Σήμερα ζούμε την εποχή της τεχνολογίας όπου όλα φαντάζουν δυνατά. Μπορεί να μη κυκλοφορούν ανάμεσα μας ρομπότ με αισθήματα ή να μην έχουμε καταφέρει ακόμα να μετοικήσουμε σε άλλους πλανήτες, ωστόσο η τεχνολογία βρίσκεται σε τέτοια επίπεδα ανάπτυξης που ούτε μπορούσαμε να διανοηθούμε μερικά χρόνια πριν. Ή μήπως μπορούσαμε; Οι λάτρεις της λογοτεχνίας σίγουρα είχαν την δυνατότητα να πλάσουν στο μυαλό τους εικόνες, πολλές εκ των οποίων είναι πραγματικότητα σήμερα, καθώς υπάρχουν όλοι εκείνοι οι συγγραφείς με τη ζωηρή φαντασία που βρίσκονταν πάντα ένα βήμα μπροστά από τους υπόλοιπους.

Ο ερχομός της βιομηχανικής επανάστασης και οι επιπτώσεις των επιστημονικών ανακαλύψεων επηρέασαν σε τέτοιο βαθμό την καθημερινή ζωή των ανθρώπων και τη δομή της κοινωνίας εν γένει, που αποτέλεσαν τη μαγιά για την ανάπτυξη του λογοτεχνικού είδους της επιστημονικής φαντασίας. Από τον Ιούλιο Βέρν, το πατέρα της επιστημονικής φαντασίας, μέχρι τον George Orwell και τους σύγχρονους συγγραφείς του είδους η ανάπτυξη της τεχνολογίας και κατά επέκταση η διαμόρφωση της κοινωνίας και του ανθρώπινου είδους αποτέλεσε ένα αγαπημένο θέμα στους λογοτεχνικούς κύκλους.

Ακολουθούν τέσσερα βιβλία που εντάσσονται στο είδος της επιστημονικής φαντασίας και από πολλούς θεωρούνται κλασικά.

Ο Νευρομάντης, William Gibson, Εκδόσεις Αίολος

Μια ματιά σε ένα σκοτεινό, υπερτεχνολογικό μέλλον που ήδη έχει πλησιάσει επικίνδυνα κοντά. Εκεί τα κράτη δεν υφίστανται πλέον και ο καπιταλισμός έχει φτάσει στο μέγιστο σημείο ανάπτυξης του. Τον κόσμο ελέγχουν τεράστιες εταιρικές κοινοπραξίες και οι άνθρωποι ζουν αναπόσπαστα δεμένοι με τον εικονικό κόσμο του Ηλεκτροσύμπαντος.

Η ζωή επιμηκύνεται, το σώμα των ανθρώπων μεταλλάσσεται γενετικά και γεμίζει μικροτσίπ. Εκεί Ο νεαρός ήρωας, πρώην ταλαντούχος κλέφτης πληροφοριών, στερείται τη δυνατότητα πρόσβασης στον Κυβερνοχώρο ύστερα από μια άτυχη επιχείρηση.
Είναι παγιδευμένος σ’ ένα λαβύρινθο, όπου κυριαρχούν τα τεχνοναρκωτικά και το λαθρεμπόριο πληροφοριών και γενετικού υλικού. Είναι πάντα έτοιμος να διαπράξει κάθε έγκλημα που θα εξασφάλιζε μια μικρή έστω ελπίδα επιβίωσης.

Όσο ο κλοιός σφίγγει γύρω του, προσπαθεί ν’ ανασυνθέσει τον εαυτό του αναζητώντας τον μάγο της νευροχειρουργικής που θα τον γιατρέψει.

Ο άνθρωπος στο ψηλό κάστρο, Philip K. Dick, Εκδόσεις Τόπος

Αμερική, 1962. Οι ΗΠΑ έχουν χάσει τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τώρα βρίσκονται υπό κατοχή: η ναζιστική Γερμανία κατέχει το ανατολικό μέρος των πρώην ΗΠΑ και οι Ιάπωνες το δυτικό και οι Αμερικανοί θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Οι Γερμανοί έχουν δώσει “οριστική λύση” στο “πρόβλημα” της Αφρικής υποβάλλοντας σε ολοκαύτωμα τον πληθυσμό της(!), έχουν αποξηράνει τη Μεσόγειο για να την καλλιεργήσουν (!) και, τέλος, έχουν αποβιβάσει αστροναύτες στον Άρη!

Ωστόσο, ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας θέτει σε κίνδυνο την κρατούσα τάξη πραγμάτων: Η Ακρίδα κείτεται βαριά είναι ο τίτλος του, και σ’ αυτό ο συγγραφέας, ούτε λίγο ούτε πολύ, παρουσιάζει νικητές τους Συμμάχους στον Παγκόσμιο Πόλεμο και ηττημένη τη Γερμανία! Κι ο συγγραφέας του βιβλίου, στο οπισθόφυλλο, κομπάζει ότι βρίσκεται άτρωτος και οχυρωμένος σ’ ένα ψηλό κάστρο κάπου στην ενδιάμεση, ουδέτερη ζώνη των Βραχωδών Ορέων…

Σ’ αυτό το παράξενο μυθιστόρημα ο Φίλιπ Κ. Ντικ συνδυάζει την πιο τρελή επιστημονική φαντασία με την αυστηρή κριτική της Ιστορίας. Το βιβλίο γράφεται με έντονο ακόμα τον απόηχο του μακαρθισμού. Δεν έχουν περάσει ούτε δέκα χρόνια από την εποχή που ο οποιοσδήποτε πολίτης κινδύνευε να βρεθεί κατηγορούμενος στο άγριο κυνήγι μαγισσών που είχε εξαπολύσει ο γερουσιαστής από το Ουισκόνσιν.

Το κουρδιστό πορτοκάλι, Anthony Burgess, Εκδόσεις Anubis

Ο δεκαπεντάχρονος Άλεξ απολαμβάνει τους βιασμούς, τα ναρκωτικά και την Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν. Ως αρχηγός μιας συμμορίας εφήβων, περιπλανιέται στους δρόμους ενός δυστοπικού μέλλοντος αναζητώντας φρικτές συγκινήσεις. Όταν ο Άλεξ συλλαμβάνεται μετά από μια δολοφονία και φυλακίζεται για την αποκλίνουσα συμπεριφορά του, το Κράτος αναλαμβάνει να τον αναμορφώσει… αλλά με ποιο κόστος;

Το κουρδιστό πορτοκάλι αποτελεί ένα απαράμιλλο λογοτεχνικό επίτευγμα και συνάμα ένα «προφητικό μυθιστόρημα» που συλλαμβάνει με μοναδικό τρόπο τη δυστοπική πραγματικότητα που βιώνει ο άνθρωπος σήμερα.

Συγχώρεση και προδοσίες, Ursula K. le Guin, Εκδόσεις Παρά Πέντε

Είναι ένα από τα πιο όμορφα, τρυφερά, και πολιτικά βιβλία της Ούρσουλα Λε Γκεν. Μιλάει για την αγάπη και μιλάει για απελευθέρωση: την απελευθέρωση των υπόδουλων σε μια κοινωνία άγριας εκμετάλλευσης, και την απελευθέρωση των γυναικών, ως διπλά υπόδουλων.

Μιλάει για τη φιλία, τον έρωτα, την αφοσίωση, τη συγχώρεση. Και παρ’ όλο που όλα αυτά φαίνονται να συμβαίνουν στον Πλανήτη Βερέλ, και στην αποικία του, τον Πλανήτη Γεοβέ, εκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη, στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ένας καθρέφτης της γήινης ιστορίας και των γήινων παθών.

Η πρόσφατα εκλιπούσα Ούρσουλα Λε Γκεν δεν είναι μόνο μια κορυφαία συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας. Είναι από τις γυναίκες που άφησαν ανεξίτηλο σημάδι στην εποχή μας, στοχαστής με πλατιά καλλιέργεια και ένα εξαιρετικά φωτεινό μυαλό.

Σ’ αυτό το βιβλίο περιέχονται τέσσερις νουβέλες που αποτελούν μια θεματική και αφηγηματική ενότητα. Έχουν τιμηθεί με τις διακρίσεις: “Theodor Sturgeon Award” 1995, “Asimov’s Readers” Award 1995, “Locus Readers Award”, 1996.

Ανθρώπινη συμπαντική εξέλιξη, μυστηριώδεις πλανήτες, ταξίδια στο άγνωστο, ρομπότ, ολογράμματα,  λογισμικά συστήματα, bit kai bytes,  φουτουρισμός. Ένα μέλλον καθόλου μακρινό, άλλοτε ελπιδοφόρο και άλλοτε δυστοπικό . Προμηθεϊκές φαντασιώσεις αθανασίας που προκαλούν θαυμασμό και ανησυχία και κάπου βρίσκεται ένας δρ. Φρανκενστάιν που συμβολίζει  τόσο την εξέλιξη της επιστήμης αλλά και τους κινδύνους από το «αλόγιστο»  του πράγματος.  Η ανθρώπινη ύπαρξη αυτό το αιώνιο παραμύθι . Homo  Sapiens και homo cyberneticus. Μήπως οι απόψεις του Ray Kurzweil πως πλησιάζουμε σε μια στιγμή που οι υπολογιστές θα όχι απλώς ευφυείς αλλά πιο ευφυείς από τους ανθρώπους έφτασε ή… θα φτάσει σύντομα; Το μόνο βέβαιο είναι πως είναι δύσκολο έως αδύνατο να προβλέψει κάποιος το μέλλον της ανθρώπινης εξέλιξης. Το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης, αν και εμείς θα το δούμε από κινηματογραφικής πλευράς, έχει απασχολήσει σε πολλά επίπεδα την κοινωνία και την επιστημονική κοινότητα.

 Οι ταινίες για τεχνητή νοημοσύνη ή επιστημονικής φαντασίας ή sci-fi όπως θέλετε πείτε το, των τελευταίων ετών είναι άπειρες και για αυτό το λόγο  εμείς επιλέξαμε και σας παρουσιάζουμε αυτές μας λένε κάτι παραπάνω!

Τhe man who fell to earth, Nicolas Roeg 1976

Βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Walter Tevis, η sci-fi ταινία του Nicolas Roeg, ακολουθεί τον Thomas Jerome Newton που «πέφτει στη γη» με σκοπό να σώσει τον μακρινό πλανήτη του που αντιμετωπίζει πρόβλημα λειψυδρίας. Ο David Bowie στο ρόλο του Newton, θα ενσωματωθεί στο γήινο τρόπο ζωής, θα αναδειχθεί σε έναν πανίσχυρο επιχειρηματία, εξαιτίας των γνώσεων του, ενώ παράλληλα θα έρθει αντιμέτωπος με την ευάλωτη πλευρά του και τις ανθρώπινες αδυναμίες που είναι έτοιμες να τον καταβροχθίσουν. Στο τέλος το ερώτημα παραμένει: θα επιστρέψει ο Newton στο πλανήτη του; Μια πεσιμιστική αλληγορία για την παρακμή της ανθρώπινης κοινωνίας, μια υπνωτιστικά γοητευτική σκηνοθετική προσέγγιση, μια διαχρονική και εύστοχη θεματική και μια μοναδική, «διαγαλαξιακή» ερμηνεία. Το The Man Who Fell To Earth ήταν, είναι και θα είναι ένας sci-fi θρύλος!

The Matrix, Lily Wachowski και Lana Wachowski 1999

Η ταινία των αδερφών Wachowski περιγράφει ένα μέλλον όπου ο κόσμος είναι το Matrix, μια εικονική πραγματικότητα, που δημιουργήθηκε και συντηρείται από νοήμονες μηχανές που εκμεταλλεύονται τον ανθρώπινο πληθυσμό ως πηγή ενέργειας. Ο προγραμματιστής υπολογιστών, Thomas Anderson, με το ψευδώνυμο Neo, βρίσκει αινιγματικά μηνύματα στον υπολογιστή του και έτσι συμμετέχει σε μια περιπέτεια με κυβερνητικούς πράκτορες με αποτέλεσμα να οδηγηθεί σε μια ομάδα που επικεφαλής της είναι ο Μορφέας. Το ταξίδι για την ανακάλυψη της αλήθειας του Matrix ξεκινά. Στο Matrix υπάρχουν αναφορές στις υποκουλτούρες του «κυβερνοπάνκ», των χάκερς, φιλοσοφικές και θρησκευτικές ιδέες, μεσσιανισμός και καρτεσιανισμός, σωκρατικός και πλατωνικός ιδεαλισμός. Ο παραλληλισμός με την πλατωνική αλληγορία του Σπηλαίου, υπογραμμίζει το φιλοσοφικό υπόβαθρο της ταινίας.

Her, Spike Jonze 2013

Αμερικανική αισθηματική ταινία επιστημονικής φαντασίας του Spike Jonze, το Her εστιάζει στη σχέση που αναπτύσσει ένας άνδρας με μια θηλυκή φωνή ενός λειτουργικού συστήματος. Διαδραματίζεται στο Los Angeles στο εγγύς μέλλον και ακολουθεί τη ζωή του Theodore Twombly,ενός άνδρα που κερδίζει χρήματα γράφοντας συγκινητικά, προσωπικά γράμματα για άλλους ανθρώπους. Ο χωρισμός του θα αποτελέσει την αφορμή για να έρθει σε επαφή με ένα προχωρημένο λειτουργικό σύστημα, το οποίο υπόσχεται μια διαισθητική οντότητα, μοναδική για κάθε χρήστη. Έτσι μπαίνει στη ζωή του η Samantha, μια έξυπνη, ευαίσθητη και αστεία φωνή. Στο τέλος, μια βαθιά φιλία εξελίσσεται σε αμοιβαία αγάπη.  Η ταινία κέρδισε το Όσκαρ  πρωτότυπου σεναρίου στην 86^η διοργάνωση .

A.I : Artificial Intelligence, Steven Spielberg 2001

Η δραματική ταινία επιστημονικής φαντασίας ακολουθεί την ιστορία του David, ενός ανδροειδούς με τη μορφή μικρού παιδιού, προγραμματισμένου με την ικανότητα να αγαπάει. Στα τέλη του 21^ου αιώνα υπάρχει μια νέα κατηγορία ρομπότ που ονομάζονται Μέκα, τα οποία είναι ικανά να μιμηθούν σκέψεις και συναισθήματα. Το ανδροειδές David, γίνεται μέλος της οικογένειας Σουίντον, ωστόσο η συμβίωσή τους αποδεικνύεται προβληματική. Ο David καταλήγει εγκαταλελειμμένος σε ένα δάσος και ξεκινά τη δική του περιπλάνηση στον κόσμο των ενηλίκων .

Metropolis, Fritz Lang  1927

To Metropolis, σε σκηνοθεσία του Fritz Lang ανήκει στο είδος του γερμανικού εξπρεσιονισμού και θεωρείται ο πρωτοπόρα στο είδος της επιστημονικής φαντασίας. Η πλοκή της λαμβάνει χώρα σε μελλοντική αστική δυστοπία και αφηγείται την ιστορία του γιου του κυβερνήτη, Φέντερ, και της εργάτριας Μαρίας που προσπαθούν να εξαλείψουν το χάσμα που χωρίζει την πόλη τους. Τα σκηνικά της ταινίας είναι επηρεασμένα από το Μπάουχάους, τον Κυβισμό και το Φουτουρισμό.

2001: A Space Odyssey, Stanley Kubrick 1968

Πρόκειται για μια επική ταινία επιστημονικής φαντασίας που περιστρέφεται γύρω από θέματα όπως η ανθρώπινη εξέλιξη, η τεχνητή νοημοσύνη και η εξωγήινη ζωή.  Εστιάζει σε μια σειρά επαφών μεταξύ ανθρώπων και μυστηριωδών μαύρων μονολίθων, οι οποίοι φαίνεται να επηρεάζουν την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. Το έτος 2001, ένας παρόμοιος μονόλιθος ανακαλύπτεται στη Σελήνη και ένας άλλος σε τροχιά γύρω από το Δία. Το αμερικανικό σκάφος Discovery 1 θα τους εξερευνήσει και ο αστροναύτης Ντέιβιντ Μπόουμαν, ως τελευταίος επιζών του πληρώματος, θα προσπαθήσει να ανακαλύψει τη φύση του μονόλιθου.