Alice Guy-Blache (1873-1968)

Η Alice Guy-Blache είναι ένας από τους πρώτους ανθρώπους που ασχολήθηκαν με την ολοκαίνουργια τότε τέχνη του κινηματογράφου. Δούλευε σε φωτογραφείο, είχε παρακολουθήσει το 1895 την πρώτη ταινία του παγκόσμιου σινεμά, εκείνη των γάλλων αδελφών Lumiere, και θέλησε να ασχοληθεί και εκείνη, όχι όμως δείχνοντας απλώς στιγμιότυπα από την πραγματική ζωή, ένα είδος πρώιμου ντοκιμαντέρ, σαν αυτό που έκαναν οι Lumiere, αλλά μια ταινία μυθοπλασίας με σενάριο και φαντασία. Έτσι δημιουργεί το La Fee auc Choux, για μια νεράιδα. Πρόκειται για την πρώτη ταινία που σκηνοθετήθηκε από γυναίκα αλλά και για την πρώτη αφηγηματική ταινία, πριν από εκείνες του Geogre Melies. Ποιες άλλες πρωτοτυπίες έκανε; Έκανε μια από τις πρώτες ομιλούσες ταινίες, πριν έρθει η καθιερωμένη ως πρώτη ομιλούσα ταινία The Jazz Singer (1927), έβαζε χρώμα στα καρέ της, πριν το έγχρωμο σινεμά, κάτι που έκανε και ο George Melies. Δημιούργησε αν όχι την πρώτη, μια από τις πρώτες βιβλικές ταινίες, το The Life of Christ (1906), μια από τις πρώτες (ίσως και η πρώτη κατά κάποιους) με μόνο αφροαμερικανικό καστ στο A Fool and his Money (1912) και έκανε για πρώτη φορά ένα τρόπον τινά φεμινιστικό σινεμά, καθώς συχνά στρεφόταν σε γυναίκες, απέδιδε τις εμπειρίες τους και τις υπερασπιζόταν. Τι άλλο να κάνει για να την θυμούνται το ίδιο όσο τον Melies ή τον Griffith;

Germaine Dulac (1882-1942)

Αν σας έλεγα ότι αυτή η γαλλίδα σκηνοθέτρια έκανε την πρώτη σουρεαλιστική ταινία όλων των εποχών, πιθανόν θα θεωρούσατε ότι ξεχνάω πως η πρώτη σουρεαλιστική ταινία είναι ο Ανδαλουσιανός σκύλος των Salvador Dali και Louis Bunuel. ΛΑΘΟΣ. Η ταινία των ισπανών καλλιτεχνών κυκλοφόρησε το 1929 και ήδη ένα χρόνο πριν, το 1928, είχε κυκλοφορήσει η σουρεαλιστική ταινία Το Κοχύλι και ο Κληρικός σε σκηνοθεσία της Germaine Dulac και σενάριο του γάλλου καλλιτέχνη της avant-garde, ποιητή και συγγραφέα, σκηνοθέτη και ηθοποιού, Antonin Artaud. Το Βρετανικό Ινστιτούτο την έχει βάλει μέσα στην δεκάδα με τις καλύτερες φεμινιστικές ταινίες, παρότι έχει δεχτεί και αρνητικές κριτικές. Εκτός αυτής της ταινίας, η σκηνοθέτρια, θεωρητικός και δημοσιογράφος, είχε μια σημαντική πορεία στο ευρωπαϊκό σινεμά, ξεκινώντας την καριέρα της το 1915 και συνεχίζοντας αδιάκοπα μέχρι το 1935. Υπήρξε πρωτοπόρος όχι μόνο στο σουρεαλιστικό σινεμά, αλλά και στο ιμπρεσιονιστικό, ένα είδος κινηματογράφου που άκμαζε στην Γαλλία των sweet twenties (1920s) με πρωτοπόρο τον Abel Gance που το ξεκίνησε γύρω στα 1918-1919 και έπειτα ακριβώς ακολουθεί η Dulac με την ταινία της La Fete espagnole το 1920. Κάποιοι μάλιστα θεωρούν αυτή ως την πρώτη ιμπρεσιονιστική ταινία.

Dorothy Arzner (1897-1979)

Από την δεκαετία του 1920, όταν και ξεκίνησε η καριέρα της στο Hollywood, μέχρι την δεκαετία του 1940, όταν και αποσύρθηκε το 1943, ήταν η μόνη γυναίκα σκηνοθέτρια στο Hollywood. Έγινε η πρώτη γυναίκα που κατάφερε να μπει και να επιβληθεί στην αμερικανική βιομηχανία του κινηματογράφου, ήταν η πρώτη που εντάχθηκε στην Αμερικανική Ένωση Σκηνοθετών (Director’s Guild of America) και η πρώτη γυναίκα που σκηνοθέτησε ομιλούσα ταινία. Πρωτοπόρα και σε πολλά άλλα, καθώς δεν συνήθιζε να ντύνεται με το καθιερωμένο γυναικείο ντύσιμο της εποχής, αλλά προτιμούσε τα κοστούμια και τα ίσια, μονοκόμματα φορέματα χωρίς σχέδια και φιοριτούρες, ενώ χωρίς να το αποκαλύπτει και να το διατυμπανίζει, ποτέ δεν έκρυψε την ομοφυλοφιλία της και την επί χρόνια σχέση της με την χορογράφο Marion Morgan. Στην ζωή της έκανε σχέσεις και με μερικές ηθοποιούς, όπως τις Alla Nazimova και Billie Burke ενώ κυκλοφορούσαν φήμες για σχέσεις με τις θρυλικές ηθοποιούς Katharine Hepburn και Joan Crawford. Σκηνοθέτησε γνωστές και επιτυχημένες ταινίες της εποχής, με διάσημους ηθοποιούς για πρωταγωνιστές, όπως η Claudette Colbert, η Ginger Rogers, η Katharine Hepburn, η Joan Crawford, η Lucille Ball.

Jacqueline Audry (1908-1977)

Όπως η Arzner ήταν η πρώτη επιτυχημένη χολιγουντιανή σκηνοθέτρια, έτσι και η Audry είναι η πρώτη σκηνοθέτρια στην μεταπολεμική Γαλλία που έκανε εισπρακτικά επιτυχημένες ταινίες. Ξεκίνησε δίπλα στον σπουδαίο Max Ophuls και συνέχισε μια σημαντική καριέρα από το 1946 και το Les Malheurs de Sophie, βασισμένη στο ίδιο βιβλίο το οποίο μετέφερε στο σινεμά το 2016 ο Christophe Honore, μέχρι το 1967 και το Bitter Fruit με την Emmanuelle Riva (Χιροσίμα Αγάπη μου). Όλες οι ταινίες της ασχολούνται με γυναίκες, εκείνες είναι οι πρωταγωνίστριες και για αυτές ενδιαφέρεται, την ίδια εποχή που στο υπόλοιπο σινεμά οι γυναίκες ως επί τω πλείστον λειτουργούσαν σαν το όμορφο συμπλήρωμα του άνδρα πρωταγωνιστή. Μάλιστα, ο τίτλος μιας ταινίας της του 1958, ονομάζεται It’s All Adam’s Fault.

Ida Lupino (1918-1995)

Σκηνοθέτρια, παραγωγός ταινιών, ηθοποιός και τραγουδίστρια είναι μερικές από τις ασχολίες της πολυπράγμονα αγγλοαμερικανίδας Ida Lupino, μια από τις ελάχιστες γυναίκες που σκηνοθετούσαν και παρήγαγαν ταινίες στο Hollywoood κατά τα 50s. Πρόκειται για την πρώτη γυναίκα σκηνοθέτρια που έκανε φιλμ νουάρ, το The Hitch-Hiker το 1953, σε σενάριο μάλιστα δικό της. Μια ταινία που δεν ακολουθεί όλα τα κλισέ του είδους και διαφοροποιείται αρκετά από τις ταινίες νουάρ της εποχής. Είναι επίσης η μόνη γυναίκα που σκηνοθέτησε επεισόδιο της θρυλικής σειράς The Twillight Zone (The Masks). Ως ηθοποιός ξεκίνησε την καριέρα της το 1931 και έπαιξε σε πολλές ταινίες. Ως σκηνοθέτρια, ξεκίνησε την πορεία της το 1949 και σταμάτησε το 1966, συνέχισε όμως την υποκριτική καριέρα της έως το 1978.

Agnes Varda (1928-2019)

Ένας μύθος του γαλλικού σινεμά, η πρωθιέρεια του γαλλικού νέου κύματος, της Nouvelle Vague, που συνέβαλε απίστευτα τόσο στην ανάπτυξή του όσο και στο ντοκιμαντέρ, με το οποίο επίσης ασχολήθηκε αριστοτεχνικά. Σύζυγος του επίσης σπουδαίου γάλλου σκηνοθέτη Jacques Demy μέχρι τον θάνατό του, το 1990, χωρίς ποτέ να παγιδευτεί σε αυτό και ακολουθώντας τον δικό της δρόμο. Η καριέρα της ξεκίνησε το 1955 με το La Pointe Courte, μια ταινία πρόδρομος της Nouvelle Vague, την πρώτη ταινία της Nouvelle Vague κατά τον ιστορικό κινηματογράφο Georges Sadoul,  πριν ο Jean-Luc Godard και ο Alain Resnais δημιουργήσουν τις ταινίες τους το 1959, χρονιά που σηματοδοτεί την έναρξη του κύματος. Τα μποφόρ όμως για το ξεσηκωμό του τα είχε ήδη αρχίσει η ταινία της Varda. Η ταινία που την καθιέρωσε είναι αναμφίβολα η επόμενη, το Cleo de 5 a 7, για μια νεαρή γυναίκα και την ζωή της μέσα σε αυτό το διάστημα καθώς περιμένει κάτι εξετάσεις. Σε αυτή την ταινία οφείλει πολλά το cinema verite, το ψευδοντοκιμαντερίστικο σινεμά μυθοπλασίας αλλά και το σινεμά της Akerman στο οποίο θα γίνει αναφορά αργότερα. Το 1985 κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στην Βενετία και έγινε η δεύτερη γυναίκα που το κατόρθωσε, μετά την γερμανίδα σκηνοθέτρια Margarethe von Trotta, που έγινε η πρώτη το 1981. Ευαισθητοποιημένη για ζητήματα που αφορούν τις γυναίκες (σχεδόν πάντα εκείνες πρωταγωνιστούν), αλλά και για κοινωνικά ζητήματα, για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, για τους Μαύρους Πάνθηρες με το ομώνυμο ντοκιμαντέρ που έκανε το 1968 και πολλά άλλα.

Nora Ephron (1941-2012)

Η διάσημη αμερικανίδα δημοσιογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτρια κατάφερε κάτι αξιοσημείωτο, να επιβληθεί στον ανδροκρατούμενο χώρο του Hollywood και να ξεχωρίσει με μια σειρά πολύ επιτυχημένες εμπορικά ταινίες που είτε έγραψε είτε σκηνοθέτησε είτε και τα δύο και για τα οποία βρέθηκε στα Όσκαρ. Συγκεκριμένα προτάθηκε τρεις φορές για Όσκαρ σεναρίου, για το Silkwood (1983), το When Harry Met Sally (1989) και το Sleepless in Seattle (1993). Συνεργάστηκε με πρωτοκλασάτα ονόματα όπως την Meryl Streep και την Cher στο Silkwood, με τον Jack Nicolson στο Heartburn (και οι δύο ταινίες σε σενάριο δικό της και σκηνοθεσία του Mike Nichols). Το σκηνοθετικό της ντεμπούτο το έκανε το 1992 με το This is my Life και συνέχισε δυναμικά με Tom Hanks και Meg Ryan στο Sleepless in Seatlle και στο You’ ve Got Mail (1998), με τον Steve Martin και τον διευθυντή φωτογραφίας του Ingmar Bergman, Sven Nykvist στο Mixed Nuts (1994), με τον John Travolta στο Michael (1996) και στο Lucky Numbers (2000), με την Nicole KIdman στο Bewitched (2005) και τέλος η καριέρα της έκλεισε με το Julie and Julia με τις Meryl Streep και Amy Adams. Δεν είναι ό,τι πιο εύκολο να καθιερωθεί ως μια από τις πιο επιτυχημένες σκηνοθέτριες ρομαντικών ταινιών, κομεντί και κωμωδιών και πράγματι τα κατάφερε.

Chantal Akerman (1950-2015)

Όταν μιλάμε για φεμινιστικό σινεμά, μία από τις πρώτες που θα πρέπει να μας έρχονται στο μυαλό είναι η βελγίδα σκηνοθέτρια, σεναριογράφος και καλλιτέχνιδα Chantal Akerman. Η καριέρα της ξεκίνησε το 1968, ενώ η απόφαση πάρθηκε το 1965 όταν είδε την ταινία του Jean-Luc Godard, Pierrot le fou και αποφάσισε τότε ότι αυτό θέλει να γίνει. Επιρροές διακρίνονται στο έργο της από θεωρητικά κείμενα και φιλοσοφικά έργα, όπως εκείνα της θεωρητικού του κινηματογράφου και σκηνοθέτριας Laura Mulvey (1941), η οποία μίλησε για το γυναικείο βλέμμα και δημιούργησε λίγες ταινίες κατά τις δεκαετίες 1970 και 1980 ώστε να εφαρμόσει τις θεωρίες της. Η Akerman το κατόρθωσε με ταινίες όπως το Je Tu Il Elle (1974), μια από τις πιο γνωστές της είναι το Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles. Θεωρείται από τα αριστουργήματα του φεμινιστικού σινεμά, μια ταινία που επηρεάστηκε από την προαναφερθείσα ταινία της Varda, καθώς εστιάζει στην καθημερινότητα μιας νοικοκυράς μέσα σε διάστημα τριών ημερών. Το σινεμά της αρκετά αυτοαναφορικό και σε μια έντονη προσπάθεια να δείξει τόσο τις ζωές γυναικών όσο και εν γένει την απλότητα της ζωής, μακριά από έναν κινηματογράφο υψηλών νοημάτων και μεγάλων θεμάτων. Η καριέρα της έκλεισε το 2015 με το ντοκιμαντέρ No Home Movie, με συζητήσεις της ίδιας και της μητέρας της, λίγους μήνες πριν η μητέρα της πεθάνει και ύστερα από αυτό η ίδια αυτοκτονήσει, έπειτα από κατάθλιψη.

Lina Wertmuller (1928)

Πολύ πριν αρχίσουν οι γυναίκες συνάδελφοί της να τιμώνται με υποψηφιότητες και νίκες στα μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου και στα Όσκαρ, η Lina Wertmuller, η ιταλίδα σκηνοθέτρια και σεναριογράφος το είχε ήδη καταφέρει. Το 1972 και το 1973 προτάθηκε για Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες για τις ταινίες της The Seduction of Mimi και Love and Anarchy αντίστοιχα, το 1977 προτάθηκε για Όσκαρ σκηνοθεσίας και πρωτότυπου σεναρίου για το Seven Beauties και έτσι έγινε η πρώτη γυναίκα που προτάθηκε ποτέ για σκηνοθεσία, για Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 1986, για Χρυσό Λέοντα στην Μπιενάλε το 1989 με το Crystal or Ash, Fire or Wind, ενώ έγινε μόλις η δεύτερη γυναίκα σκηνοθέτρια που κέρδισε τιμητικό Όσκαρ για την προσφορά της στον κινηματογράφο το 2019 και όλα αυτά με ταινίες στην ιταλική γλώσσα. Η καριέρα της ξεκίνησε το 1963 με το The Lizards και έχει σταματήσει από το 2004 με το Too Much Romance…Its Time for Stuffed Peppers. Υπηρέτησε έναν κινηματογράφο έντονα πολιτικοκοινωνικό, και ασχολήθηκε με μια ποικιλία ειδών, από την κωμωδία μέχρι το ανδροκρατούμενο western.

Barbra Streisand (1942)

Σίγουρα όλοι την ξέρουν ως μια από τις μεγαλύτερες φωνές της αμερικανικής μουσικής, πολλοί την ξέρουν ως ηθοποιό σε γνωστές ταινίες, ανάμεσα τους το Funny Girl για το οποίο κέρδισε Όσκαρ Α’ Γυναικείου ρόλου, εξ ημισείας με την τεράστια Katharine Hepburn για το The Lion in Winter, το Hello Dolly, το A Star is Born, ενώ πιο πρόσφατα καλώς ή κακώς την θυμόμαστε στο Meet the Fockers και Little Fockers με τον Ben Stiller. Ανάμεσα σε όλα αυτά, είναι και μια πολύ ταλαντούχα σκηνοθέτρια και είναι κάτι που όλοι οφείλουμε να θυμόμαστε. Μπορεί να μην ασχολήθηκε τόσο πολύ με αυτό, αλλά οι τρεις ταινίες που σκηνοθέτησε άφησαν το δικό τους αποτύπωμα και τα δικά τους ρεκόρ. Πρώτη της ταινίας το Yentl το 1983, ταινία για την οποία κέρδισε την Χρυσή Σφαίρα σκηνοθεσίας και έτσι έγινε η πρώτη γυναίκα που το κατόρθωσε. Ακολούθησε το The Prince of Tides (1991) με την ίδια και τον Nick Nolte, ταινία για την οποία ξαναπροτάθηκε για Χρυσή Σφαίρα σκηνοθεσίας μαζί με επτά υποψηφιότητες για Όσκαρ, μαζί με εκείνο της καλύτερης ταινίας για το οποίο ήταν υποψήφια η ίδια η Streisand ως παραγωγός. Τέλος, ήρθε το The Mirror has Two Faces το 1996 με την ίδια, τον Jeff Bridges και την Lauren Bacall, που προτάθηκε για Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου. Φαίνεται βέβαια πως ίσως δεν έχει σταματήσει η σκηνοθετικής καριέρα καθώς φημολογείται μια πιθανή σκηνοθετική επιστροφή της για μια άτιτλη προς το παρόν ταινία.

Kathryn Bigelow (1951)

Και φτάνουμε στην σκηνοθέτρια που κατάφερε αυτό που δεν είχε γίνει μέχρι τότε. Να κερδίσει το Όσκαρ σκηνοθεσίας, κάτι που επετεύχθη το 2009 για το Hurt Locker, έχοντας ως αντίπαλό της τον πρώην σύζυγό της και σκηνοθέτη του Τιτανικού και του Avatar, James Cameron. Πριν από αυτό όμως, είχε γίνει και η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το βραβείο Saturn σκηνοθεσίας το 1995 για την ταινία Strange Days. Η καριέρα της ξεκίνησε το 1981 με το The Loveless με τον Willem Dafoe, συνεχίστηκε με το Near Dark (1987), που είναι η πρώτη ταινία που σκηνοθετεί μόνη της και πρόκειται για μια ταινία τρόμου με βαμπίρ, έπειτα ήρθε το Blue Steel, ένα θρίλερ δράσης με την Jamie Lee-Curtis, το Point Break (1991), επίσης θρίλερ δράσης, το επιστημονικής φαντασίας θρίλερ Strange Days (1995), μέχρι να φτάσει στα πολεμικά The Hurt Locker, για το οποίο κέρδισε και Όσκαρ σκηνοθεσίας αλλά και Όσκαρ καλύτερης ταινίας και είναι η μόνη ταινία που κερδίζει αυτό το βραβείο και είναι σκηνοθετημένη από γυναίκα, ακολούθησε το Zero Dark Thirty, το οποίο επίσης προτάθηκε για όσκαρ καλύτερης ταινίας και φτάνουμε στο πιο πρόσφατο Detroit (2017) για την δυσάρεστη τροπή μιας διαμαρτυρίας. Για ποιο λόγο αναφέρω τα είδη; Γιατί ποτέ δεν ασχολήθηκε με αυτό που παραδοσιακά και υποτιμητικά αναφέρεται ως γυναικείο σινεμά. Η Bigelow δεν καταλαβαίνει από τέτοιες διακρίσεις και έκανε ταινίες που άνετα θα μπορούσαν να είχαν σκηνοθετηθεί και από κάποιον άντρα συνάδελφό της. Μόνο που δεν έγινε!

Jane Campion (1954)

Αν η Bigelow κατάφερε να γίνει η πρώτη βραβευμένη με Όσκαρ σκηνοθεσίας σκηνοθέτρια, η νεοζηλανδή σκηνοθέτρια Jane Campion έγινε η πρώτη που κέρδισε τον πολυπόθητο Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 1993 για την ταινία The Piano. Επίσης, μετά την Wertmuller, έγινε η δεύτερη σκηνοθέτρια που προτάθηκε για Όσκαρ σκηνοθεσίας την ίδια χρονιά με τον Φοίνικα και για την ίδια ταινία για την οποία κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου πρωτότυπου σεναρίου. Η καριέρα της ξεκίνησε με ταινίες μικρού μήκους το 1980 για να κάνει την πρώτη της μεγάλου μήκους τηλεοπτική ταινία το 1986, το Two Friends, και την πρώτη της μεγάλου μήκους κινηματογραφική ταινία το Sweetie το 1989. Ακολούθησε το An Angel at my Table το 1990 για την οποία προτάθηκε τόσο στο Φεστιβάλ Βενετίας όσο και στο Φεστιβάλ του Τορόντο και έπειτα ήρθε η ύψιστη καταξίωση με το The Piano το 1993. Προτάθηκε για οκτώ Όσκαρ, κέρδισε Χρυσό Φοίνικα (παραμένει η μόνη γυναίκα που το έχει επιτύχει). Ακολούθησε το επίσης πολύ καλό The Portrait of a Lady με την Nicole Kidman, το ψυχολογικό θρίλερ In the Cut με την Meg Ryan (2003), το Bright Star (2009) για την ζωή του John Keats για το οποίο ξαναπροτάθηκε για Χρυσό Φοίνικα, αλλά και η πολύ καλή σειρά μυστηρίου Top of the Lake και Top of the Lake: China Girl του 2013 και 2016 αντίστοιχα. Στον κινηματογράφο περιμένουμε την επιστροφή της με το The Power of the Dog μέσω του Netflix με πρωταγωνιστές τους Benedict Cumberbatch, Kirsten Dunst, Jesse Plemons. Στις πιο πολλές ταινίες και εκείνη ασχολείται ιδιαίτερα με τις γυναίκες και την δική τους προσέγγιση στα πράγματα, με μια αξιοσημείωτη ευαισθησία και ειλικρίνεια.

Patty Jenkins (1971)

Η αμερικανίδα σκηνοθέτρια Patty Jenkins έχει επίσης καταφέρει πολλά. Πέραν του ότι έχει προταθεί για Emmy σκηνοθεσίας για την τηλεοπτική σειρά The Killing, και έχει κερδίσει το βραβείο σκηνοθεσίας για την ίδια δουλεία από το σωματείο αμερικανών σκηνοθετών, πέραν του ότι το σκηνοθετικό της ντεμπούτο έγινε το 2003 με την πολύ καλή ταινία The Monster που έδωσε το Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου στην Charlize Theron και για την οποία η ίδια προτάθηκε για Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου, μετά από χρόνια ενασχόλησης με την τηλεόραση, επέστρεψε στον κινηματογράφο το 2017 για να σκηνοθετήσει την Wonder Woman και το 2020 το σίκουελ Wonder Woman 1984, κάτι που λίγες γυναίκες έχουν καταφέρει, να αναλάβουν δηλαδή τα σκηνοθετικά ηνία ενός αμερικάνικου blockbuster. Με εισπράξεις κοντά στο ένα δις έγινε η μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία που έχει σκηνοθετηθεί από γυναίκα. Αυτό έδωσε το έναυσμα να εμπιστευτούν τις υπερηρωικές ταινίες και τις ταινίες με μεγάλο μπάτζετ και σε σκηνοθέτριες, όπως έγινε με την Mulan της Disney που σκηνοθέτησε η Niki Caro, και έγινε η δεύτερη γυναίκα σκηνοθέτρια που προσέλαβε η Disney για να σκηνοθετήσει μια ταινία πάνω από 100 εκατομμύρια μπάτζετ, ενώ αναμένεται να δούμε την Black Widow (2021) της Marvel με την Scarlett Johansson σε σκηνοθεσία της αυστραλής σκηνοθέτριας Cate Shortland και το The Eternals (2021) επίσης της Marvel με την Angelina Jolie σε σκηνοθεσία της Chloe Zhao. Έτσι, μεγάλα στούντιο όπως η Disney, η Marvel και η DC εμπιστεύονται γυναίκες για τα πρότζεκτ τους. Από την Jenkins περιμένουμε και τρίτη Wonder Woman, όπως έχει ανακοινωθεί αλλά και το Roque Squadron (2023), μια ταινία του franchise του Star Wars, οπότε θα δούμε γυναίκα σκηνοθέτρια και στο διάσημο διαστημικό saga.

Ava DuVernay (1972)

Η αφροαμερικανίδα σκηνοθέτρια Ava DuVernay διαθέτει πολλές πρωτιές στο ενεργητικό της αλλά και πολλές δυσκολίες ούσα μια μαύρη γυναίκα. Τίποτα όμως δεν την σταμάτησε. Η καριέρα της ξεκίνησε το 2008 με το ντοκιμαντέρ This is The Life και το 2010 με το δραματικό I Will Follow, μια ταινία που έγινε γνωστή και βρέθηκε στα βραβεία μόνο εντός της αφροαμερικανικής κοινότητας. Το 2012 το Middle of Nowhere προβλήθηκε στο σημαντικότατο φεστιβάλ του Sundance και κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας, με αποτέλεσμα να γίνει η πρώτη μαύρη γυναίκα που το κατόρθωσε. Ακόμα πιο διάσημη την έκανε η επόμενη ταινία, η Selma (2014) που βρέθηκε στις Χρυσές Σφαίρες με υποψηφιότητα σκηνοθεσίας ως η πρώτη μαύρη γυναίκα που το πέτυχε, ενώ προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερης ταινίας και έγινε η πρώτη ταινία μαύρης γυναίκας που προτείνεται για καλύτερη ταινία. Ακολούθησε το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ 13th που προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ, σε παραγωγή Netflix, η ταινία A Wrinkle in Time (2018, μια περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας της Disney με την Oprah Winfrey και την Reese Witherspoon. Με ένα μπάτζετ που ξεπερνάει τα εκατό εκατομμύρια, είναι η πρώτη ταινία υψηλού προϋπολογισμού που σκηνοθετεί μαύρη γυναίκα και μια από τις λίγες όπως είπαμε και νωρίτερα που σκηνοθετείται γενικά από γυναίκα. Σκηνοθέτησε και έγραψε την εξαιρετική σειρά When They See Us με έντεκα υποψηφιότητες στα Emmy, είναι δημιουργός και παραγωγός της σειράς Cherish the Day, μια σειρά ανθολογίας και ετοιμάζει το δυστοπικό DMZ για το HBO Max με την Rosario Dawson.

Chloe Zhao (1982)

Μια πολύ ταλαντούχα σκηνοθέτρια που ανακαλύψαμε τα τελευταία χρόνια είναι η κινέζα δημιουργός Chloe Zhao. Η πορεία της ξεκίνησε το 2015 με το Songs My Brothers Taught Me, ταινία που βρέθηκε στο Sundance και στις Κάννες και μας σύστησε την ατμοσφαιρική, λυρική και ποιητικά ρεαλιστική σκηνοθεσία της. Σκηνοθέτρια, σεναριογράφος και μοντέρ δεν αφήνει τίποτα στην τύχη του. Ακολούθησε το The Rider (2017), με το οποίο ξαναβρέθηκε στις Κάννες αλλά και στις ελληνικές Νύχτες Πρεμιέρας, για να έρθει η καταξίωση το 2020 με το σπουδαίο Nomadland με την Frances McDormand. Για αυτή την ταινία κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στην Μπιενάλε και έγινε η πέμπτη γυναίκα που το κέρδισε, κέρδισε το βραβείο κοινού στο Φεστιβάλ του Τορόντο, που είναι το μεγαλύτερο βραβείο του συγκεκριμένου Φεστιβάλ που δεν έχει κριτική επιτροπή. Είναι η μόνη ταινία που κερδίζει και σε Βενετία και σε Τορόντο. Επίσης, προτάθηκε για τέσσερις Χρυσές Σφαίρες, κέρδισε δύο για καλύτερη ταινία (ως παραγωγός η ίδια) και για καλύτερη σκηνοθεσία, ούσα η δεύτερη που το κερδίζει μετά την Streisand και η πρώτη ασιάτισσα. Ακόμα δεν έχουν ανακοινωθεί οι υποψηφιότητες των Όσκαρ (αναμένονται την άλλη εβδομάδα) αλλά σίγουρα θα είναι υποψήφια η ίδια και για σκηνοθεσία και για καλύτερη ταινία και κατά πάσα πιθανότητα και για σενάριο. Αν κερδίσει την σκηνοθεσία, θα γίνει και εκεί η δεύτερη γυναίκα που το καταφέρνει έπειτα από την Bigelow.

Julie Taymor

Και αν κάποιος αναρωτηθεί, μα υπάρχουν πολλές άλλες γυναίκες σκηνοθέτριες; Μήπως αυτές είναι απλώς κάποιες εξαιρέσεις; Ορίστε μερικές μόνο από τις πιο ταλαντούχες ή τις πιο επιτυχημένες (ή και τα δύο) σκηνοθέτριες του 20ού και 21ου αιώνα: Lois Weber, Jane Arden, Barbara Kopple, Jennifer Kent, Naomi Kawase, Susanne Bier, Greta Gerwig, Marjane Satrapi, Mira Nair, Claire Denis, Debra Granik, Sally Potter, Ana Lily Amirpour, Celine Sciamma, Marielle Heller, Maren Ade, Mia Hansen-Love, Sofia Coppola, Dee Rees, Lucrecia Martel, Lulu Wang, Kelly Reichardt, Radha Blank, Eliza Hittman, Emerald Fennel, Regina King, Ildiko Enyedi, Adina Pintilie, Andrea Arnold, Angelina Jolie, Jodie Foster, Liv Ulmann, Αθηνά Ραχήλ-Τσαγγάρη, Julie Delpy, Julie Taymor, Karyn Kusama, Lynne Ramsay, Mary Harron, Mimi Leder, Nancy Meyers, Phyllida Lloyd, Sam Taylor-Johnson, Autumn de Wilde, Nia DaCosta, Alice Rohrwacher, Nadine Labaki, Catherine Hardwicke, Elizabeth Banks.

Ποια είναι αλήθεια η Μαίρη Παναγιωταρά; Ποια γυναίκα δεν έχει ταυτιστεί με την ηρωίδα του Λουκιανού Κηλαϊδόνη και δεν έχει νιώσει η αδερφή ψυχή της; Από τότε που γράφτηκε το τραγούδι (1982 δίσκος Χαμηλή Πτήση) μέχρι σήμερα δεν παρατηρούνται δραματικές αλλαγές σε στερεότυπα, συμπεριφορές κλπ.

Ο ΟΗΕ θέσπισε την 8η Μαρτίου ως Ημέρα της Γυναίκας (αλήθεια… πόσο ρατσιστικό είναι αυτό σαν πράξη από μόνο του; Γιατί χρειάζονται οι γυναίκες μια μέρα και όχι οι άντρες;) σε ανάμνηση μιας μεγάλης διαμαρτυρίας που έγινε στις 8 Μαρτίου το 1857 από εργάτριες κλωστοϋφαντουργίας στην Νέα Υόρκη, οι οποίες ζητούσαν καλύτερες συνθήκες εργασίας. Με το σύνθημα «Ψωμί και Τριαντάφυλλα», διεκδικούσαν οικονομική ασφάλεια και καλύτερη ποιότητα ζωής.
Κάθε γυναίκα σήμερα είναι μια εν δυνάμει, Μαίρη Παναγιωταρά κι αυτό, είναι το αλφαβητάρι της.

Aπόφαση. Όλα στην ζωή είναι θέμα μιας απόφασης. Η στιγμή που θα αποφασίσεις να πετάξεις τις γόβες και να φορέσεις τις παντόφλες* περνώντας έτσι στο στρατόπεδο της Μαίρης αποτελεί κόμβο για όλη την υπόλοιπη ζωή σου (χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν μπορείς να γυρίσεις στον κόμβο, να φορέσεις τις γόβες σου ξανά και να πάρεις άλλο μονοπάτι). Το βασικό είναι –για σένα και για κανέναν άλλον- όποιο στρατόπεδο κι αν διαλέξεις τελικά, να είναι δική σου επιλογή. Και να είσαι σίγουρη γι’ αυτή.
Βοήθεια. Μερικές φορές είναι μια λέξη απλή. Μερικές πάλι κραυγή αγωνίας. Όποια μορφή κι αν έχει, από το «μπορείς να πλύνεις σήμερα τα πιάτα» μέχρι το «νιώθω να τρελαίνομαι, νομίζω χρειάζομαι βοήθεια», ζήτησέ την. Αιτείτε και θα σας δοθεί∙ ζητείτε και θα βρείτε∙ χτυπάτε και θα σας ανοιχτεί∙ γιατί καθένας που αιτεί λαμβάνει, και αυτός που ζητάει βρίσκει και σ’ αυτόν που χτυπάει θα του ανοιχτεί. (Κατά Ματθαίο 7:7-11).
Ζητήστε το μέχρι να σας δοθεί. Είναι αναφαίρετο δικαίωμά σας και κυρίως, υποχρέωση απέναντι στον εαυτό σας.
Γιατί. Πολλές λέξεις θα μπορούσαν να κολλήσουν στο τρίτο γράμμα της αλφαβήτου. Όπως επίσης και σε πολλές περιπτώσεις κολλάει το «γιατί». Πιστεύω όμως πως σε κάθε Μαίρη… από ένα σημείο και μετά τα γιατί που προκύπτουν είναι βασανιστικά. Και κάπου εδώ γυρίζουμε στην πρώτη λέξη. Αν είναι επιλογή μας, οι απαντήσεις σε όλα τα γιατί του κόσμου έρχονται και κουμπώνουν μια χαρά.
Δάκρυα. Πολλά και καυτά. Τα δάκρυα είναι για τις γυναίκες εξαγνισμός, κάθαρση, λύτρωση. Κλαις και είσαι καλύτερα. Μπορείς να τα αντιμετωπίσεις όλα. Επίσης είναι όπλο. Με δραστικά αποτελέσματα. Ενεργοποιείται αυτόματα κάθε φορά που δεν υπάρχουν λέξεις να απαντήσεις, ή δικαιολογίες για κάτι που έκανες. Γενικά… τα δάκρυα, είναι ευεργετικά.
Εξωσυζυγική «σχέση». Σε έναν ιδανικό κόσμο τα ζευγάρια παντρεύονται και μένουν πιστοί ο ένας στον άλλον για πάντα. Μόνο που σήμερα ο κόσμος μας δεν είναι ιδανικός. Στην πραγματικότητα δεν πλησιάζει καν την έννοια του ιδανικού. Στο σημερινό κόσμο, αυτόν των social media, κανείς και καμιά δεν ξέρει τι συμβαίνει στο «μαύρο κουτί» της ζωής του ή της συντρόφου μας, στο κινητό. Έχετε το νου σας. Μπορεί και να συμβεί. Ο έρωτας είναι τυφλός. Δεν βλέπει βέρα –ειδικά αν κάποιος δεν την φοράει, στα σίγουρα δεν μπορεί να μαντέψει αν υπάρχει ή όχι. Και βέβαια δεν είναι και εντελώς παράλογο να επιθυμήσει κάποιος μια αλλαγή. Το θέμα είναι η προδοσία. Αν από την λέξη σχέση βγουν τα εισαγωγικά, τότε αλλάξτε κατηγορία. Γυρίστε στον κόμβο, φορέστε την γόβα και τρέξτε.
Ζωή. Πριν και μετά. Δύσκολα τα πράγματα μένουν ίδια. Κυρίως μετά το παιδί. Όχι άσχημα. Απλώς διαφορετικά. Κι αυτό δεν το λέω εγώ –που είμαι στο πριν- αλλά φίλες και γνωστές, που είναι στο μετά. Γενικά, αυτές που είναι στο πριν και όσες είναι στο μετά… μην κάνετε πολύ παρέα. Οι μεν παρασύρουν τις δε και σύντομα θα έχουμε άλλα (αν δηλαδή παντρευτεί κανένας μετά από αυτό το …(ΤΟ ΤΟΝΙΖΩ) ευθυμογράφημα.
Ηλεκτρισμός. Αγαπητή Μαίρη. Κοίτα να κρατάς την σπίθα ζωντανή. Μπορεί να άλλαξες στρατόπεδο, μπορεί να έβγαλες τις γόβες, όμως ο ηλεκτρισμός που ένιωσες να χτυπάει το κορμί σου όταν τον είδες, όταν είπες I do, όταν κράτησες το παιδί σου πρώτη φορά, όταν… όταν… όταν… πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει. Κίνησε γη και ουρανό και καν’ τον να υπάρχει. Δίνει ρεύμα στην ψυχή, κι όλα μοιάζουν αλλιώς.
Θάρρος. Κακά τα ψέματα. Όλες οι αλλαγές θέλουν θάρρος για να συμβούν. Σε μια σύγχρονη κοινωνία, όπου η γυναίκα είναι πλέον χειραφετημένη και μπορεί να σταθεί μια χαρά στα πόδια της χωρίς να έχει κανέναν πάνω από το κεφάλι της, αποτελεί πράξη θάρρος να επιλέξει κανείς να εισχωρήσει στο στρατόπεδο της Μαίρης. Γιατί κάθε Μαίρη που έχει επιλέξει να είναι εκεί που είναι αξίζει τον θαυμασμό και είναι μια ηρωίδα. (Φωτεινή στιγμή σοβαρότητας της υπογράφουσας)
Ιδανικό. Δεν υπάρχει. Μπορεί να μοιάζει αλλά δεν είναι. Κάποια στιγμή κάτι θα γίνει,κάτι θα κάνει, κάτι θα πει και ο μύθος θα καταρρεύσει. Καμιά γυναίκα δεν χρειάζεται έναν πρίγκιπα για να αποδείξει τι αξίζει. Ιδανικό για την κάθε μια από εμάς κορίτσια είναι να βρούμε τον άνθρωπο που όταν μπούμε στην αγκαλιά του θα ακουστεί το κλικ (Φωτεινή στιγμή ρομαντισμού της υπογράφουσας)
Καθήκον συζυγικό. Η θεωρία λέει πως είναι καθήκον. Ποιου και προς ποιον; Κάτι σαν το αν η κότα έκανε το αβγό ή αν το αβγό την κότα. Το … «καθήκον» κρατάει μια σχέση ζωντανή. Και καλό θα είναι να εμπλουτίζεται. Με φαντασία, κέφι και μπρίο. Στην εποχή του ιντερνετ, ακόμα και οι πιο ντροπαλοί ή ντροπαλές μπορούν να βρουν τρόπους να κάνουν το καθήκον ανάγκη και απόλαυση.
Λογαριασμοί. Πάντα κάποιος θα τρέχει. Πάντα ένας θα μας κυνηγάει και πάντα ο σύντροφος της Μαίρης θα ξεχάσει κάποιον να πληρώσει. Οι Μαιρούλες όλου του κόσμου είναι το τραπεζικό σύστημα της οικογένειας. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Οι περισσότεροι μεγαλώσαμε με μια μαμά τραπεζίτη, που μας έλεγε «Όταν θα κάνεις οικογένεια θα καταλάβεις πως χειρίζονται το χρήμα»{ και όντως όταν γίνεται η οικογένεια, όλοι καταλαβαίνουν πως (δεν) χειρίζονται το χρήμα .
Μητρότητα. «Πότε θα γίνω μάνα» αναφωνούσε η Δημητρούλα και όλες ταυτιζόμασταν. Είχαμε δεν είχαμε παιδιά. «Το να γίνεις μάνα σημαίνει πως έχεις αποφασίσει πως η καρδιά σου θα χτυπάει έξω από το σώμα σου για ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή σου». Δεν είναι εύκολη απόφαση αυτή. Γενναίοι όσοι την παίρνουν. Γενναιότεροι όσοι γνωρίζουν πως αδυνατούν να ζήσουν με αυτή την συνθήκη. (Βλ. Αλφαβητάρι Μητρότητας σε επόμενο τεύχος).
Νοικοκυρά. Η καλή, είναι δούλα και κυρά. Α! να τα λέμε αυτά παρακαλώ. Κάθε Μαίρη που σέβεται τον εαυτό της πρέπει να το έχει με τις δουλειές, το ξεσκόνισμα, το πλύσιμο, το σιδέρωμα, το μαντάρισμα και γενικά… με όλα όσα περιλαμβάνει η καθημερινότητα ενός σπιτιού. Ο κύρης, ας ξέρει να κατεβάζει τα σκουπίδια και να αλλάζει και καμιά λάμπα «Λούλα, παντόφλες», όπως αναφωνούσε και ο Βουτσάς!
Ξύπνημα. Πρωινό. Και όχι μόνο. Γενικά ο ύπνος, έχει άλλη μορφή από τότε που βρίσκεται κανείς στο στρατόπεδο της Μαίρης. Λίγο πιο ελαφρύς, λίγο πιο ανήσυχος, λίγο πιο… ξυπνάω πάντα πρώτη για να ετοιμαστώ και μετά να ετοιμάσω τους υπόλοιπους. Ωραία πράγματα. Ευλογημένα!
Όνειρα. Ξεκίνα με αυτά. Μείνε πιστή. Ακολούθησέ τα. Κι αν δεν βγούνε ακριβώς, κάτσε κάτω και σχεδίασέ τα από την αρχή. Τα όνειρα μας είναι η συντροφιά στα δύσκολα, αν μπορέσεις να τα δεις να πραγματοποιούνται, ανήκεις στους ευλογημένους της ζωής.
Παγκοσμιοποίηση. Όσο βαρύγδουπο κι αν ακούγεται η Μαίρη, είναι ένας ρόλος (βλ.Ρ) παγκόσμιου ρεπερτορίου. Λίγο περισσότερο ή λίγο λιγότερο σε ολόκληρο τον κόσμο οι γυναίκες γίνονται η Μαίρη Παναγιωταρά. Η ίδια. Οι διαφορές έχουν να κάνουν με το αξιακό σύστημα και την κοινωνική διαστρωμάτωση αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία και καθόλου της παρούσης.**
Ρόλοι. Η Μαίρη Παναγιωταρά, σαν ρόλος, είναι όλα. Όλα αυτά που κάθε γυναίκα είναι στην καθημερινότητά της. Λίγο μάνα, λίγο σύζυγος, λίγο επαγγελματίας, λίγο γκόμενα, λίγο φίλη, λίγο κόρη, λίγο… λίγο… Κάθε ρόλος κάτι μας αφήνει. Αλλά και μας παίρνει. Στόχος, να κρατάμε τα καλά και να μαθαίνουμε μέσα από τα λάθη –και τα πάθη- των ρόλων μας.
Στερεότυπα. Είσαι γυναίκα άρα, πρέπει να ξέρεις να κάνεις δουλειές, να παντρευτείς, να κάνεις παιδί, να είσαι καλή νοικοκυρά, να είσαι σεμνή, να μην δίνεις δικαιώματα, να μην βγαίνεις χωρίς τον άντρα σου. Τι; Βγήκες; Τι θα πει ο κόσμος. Η ζωή προχωράει. Κι εμείς μαζί της. Τα στερεότυπα έχουν εγκαθιδρυθεί μέσα μας από την νηπιακή μας ηλικία. Θέλει δουλειά πολλή για να γυρίσει ο ήλιος. Όταν γυρίζει όμως… είναι τόσο λαμπερός!
Ταινία. Όλες έχουμε κλάψει την στιγμή που ο Richard σκαρφαλώνει –παρά την υψοφοβία του- και χαρίζει τα λέλουδα στην Julia. Ακόμα κι αν αυτό είναι πιθανό να συμβεί –όπως και άλλες βγαλμένες από την ζωή ιστορίες- κρατήστε την μπάλα χαμηλά. Άλλωστε μην ξεχνάτε πως βλέπουμε τις ταινίες μέχρι τον γάμο. Σπάνια μετά. Άραγε πώς να ήταν η καθημερινότητα του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας;
Υποχρεώσεις. Καθημερινές και σχεδόν ατελείωτες. Μόλις τελειώσεις με την μία, προκύπτει η επόμενη. Αν γίνει ένας καλός προγραμματισμός και συνδυάσουμε τον Χρόνο με τις Υποχρεώσεις, τότε η επιτυχία είναι στο τσεπάκι μας. Και λέγοντας επιτυχία, εννοούμε να τα προλάβουμε όλα στο 24ωρο.
Φεμινισμός. Μην βιαστείτε να κάψετε τα σουτιέν σας κορίτσια. Όσο κάθε 8 Μαρτίου βγαίνουμε και γλεντοκοπάμε σαν να είμαστε κλειδωμένες όλη την υπόλοιπη χρονιά, από μόνες μας καταργούμε κάθε έννοια φεμινισμού. Όπως κάθε τι στην ζωή θέλει αγώνα, πίστη και υπομονή. Ακόμα και σήμερα που μοιάζει να έχουν εξισωθεί τα πάντα η αντίληψη «Ο άντρας είναι άντρας» δεν παύει να υπάρχει σε μια γωνίτσα του κεφαλιού μας. N’est pas?
Χρόνος. … αυτός ο άγνωστος! Υπάρχει κάπου. Αυτό είναι βέβαιον. Και γίνεται αντιληπτό κυρίως από το γεγονός πως ξημερώνει και βραδιάζει (πάντα στον ίδιο τον σκοπό). Συνήθως η νύχτα γίνεται μέρα και οι 16 ώρες που έχει ένας νορμάλ άνθρωπος στην διάθεσή του, ουδεμία σχέση έχουν με το 24ωρο μιας Μαίρης. Διαχειριστείτε τον με σύνεση και φειδώ και βρείτε λίγο για τον εαυτό σας. Έστω 5 λεπτά που θα καθίσετε με τα μάτια κλειστά να ακούσετε το αγαπημένο σας τραγούδι. Κι αυτό είναι διαταγή!
Ψώνια. Θεραπευτική δραστηριότητα όταν ο εγκέφαλος της γυναίκας κλατάρει και θέλει να πάρει λίγο αέρα, να αλλάξει παραστάσεις ή να μην τους σκοτώσει όλους. Συνδυάζεται με την βοήθεια. Όταν χρειάζεστε βοήθεια για να ξεπεράσετε τα ψώνια… μπορεί να υπάρχει μικρό προβληματάκι, αλλά θα το δούμε σε άλλο αλφαβητάρι αυτό.
Ωραία που είναι να σε λένε Μαίρη Παναγιωταρά!

*Εννοείται πως το παράδειγμα είναι σχηματικό και πως από μια ηλικία και πέρα οι γόβες είναι παρελθόν σε όποιο στρατόπεδο κι αν ανήκεις.
** Αναζητήστε πληροφορίες για το “The Panagiotara project”
*** Το κείμενο είναι ΑΠΟΛΥΤΑ χιουμοριστικό και ουδεμία ευθύνη φέρει η υπιγράφουσα για τυχόν διαζύγια και ακυρώσεις γάμων! Καλά στέφανα!

Γράφει η Τάνια Ώττα, δημοσιογράφος

Γεννιέται τόσο εύθραυστη, μεγαλώνοντας όμως αποκτά μία δύναμη να αντιμετωπίζει κάθε δυσκολία. Προικισμένη από τη φύση να παλεύει σαν άγριο θηρίο και να δίνει τη ζωή της για ότι αγαπά, η γυναίκα του σήμερα έχει κάνει τεράστια άλματα προόδου στην ιστορία κι έχει αποδείξει ότι αξίζει δίκαιη αντιμετώπιση μέσα στην κοινωνία των ανισοτήτων και της ανδροκρατίας.

Εξελίχθηκε, διεκδίκησε, ανέβηκε κοινωνικά, ξεχώρισε για το ταπεραμέντο της,   έβαλε τη δική της πινελιά στο άχρωμο τοπίο της κοινωνίας και συνεχίζει να προχωρά και να αγωνίζεται για έναν κόσμο φιλόξενο και για τα  δύο φύλα. Με σταθερά βήματα, διανύει τη νέα εποχή όπου οι πάντες και τα πάντα αμφισβητούνται και δείχνει την αξία της. Όμορφη, χαμογελαστή, αποφασιστική και γεμάτη αυτοπεποίθηση, η γυναίκα του σήμερα δεν  θέλει να είναι εξαρτημένη αλλά ελεύθερη να ανοίγει τα φτερά της και να πετά, με συνοδοιπόρους ή μόνη.

Καμία παγκόσμια ημέρα δεν απαλύνει τον πόνο αυτών των γυναικών που η κοινωνία τις αντιμετωπίζει σαν παιδιά ενός κατώτερου Θεού.

Όσο υπάρχουν κοινωνίες σήμερα που αντιμετωπίζουν την γυναίκα ως κατώτερο ον, την κακομεταχειρίζονται και την εξευτελίζουν, η ισότητα θέλει πολύ δρόμο για να μετουσιωθεί στην πράξη. Μέχρι τότε η γυναίκα θα συνεχίζει να διεκδικεί όχι μόνο ισότητα αλλά και δικαιοσύνη.

Οι σπουδάστριες του τμήματος Δημοσιογραφίας, Συντακτών και Ρεπόρτερ του Δημόσιου ΙΕΚ. Κοζάνης στέλνουν το δικό τους μήνυμα για την ημέρα της ΓΥΝΑΙΚΑΣ

Η γυναίκα του μεταφεμινισμού

Η γυναίκα του σήμερα, ίσα που αχνοφαίνεται . Εξαφανίζεται αργά και επώδυνα.. Η γυναίκα του σήμερα, με τη θρυμματισμένη ψυχή και μια καρδιά που έχει σκληρύνει για να αντέξει τις απαιτήσεις της μεταχειραφέτησης. Το πρόσωπό της και το σώμα της δεν διακρίνεται πια, δεν δικαιούται να πονάει ούτε και να κουράζεται. Έχασε τον εαυτό της στον πόλεμο ανάμεσα στο παραδοσιακή υποταγή και τον φεμινισμό και είναι  εγκλεισμένη στη δίνη της κοινωνικής αναγκαιότητας, και ούτε δράση ούτε  αντίδραση δεν έχει δικαίωμα να κάνει. Η γυναίκα που δεν προλαβαίνει να ζήσει, γιατί έχει ήδη πεθάνει, από την αρρώστια της ψυχής.

Βάια Λαμπροπούλου

Η ισότητα των δύο φύλων φαίνεται ότι δεν έχει κατοχυρωθεί πρακτικά. Η ανέλιξη των γυναικών στον χώρο εργασίας πολλές φορές παρεμποδίζεται, ενώ οι απεριόριστες υπηρεσίες τους οικιακά δεν εκτιμώνται. Επίσης, οι γυναίκες υφίστανται λεκτική βία εκ μέρους της κοινωνίας, που τις θεωρεί αδύναμες, ενώ πολλές είναι εκείνες που έχουν πέσει και θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης από τους εργοδότες. Σήμερα, όμως, ο γυναικείος πληθυσμός διεκδικεί όσο ποτέ άλλοτε την επαγγελματική του καταξίωση, την οικονομική ανεξαρτησία και τα δικαιώματά του για να καταφέρει να αποδείξει τη δύναμή του και να εξελιχθεί.

 Ιωάννα Καραθανάση

Γυναίκες. Πλάσματα δυνατά, με τα ελαττώματά μας, απλές και με τη δική μας μοναδική ομορφιά η καθεμιά.  Απογοητευόμαστε και λυγίζουμε,  όμως πάντα βρίσκουμε τη δύναμη και σηκωνόμαστε πιο δυνατές. Παλεύουμε σαν θηρία με τον δικό μας τρόπο, κατακτούμε τον κόσμο και τον ομορφαίνουμε με το χαμόγελό μας.

Αυτές τις γυναίκες χρειάζεται ο κόσμος μας! Γυναίκες έξυπνες, πνευματώδεις, δυναμικές και περιπετειώδεις, τόσο που κάθε μέρα να ανακαλύπτουν και ένα νέο τους ταλέντο!

Δεν χρειαζόμαστε άλλες απλά ‘’όμορφες’’ γυναίκες ντυμένες με ανασφάλειες και

στερεότυπα ακριβής αξίας.

Σωτηρία Τζαμπαζλή

Ποτέ μου δεν συνάντησα γυναικά που να μην ήταν δυνατή…. Μάλλον δεν υπάρχει ! Καμιά μας δεν γεννήθηκε δυναμική ή επιτυχημένη ή άτρωτη. Όλες περάσαμε καταστάσεις που μας έβγαλαν εκτός έλεγχου, που φοβηθήκαμε, που τρομάξαμε, που κλάψαμε . Αυτές οι στίμες έγιναν οι δύναμη μας. Πόσες φορές θυμάσαι τον εαυτό σου να ξεσπά; Πόσες να θέλεις να τα παρατήσεις ; Πόσες είχες την ανάγκη να είναι κάποιος εκεί, και να μην είναι κάνεις; Ήταν οι φορές που έπρεπε να είσαι ο άντρας της ζωής σου, που έπρεπε να βγάλεις χρήματα για να συντηρήσεις το σπίτι σου, που έπρεπε να είσαι καλά για τα παιδιά σου, η δυνατή για τους δικούς σου …. Με τον καιρό σου έγινε συνήθεια ήσουν εκεί για όλους. Ξαφνικά απέκτησες μια υπερδύναμη … Ήσουν γυναίκα! Αυτό σε καθιστούσε ικανή για όλα. Έμπαινες και γέμιζες τον χώρο. Αυτός ο αταίριαστος συνδυασμός δυναμικότητας και ευαισθησίας. Η τέχνη του να κατακτάς τους πάντες, η επιμονή να καταφέρνεις τους στόχους σου. Αυτή η ανεξαρτησία, η αυτάρκεια, που δεν έχει ανάγκη το πορτοφόλι σου φίλε άνδρα, ούτε το κοινωνικό σου στάτους . Που δεν θα σου γκρινιάζουν, ούτε θα σου ζητούν να κάνεις πράγματα για εκείνες, Θα βρίσκουν την άκρη μόνες τους. Η μάνα, η σύντροφος, η σύζυγος, η εργαζόμενη, η αδερφή, η κόρη. Μα πάνω από όλα η γυναικά. Αν είσαι από τους τυχερούς και έχεις στην ζωή σου μια τέτοια γυναικά μην την αμφισβητήσεις. Να την αγαπάς και να την σέβεσαι. Ήσουν ο εκλεκτός της ! Διάλεξε εσένα και για να καταλήξει εκεί δεν της ήταν εύκολο. Θα σου πω ένα μυστικό ! Έχει περάσει πολλά, βαρέθηκε να ελέγχει τα πάντα διαρκώς, έχει την ανάγκη να παραδοθεί, να σε αγαπήσει και να σου αφοσιωθεί . Μην το αγνοήσεις. Νιώθουν πληρότητα όταν παραδώσουν τον έλεγχο σε αυτόν τον ένα. Σε εκείνον τον ένα χωρίς κόμπλεξ και ανασφάλειες, σε εκείνον που θα το καταλάβει! Δεν αρκεί να τις κοιτάς, πρέπει να τις παρατηρείς. Πολύπλοκες , πολύπλευρες και δύσκολες . Θέλουμε ασφάλεια, αγάπη και κατανόηση. Χρόνια πολλά μοναδικές μου!

Αργυρώ Ξανθοπούλου

Επομένως, μια τέτοια μέρα με τέτοια βαρύτητα δεν σηκώνει σοκολατάκια, άρθρα για προτάσεις εξόδου, δώρων και τα λοιπά. Φέτος θεώρησα ότι η 8η Μαρτίου είναι μια πολύ καλή αφορμή να εκπαιδεύσουμε τα μικρότερα κορίτσια γύρω από τη θέση και τις δυνατότητες της σύγχρονης γυναίκας, παρουσιάζοντάς τους βιβλία που – ω, τι έκπληξη! – η εύθραυστη πριγκίπισσα δεν περιμένει τον πρίγκιπα.

Στο πλαίσιο αυτού του άρθρου, προσπαθώντας να θυμηθώ τι διάβαζα εγώ μικρή αλλά και αναζητώντας παιδικά βιβλία των τελευταίων ετών, είπα να τολμήσω και να γκουγκλάρω “βιβλία για κορίτσια”. Αμέτρητα αποτελέσματα πέρασαν μπροστά από τα μάτια μου με ροζ εξώφυλλα, νεράιδες και πριγκίπισσες. Πέρασαν αρκετά λεπτά να κοιτάω απογοητευμένη την οθόνη μου μέχρι που εμφανίστηκε – από μηχανής θεός – το πρώτο βιβλίο της λίστας:

Υπέροχες γυναίκες που άλλαξαν τον κόσμο, εκδόσεις Μεταίχμιο

Η συγγραφέας Kate Pankhurst δημιούργησε ένα βιβλίο “γεμάτο παραδείγματα γυναικών που πέτυχαν εκπληκτικά πράγματα με οδηγό την καρδιά, το ταλέντο και τα όνειρά τους”. Στις 40 σελίδες του βιβλίου παρουσιάζονται οι ιστορίες σημαντικών γυναικών που άφησαν το στίγμα τους στην τέχνη, την επιστήμη και τη μόδα, που “δεν έδωσαν σημασία όταν ο κόσμος έλεγε ότι δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι”. Με τη βοήθεια της εικονογράφησης, τα μικρά παιδιά έρχονται σε επαφή με προσωπικότητες όπως η Maria Curie, η Anna Frank, η Frida Kahlo και η Jane Austen.

Ιστορίες για ατρόμητα κορίτσια – 40 μοναδικές Ελληνίδες, εκδόσεις Παπαδόπουλος

Στο ίδιο ύφος με το προηγούμενο βιβλίο, αλλά αυτή τη φορά προσαρμοσμένο στην ελληνική πραγματικότητα, το βιβλίο της Κατερίνας Σχινά παρουσιάζει στις μικρές αναγνώστριες 40 περιπτώσεις γυναικών στην Ελλάδα που έμειναν στην ιστορία, η κάθε μια με τον τρόπο της. Στην περιγραφή του βιβλίου, η ίδια γράφει: “Δεν υπάρχουν δυσκολίες όταν θέλεις κάτι με όλη σου την καρδιά. Δεν υπάρχουν εμπόδια που δεν μπορείς να ξεπεράσεις όταν λαχταράς να γίνεις η καλύτερη σ’ αυτό που αγαπάς. Οι ιστορίες σαράντα μοναδικών Ελληνίδων που αψήφησαν τις δυσκολίες, δείχνουν και σε σένα τον δρόμο. Μη δειλιάζεις, μη συμβιβάζεσαι. Δείξε τόλμη και αφοσίωση σ’ έναν σκοπό και θα τα καταφέρεις”.

Ρόζι Ριβιάρ, η μηχανικός, εκδόσεις Ψυχογιός

Οι συγγραφείς Άντρια Μπέιτι και Ντέιβιντ Ρόμπερτς έγραψαν ένα βιβίο για την επιμονή με την οποία πρέπει να κυνηγάμε τα όνειρά μας. Η ιστορία αυτή μιλάει για τη Ρόζι Ριβίαρ, το κορίτσι που ονειρευόταν να γίνει μηχανικός. Εκεί που κάποιοι άνθρωποι βλέπουν σκουπίδια, η Ρόζι βλέπει έμπνευση. Τις νύχτες που βρίσκεται μόνη, στη σοφίτα της, η ντροπαλή Ρόζι φτιάχνει σπουδαίες κατασκευές από μικροπράγματα. Οι φανταστικές της εφευρέσεις όμως έχουν μείνει κρυφές από όλους τους άλλους. Η Ρόζι κρύβει τις δημιουργίες της κάτω από το κρεβάτι επειδή φοβάται την αποτυχία. Μέχρι που έρχεται επίσκεψη η θεία της η Ρόουζ, η οποία της δείχνει ότι μια πανωλεθρία δεν αποτελεί λόγο για να αποθαρρυνθείς∙ αντίθετα είναι λόγος για να γιορτάσεις.

Ε.Π, εκδόσεις Πατάκη

Πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, καθώς η Ζώρζ Σαρή, με τον έντονα πολιτικοποιημένο χαρακτήρα της, περιγράφει τη ζωή της και συγκεκριμένα τα τρία πρώτα χρόνια του Γυμνασίου, σε μια σχολή Θηλέων στην Αθήνα, λίγο πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ένα μυθιστόρημα ύμνος στην αληθινή και αιώνια φιλία. Πέντε κορίτσια δίνουν όρκο της αιώνιας φιλίας. Περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους μαζί, μοιράζονται τις ανησυχίες τους, τους φόβους τους, τις επιθυμίες τους, κάνουν ζαβολιές, μαλώνουν, αλλά μένουν πάντα ενωμένες, πιο ανθεκτικές από τις συνθήκες της ζωής. Το Ε.Π. ήταν από τα βιβλία που διάβασα μικρή, το καλοκαίρι πριν μπω στο γυμνάσιο κι ακόμη θυμάμαι πόσο με είχε συγκλονίσει. Μέχρι σήμερα, κάποιες σελίδες του έχουν αποθηκευθεί στο μυαλό μου. Είναι γεγονός: η Ζωρζ Σαρή δίδασκε girl power από το 1995.

Περσέπολις. Μια αληθινή ιστορία, εκδόσεις Ηλίβατον

Η μαυρόασπρη αυτοβιογραφική σειρά κόμικς Περσέπολις της Marjane Satrapi για το πως μεγαλώνει ένα παιδί στο Ιράν στα δύσκολα χρόνια της ανατροπής του Σάχη, της ισλαμικής επανάστασης και του πολέμου του Ιράν – Ιράκ. Η συγγραφέας αφηγείται τα παιδικά της χρόνια και ταυτόχρονα μια ταραγμένη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της πανάρχαιης χώρας της μέσα από την καθημερινότητα και την ασυνήθιστη ιστορία της οικογένειάς της. Η καταπίεση των ανθρώπων και ιδιαίτερα των γυναικών, η εντυπωσιακή αντίθεση δημοσίου και ιδιωτικού βίου, η πανανθρώπινη δίψα για ελευθερία, ειρήνη και δημοκρατία με τα μάτια μιας αξιολάτρευτης πιτσιρίκας, δοσμένα με χιούμορ, συγκίνηση και τρυφερότητα. Το Persepolis, το οποίο κυκλοφορεί σε δυο τόμους, είναι ένα βιβλίο για εφήβους και ενήλικες για έναν κόσμο που συχνά ξεχνάμε ότι υπάρχει, αλλά δεν είναι και τόσο μακριά από εμάς.

Simone de Beauvoir (1908 – 1986) 

Το «Δεύτερο Φύλο» που κυκλοφόρησε το 1949 είχε αποφασιστική επιρροή στην εξέλιξη του μεταπολεμικού και όχι μόνο φεμινιστικού κινήματος. Για πρώτη φορά οι γυναίκες είχαν το δικό τους σημείο αναφοράς, είδαν  τις σκέψεις τους γραμμένες και αποτυπωμένες με ένα πρωτοποριακό και εμπεριστατωμένο λόγο. Εκεί η Beauvoir διατύπωσε το περίφημο «Γυναίκα δεν γεννιέσαι, γίνεσαι»! Μια φράση που ακόμα και σήμερα συνεχίζει να αντηχεί στις συζητήσεις για το φύλο. Η Simone de Beauvoir ήταν Γαλλίδα συγγραφέας, φιλόσοφος, εκφραστής του υπαρξισμού, βαθιά διανοούμενη, ακτιβίστρια και φεμινίστρια. Υπήρξε σύντροφος του διάσημου υπαρξιστή φιλοσόφου Ζαν-Πωλ Σαρτρ, τον οποίο επηρέασε βαθιά τόσο συναισθηματικά όσο και φιλοσοφικά.

Marie Skłodowska Curie (1867-1934) 

H Marie Curie άλλαξε τον κόσμο όχι μια αλλά δύο φορές. Ίδρυσε την επιστήμη της ραδιενέργειας, ακόμα και η λέξη «ραδιενέργεια» προέρχεται από την ίδια και οι ανακαλύψεις της αποτέλεσαν έναυσμα για αποτελεσματικές θεραπείες κατά του καρκίνου. Ήταν η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το βραβείο Nobel και η πρώτη που διατέλεσε καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Επίσης, ήταν ο πρώτος άνθρωπος που κέρδισε δεύτερο βραβείο Nobel.  Η επιστημονική κοινότητα, σε ένδειξη σεβασμού προς το πρόσωπό της έδωσε το όνομά της σε μονάδα μέτρησης της ραδιενέργειας (το κιουρί ή Ci) και στο υπερουράνιο τεχνητό χημικό στοιχείο κιούριο (Cm), με ατομικό αριθμό 96. Έζησε από το 1867 έως το 1934 και ήταν η πιο φημισμένη γυναίκα επιστήμων της εποχής της, μένοντας γνωστή και Μαντάμ Κιουρί.

Rosa Parks (1913–2005)

Στις 1 Δεκεμβρίου 1955, μια έγχρωμη μοδίστρα στο Μοντγκόμερυ της Αλαμπάμα, αρνήθηκε να δώσει τη θέση της στο λεωφορείο σε έναν λευκό, αντιστεκόμενη στην τότε πολιτική φυλετικού διαχωρισμού των ΗΠΑ που απαιτούσε από τους έγχρωμους πολίτες να κάθονται στο πίσω μέρος του λεωφορείου και να παραχωρούν τη θέση τους στους λευκούς. Η πράξη αυτή πολιτικής ανυπακοής γέννησε ένα κίνημα κατά του φυλετικού διαχωρισμού στην πόλη αυτή, που άμεσα εκφράστηκε με μποϊκοτάζ των λεωφορείων από τους έγχρωμους επί 381 ημέρες, και βοήθησε έναν από τους διοργανωτές του κινήματος αυτού, ονόματι Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, να ξεκινήσει μια διαδρομή που θα οδηγούσε στην ανάδειξή του σε κεντρική πολιτική φιγούρα στην Αμερική. Για τους λόγους αυτούς, η Ρόζα Παρκς σήμερα αναφέρεται ως «Μητέρα του σύγχρονου κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων».

Frida Kahlo (1907 –1954)

Η μεξικανή καλλιτέχνης που τα μοναδικά έργα της συνδυάζουν την εξερεύνηση του φύλου, της τάξης και της ταυτότητας μέσα από σύμβολα της πολιτιστικής ιστορίας του έθνους αποτελεί ορόσημο στα κοινωνικά ζητήματα του φεμινισμού και των LGBTQ δικαιωμάτων. Στη ζωγραφική της κυριαρχούν τα έντονα χρώματα. Το στυλ που χρησιμοποιεί φαίνεται επηρεασμένο από τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στο Μεξικό αλλά φαίνεται να έχει δεχτεί και επίδραση Ευρωπαϊκών ρευμάτων στα οποία συμπεριλαμβάνονται ο Ρεαλισμός, ο Συμβολισμός και ο Υπερρεαλισμός. Αρκετά έργα της είναι αυτοπροσωπογραφίες, μέσα από τις οποίες εκφράζεται ο προσωπικός πόνος και η σεξουαλικότητά της. Είχε κομμουνιστικές πολιτικές πεποιθήσεις, ήταν αυθεντικά πρωτοπόρα, αμφισβητούσε τους ρόλους και την ταυτότητα των δύο φύλων και έκανε την τέχνη της χωρίς κανένα συμβιβασμό.

Mary Anning (1799-1847)

Τα απολιθώματα ήταν ζωτικής σημασίας κατά τη διάρκεια της βικτωριανής εποχής καθώς, αποτελούσαν την απόδειξη της εξέλιξης των ειδών.  Συγκεκριμένα, τα απολιθώματα των δεινοσαύρων παρείχαν ιδιαίτερα επιτακτικές αποδείξεις για το μακρύ παρελθόν της γης.  Η Μαίρη Άνινγκ ήταν Βρετανή συλλέκτης απολιθωμάτων, παλαιοντολόγος και έμπορος απολιθωμάτων. Μερικές από τις ανακαλύψεις της ήταν ο πρώτος πτερόσαυρος εκτός Γερμανίας, ο πρώτος πλήρης σκελετός ιχθυοσαύρου και ο πρώτος επίσης πλήρης πλεισιόσαυρος. Αν και η εκπαίδευσή της ήταν περιορισμένη, κατάφερε να γίνει μια από τους σημαντικότερους «ειδικούς» στον τομέα της προϊστορικής ζωής. Τα μοναδικά παλαιοντολογικά της ευρήματα από τους βράχους του Lyme Regis βοήθησαν να μεταμορφώσουν και να διαμορφώσουν τις πεποιθήσεις για την προέλευση της ζωής. Θεωρείται ως μια από τις σημαντικότερες γυναίκες επιστήμονες της Αγγλίας.

Το 1996 της απονεμήθηκε το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας. Το 1999 τιμήθηκε με το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου για τον αγώνα της κατά του ρατσισμού. Είναι η πρώτη γυναίκα της οποίας η σορός εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στη Ροτόντα του Καπιτωλίου.

Malala Yousafzai (1997-)

Σε ηλικία 11 ετών ξεκίνησε να γράφει (χρησιμοποιώντας ψευδώνυμο) σε blog, όπου περιέγραφε τη ζωή της στην πόλη Mingora,στο βορειοδυτικό Πακιστάν, μετά την κατάληψη της εξουσίας στην περιοχή από τους Ταλιμπάν, που απαγόρευσαν στα κορίτσια να πηγαίνουν στο σχολείο και εξέφραζε τις απόψεις της σχετικά με το δικαίωμα των κοριτσιών στη μόρφωση. Τα επόμενα χρόνια έδωσε συνεντεύξεις σε διάφορα μέσα, τόσο της χώρας της όσο και άλλων χωρών, στις οποίες υποστήριζε το δικαίωμα των κοριτσιών να πηγαίνουν στο σχολείο. Στο μεταξύ έγινε γνωστή η ταυτότητά της.

Το πρωί της 9ης Οκτωβρίου 2012 ένας άντρας πυροβόλησε στο κεφάλι τη Μαλάλα Γιουσαφζάι ενώ βρισκόταν μέσα στο σχολικό λεωφορείο, τραυματίζοντάς την πολύ σοβαρά. Τις μέρες μετά την επίθεση νοσηλεύθηκε σε κρίσιμη κατάσταση σε νοσοκομείο στο Πακιστάν και στη συνέχεια, όταν η κατάστασή της σταθεροποιήθηκε, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Queen Elizabeth του Μπέρμιγχαμ, στην Αγγλία, το οποίο επιλέχθηκε μεταξύ πολλών προσφορών για τη νοσηλεία της. Η απόπειρα δολοφονίας προκάλεσε μια έκρηξη συμπαράστασης προς την 15χρονη τότε μαθήτρια, τόσο στο Πακιστάν όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο.Το 2013 της απονεμήθηκε το Βραβείο Ζαχάρωφ και ήταν υποψήφια για το Νόμπελ Ειρήνης. Το 2014 τελικά της απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης για τον αγώνα της για το δικαίωμα των κοριτσιών στην εκπαίδευση.

Η κεντρική φωτογραφία ανήκει στην Alice Mollon