα τυροκομεία, οι ορειβατικοί και ιππικοί όμιλοι. Άρα όλα μαζί συνθέτουν αυτό που θα προσφέρει την ολοκληρωμένη εμπειρία για τον τουρίστα και θα τον κάνει να ξαναέρθει αλλά κυρίως να γίνει πρέσβης της περιοχής μας κομίζοντας τις εμπειρίες που έζησε σε άλλους.

Γεννάει ευκαιρίες στον Τουρισμό η μεταλιγνιτική μετάβαση;

Η μεταλιγνιτική περίοδος γεννάει ευκαιρίες σε κάθε κλάδο. Έτσι και στον τουρισμό και είναι η στιγμή να διεκδικήσουμε όλα όσα ζητάμε αυτά τα χρόνια. Επιδότηση του κόστους θέρμανσης στην πιο ψυχρή περιφέρεια της χώρας, ειδικό αναπτυξιακό σχέδιο με πριμοδότηση της Δυτικής Μακεδονίας μέσω προγραμμάτων τουρισμού και κονδύλια για την προβολή της περιοχής μας.

Πείτε μου λίγα λόγια για το ξενοδοχείο Παντελίδη και τα σχέδιά σας για το μέλλον;

Ως οικογένεια και ως επιχειρηματικός όμιλος πιστέψαμε και συνεχίζουμε να πιστεύουμε στην περιοχή. Κάθε χρόνο επενδύουμε και προσελκύουμε νέους πελάτες και νέες αγορές. Από πέρυσι εγκαταστήσαμε το πιο σύγχρονο αθλητικό κέντρο στην Ελλάδα και ολοκληρώνουμε παράλληλα το SPA AND WELLNESS CENTER. Παρά την πανδημία και την νέα κρίση που βιώνουμε θεωρούμε πως η περιοχή πρέπει να έχει και θα έχει μέλλον και γι’ αυτό αναβαθμίζουμε τις παρεχόμενες υπηρεσίες σε ένα ξενοδοχείο που 33 χρόνια τώρα έχει γίνει συνώνυμο της φιλοξενίας και σήμα κατατεθέν της περιοχής.