Το Κασετόφωνο έγραφε στο Facebook page του: «Παιδιά αυτές είναι οι Ρίζες. Ένα νέο site που ετοιμάζω. Θέλω μια χάρη. Να ψάξετε τα προφίλ σας και να βρείτε φωτογραφίες από τα χωριά σας, τα νησιά, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου σας, τα βουνά και τα λαγκάδια, τους παππούδες και τα σπίτια τους, τις γιαγιάδες και τα φαγητά τους, τα καφενεία και τα πανηγύρια που έχετε πάει – οτιδήποτε έχει σχέση με την παράδοσή μας και να κάνετε hashtag #rizesmas ή να ταγκάρετε @rizesmas στο Instagram. Σύντομα θα βγει στον αέρα με τη δική σας βοήθεια».

Τα χρόνια πέρασαν και φτάσαμε στο 2023. Πλέον, οι @rizesmas μετρούν περισσότερους από 138 χιλιάδες followers στο Instagram. Στόχος των ανθρώπων που διαχειρίζονται τη σελίδα, αποτέλεσε από την πρώτη μέρα δημιουργίας της η διατήρηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς μέσα από τις αναμνήσεις.

Η Σοφία και η Γεωργία, οι δύο γυναίκες που στηρίζουν την online κοινότητα μαζί με τον Αντρέα, κρατάνε – όπως κι εκείνος – από τον Πόντο, τη Θεσσαλία, την Ήπειρο, τη Θράκη και τη Μικρά Ασία. Οι Ρίζες γίνονται ένας κοινός τόπος για όλα μας – είτε έχουμε είτε δεν έχουμε χωριό. Για την ακρίβεια, οι #rizesmas υπάρχουν για να αποκτήσουμε ένα, μέσα από τις εικόνες και τις στιγμές που μοιράζονται καθημερινά μαζί μας και ομορφαίνουν το feed μας.

Στη δική μου περίπτωση, οι παππούδες και οι γιαγιάδες ήταν κατατρεγμένοι πρόσφυγες. Η γιαγιά Μαίντη, χαρακτηριστικά, Εβραία της Θεσσαλονίκης, χρειάστηκε να εγκαταλείψει τον τόπο της για να φυγαδευτεί όταν εισέβαλαν οι Γερμανοί στη Θεσσαλονίκη το 1940. Μπορεί να μην επέστρεψε ποτέ στη Θεσσαλονίκη, οι αναμνήσεις όμως από τη νεανική της ζωή στη συμπρωτεύουσα την ακολουθούν μέχρι σήμερα.

Η γιαγιά Μαίντη δεν είχε την ευκαιρία να μου φτιάξει τηγανιτές πατάτες και αυγά στον κήπο κάποιου χωριάτικου σπιτιού – αν και το έκανε για πολλά χρόνια από το διαμέρισμά της στην Αθήνα. Τις ρίζες μου τις έχω γευτεί μόνο μέσα από τις διηγήσεις της. Η κοινότητα υπάρχει και για ανθρώπους σαν κι εμάς, που το βίωμα της ξενιτιάς μας είναι πολύ πιο οικείο από εκείνο του ανήκειν σε έναν τόπο.

Το γρήγορο πρόχειρο φαγητό που συνηθίζουν να ετοιμάζουν οι γιαγιάδες για τα εγγόνια, το οποίο καταλήγει σε περισσότερα από πέντε διαφορετικά πιάτα, το άνοιγμα του φύλου, το μάζεμα των ελιών, η μπουγάδα στον κήπο, ο ελληνικός καφές και οι ιστορίες που ξεπηδούν από τον πάτο του φλιτζανιού εκείνα τα απογεύματα που τα τζιτζίκια στήνουν χορό: όλα αυτά συμπυκνώνονται και αναβιώνουν στις Ρίζες.

Ακόμα και αν ορισμένες από τις εικόνες που φτάνουν στα μάτια μας μέσα από τα posts της κοινότητας, φαντάζουν ξεπερασμένες, ίσως και καλτ, οι #rizesmas δεν παύουν να αναζητούν σε αυτές την αυθεντικότητα και να αποδέχονται πως αποτελούν κομμάτι των αναμνήσεών μας. «Ποιος δεν αισθάνθηκε ότι θέλει να επιστρέψει στη φύση, να νιώσει ξέγνοιαστος, σε ποιον δεν έλειψε η επαφή και το μοίρασμα; Είναι μια ανάγκη της εποχής το να συγκινηθούμε, να βιώσουμε ουσιαστικά τον χρόνο και να επιστρέψουμε σε στιγμές απλές αλλά γεμάτες», λένε οι ίδιοι οι δημιουργοί για το εγχείρημά τους.

Ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι της κοινότητας κατάφεραν να φέρουν φυσιογνωμίες, μέρη και αναμνήσεις κοντά μας μέσα από μία απλή περιήγηση στα social media, γιορτάστηκε για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2022 με το ΡΙΖΕΣ ΦΕΣΤ στη Θεσσαλονίκη.

Είναι εντυπωσιακό το πόσα έθιμα και συνήθειες του Δωδεκαημέρου στην Κοζάνη παραδόθηκαν από γενιά σε γενιά, προσαρμοσμένα στις ανάγκες της κάθε καινούργιας κοινωνίας αλλά κρατώντας τον τελετουργικό τους πυρήνα.

Τα Χριστούγεννα είναι η γιορτή της αφθονίας. Η αντίληψη αυτή αποτυπώνεται τόσο στις αγορές που γίνονται αυτή την περίοδο όσο και στα εορταστικά τραπέζια. Τα εθιμικά εδέσματα ποικίλουν βέβαια ανάλογα με την ευημερία της κοινωνίας γενικά αλλά και την οικονομική ευρωστία της κάθε οικογένειας ειδικότερα, πάντα όμως ξεπερνούν κατά πολύ την συνηθισμένη καθημερινή διαβίωση.

Στα Κοζανίτικα σπίτια κυριαρχούσε πάντα και παντού το χοιρινό. Αναμενόμενο. Στις παλιότερες εποχές της οικιακής οικονομίας οπότε και παγιώθηκαν τα περισσότερα έθιμα, ήταν εκεί γύρω στη μέση του χειμώνα που ο οικόσιτος χοίρος έφτανε στην πλήρη ανάπτυξη, έτοιμος για να «θυσιαστεί» και στη συνέχεια να συντηρήσει τις πολυπληθείς οικογένειες όλο το χειμώνα. Παλιότερα αυτή η «θυσία» είχε έντονο τελεστικό χαρακτήρα και συνιστούσε το έθιμο της «γουρουνοχαράς», που τηρείται ακόμα και σήμερα σε κάποιες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, και όχι μόνο.

Πλήθος τα εδέσματα με βάση το χοιρινό. Τηγανιές, ψητά, λουκάνικα, σπληνάντερα, τσιγαρίδες … Βασιλιάς όμως ήταν εδώ και αιώνες ένας μεγάλο τέντζερης γιαπράκια, η πιο γνωστή σπεσιαλιτέ της πόλης, που σε διάφορες παραλλαγές τη μοιράζεται με όλα τα Βαλκάνια, με την Τουρκία κι άλλες χώρες της Ανατολής. Γίνονται με λάχανο τουρσί, την «αρμιά», η οποία ωριμάζει επί 40 μέρες σε ξύλινο καδί, είναι έτοιμη να χρησιμοποιηθεί τις παραμονές και να τυλίξει σε σφιχτά στρόγγυλα ντολμαδάκια τα βασικά συστατικά της γέμισης: κιμά, ρύζι, νεροκρέμμυδο και μπαχαρικά. Οι ντόπιοι πίστευαν και πιστεύουν ότι τα γιαπράκια συμβολίζουν το σπαργανωμένο νεογέννητο Θείο βρέφος, λόγω του σχήματος και της μορφής του. Ίσα με μισή μέρα ασχολούνται οι μαγείρισσες του σπιτιού με την προετοιμασία του φαγητού, τυλίγοντας πολύ μεγάλες ποσότητες, παλιότερα επειδή οι οικογένειες ήταν πολυμελείς, σήμερα επειδή περιμένουν τους ξενιτεμένους τους από μακριά κι από κοντά. Και στις δυο περιπτώσεις βέβαια τα γιαπράκια ήταν και ο βασικός μεζές για το κέρασμα των φίλων και των επισκεπτών, καθώς αποτελούν τον τέλειο μεζέ για το ντόπιο κόκκινο κρασί.

Ακόμα πιο πλούσια τα ελέη την Πρωτοχρονιά στο Κοζανίτικο τραπέζι, ώστε να εξασφαλιστεί τελετουργικά η αφθονία για όλο το χρόνο. Κι εδώ όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα κόβουν Αγιοβασιλιάτικη πίτα με φλουρί, τον λεγόμενο «παρά» στον τόπο μας. Η πίτα αυτή όμως δεν είναι γλυκιά. Είναι μια μεγάλη κρεατόπιτα που πάντα γινόταν σε στρογγυλό σινί, κόβεται ανήμερα Αϊ-Βασιλιού το μεσημέρι και αποτελεί το εστιακό σημείο των εθίμων της ημέρας.

Τα γλυκά σήμερα γεμίζουν τραπέζια και ψυγεία σ’ όλη τη διάρκεια των γιορτών, και το θεωρούμε φυσικό. Αν πάμε όμως κάποιες δεκαετίες πίσω θα βρούμε μικρότερη ποικιλία από κεράσματα, αλλά θα είναι βέβαια όλα σπιτικά. Στις πρώτες θέσεις έρχονται τα σαλιάρια και οι κουραμπιέδες οι ζεματιστοί, τοπικές σπεσιαλιτέ που πολύ τα τιμούσαν οι ντόπιοι, αλλά και οι κουραμπιέδες οι λεγόμενοι «άσπροι» για να ξεχωρίζουν από τους άλλους, τους πιο συνηθισμένους στην πόλη.

Κι εδώ βέβαια όπως και σ’ όλη την Ελλάδα το έθιμο της αγγελίας της χαρμόσυνης «είδησης» τόσο της Γέννησης του Χριστού όσο και της αρχής του Νέου Έτους κυριαρχεί εθιμικά και γλυκαίνει την ψυχή. Τα κάλαντα της παραμονής των Χριστουγέννων, «κόλιαντα» στον τόπο μας, κι εκείνα της Πρωτοχρονιάς, τα «σούρβα» σε μας, όσο κι αν έχουν αλλάξει καθώς παραδίδονται από γενιά σε γενιά εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα στοιχεία που θυμίζουν Χριστούγεννα πιο έντονα από οποιοδήποτε άλλο.

Παλιότερα οι μικροί καλαντιστές ξεκινούσαν αξημέρωτα με το σακούλι στο χέρι και «τουν τσιώκου», το ειδικό για την περίσταση ξύλινο σφυράκι, για να χτυπήσουν τις πόρτες και να τα πουν σε γνωστούς και αγνώστους. Τα χρήματα ήταν φυσικά το ισχυρότερο δέλεαρ, όσο λιγοστά και να φαίνονται με τα σημερινά κριτήρια. Παράλληλα όμως τα παιδιά μάζευαν κι άλλα κεράσματα, μανταρίνια, πορτοκάλια, φιρίκια καρύδια, ξυλοκέρατα και βέβαια τα γλυκά των ημερών.

Το βασικό εθιμικό φίλεμα όμως ήταν τα «κόλιαντα» μικρά ψωμάκια που γίνονταν με σκέτο ζυμάρι κι έπαιρναν συγκεκριμένη μορφή: «τς μπάμπους τα γυαλιά», «οχτάρια», «κλώσσις», (κοτσίδες), πέρδικες, αρνιά, γουρούνια, «τζουμανίκα» (ραβδί του τσοπάνου) ήταν τα πιο συνηθισμένα. Το πρώτο που παρασκεύαζαν, ένα κουλουράκι με σταυρό στη μέση, ήταν το «κόλιαντο της Παναγίας». Μόλις ψηνόταν το έβαζαν στα εικονίσματα, όπου και έμενε μέχρι την επόμενη χρονιά χωρίς να το πειράζει κανείς, αφού επρόκειτο για αντικείμενο αφιερωμένο στη Μητέρα του Θεού και κατά συνέπεια περιβεβλημένο με ιερότητα και κύρος.

Παραδόσεις παλιές και καινούργιες συναντιούνται συνεχώς σε τούτο τον τόπο στο γύρισμα του χρόνου, και κυρίως τα Χριστούγεννα. Στολισμένη, φωτεινή και λαμπερή η Κοζάνη περιμένει τα ξενιτεμένα της παιδιά αλλά και τους επισκέπτες της, που θα επιλέξουν να ζήσουν χειμωνιάτικα Χριστούγεννα φέτος και στην πόλη και στα γύρω χωριά και στα χιονοδρομικά κέντρα της περιοχής. Κουβαλώντας ζεστά ρούχα στις βαλίτσες και διάθεση για κάτι αλλιώτικο στην ψυχή τους!

Σ’ ένα μικρό χωριό 140 κατοίκων στα Πυρηναία της νότιας Γαλλίας βρίσκεται το καλύτερο εστιατόριο του κόσμου σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των χρηστών του Trip Advisor! Ποιος θα μπορούσε να το φανταστεί ότι σε ένα μικρό χωριό στα απομακρυσμένα Πυρηναία βρίσκεται ένα από τα καλύτερα εστιατόρια; Κι όμως οι χρήστες του Trip Advisor  μια πλατφόρμα όπου οι χρήστες γράφουν την κριτική τους και την εμπειρία από τα γαστρονομικά και όχι μόνο ταξίδια τους, έδωσαν και τα 5 τους αστέρια στο Auberge du Vieux Puits.

Κόντρα στους μοντερνισμούς ο Κώστας Κολιός άνοιξε έναν νέο κύκλο γαστρονομικής δημιουργίας που σερβίρει παράδοση και μεράκι στο ναι μεν απομακρυσμένο, αλλά κατά τα άλλα πανέμορφο Ροδοχώρι Βοΐου Κοζάνης. Mήπως τα Αρώματα και Γεύσεις γης Βοϊου, μπορούν να δείξουν αυτόν τον δρόμο, να οδηγήσουν τον κόσμο στο Ροδοχώρι και να δώσουν οι επισκέπτες τα πέντε αστέρια τους σε αυτό το νέο και ιδιαίτερο γαστρονομικό ταξίδι;

Συναντήσαμε τον Κώστα Κολιό και συζητήσαμε για την μαγειρική,την αλήθεια της γεύσης, τις αναμνήσεις του, την ανάδειξη του Ροδοχωρίου ως τόπο προορισμού!

Πόσα χρόνια και πως ξεκινήσατε να ασχολείστε με την μαγειρική;

Η πρώτη μου επαφή και ενασχόληση με την κουζίνα ήταν πίσω στο 1990. Στα φοιτητικά μου χρόνια, ανακάλυψα πόσο μου αρέσει να μαγειρεύω για φίλους και συμφοιτητές. Θυμάμαι πως είχα μαγειρέψει ένα βράδυ σπανακόρυζο. Στην κατσαρόλα μετά από λίγη ώρα δεν είχε μείνει τίποτα. Οι δυο μου συγκάτοικοι το τίμησαν δεόντως! Αυτό με παρακίνησε και έτσι  ξεκίνησα το ταξίδι μου στον κόσμο της μαγειρικής. Το 1997 στα εικοσιπέντε μου χρόνια εργάστηκα για πρώτη φορά σε επαγγελματική κουζίνα, σε ένα ξενοδοχείο πέντε αστέρων, στο Ηράκλειο της Κρήτης. Έπεσα κατευθείαν στα βαθιά δίπλα στον σεφ Τάτση, από αυτόν έμαθα τα πάντα για την κουζίνα.  Πόσο πρέπει να σεβόμαστε και να επιλέγουμε σωστά  τις πρώτες ύlες έτσι ώστε να έχουμε ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα στο πιάτο που θα σερβίρουμε στον πελάτη. Έμαθα την επεξεργασία με λεπτομέρεια, τον σεβασμό και την αγάπη για την μαγειρική.

Ροδοχώρι Βοΐου, ένας παραδοσιακός οικισμός μοναδικής ομορφιάς. Επιστροφή στην γενέτειρά σας. Τι είναι για εσάς το Ροδοχώρι, ποιες οι αναμνήσεις σας;

Τι είναι το Ροδοχώρι; Τι λέξεις να βρω! Εκεί καταθέτω την ψυχή μου. Το  Ροδοχώρι είναι ένα μαρτυρικό χωριό με μεγάλη ιστορία και πανέμορφο φυσικό κάλος. Γεφύρια, εκκλησίες, καλντερίμια, πετρόχτιστα παραδοσιακά σπίτια, δρυμός… Ένας συνδυασμός που σε γεμίζει εικόνες και συναισθήματα. Επέστρεψα στην γενέτειρά μου και καταθέτω ότι ποιοτικότερο έχω, αυτό που απογειώνει τον ουρανίσκο.  Σηκώνω τα μανίκια και δημιουργώ, δίνοντας τον καλύτερό μου εαυτό.

Έχουμε ανάγκη για επιστροφή στην παράδοση;

Μεγάλη και ιερή λέξη η παράδοση. Με την πανδημία μπήκαν όλα στην κατάψυξη. Ο Έλληνας όμως έχει συνδέσει την παράδοση με τη ζωή του και την καθημερινότητά του. Τα «Αρώματα και γεύσεις γης Βοΐου» ήθελα να αποτελεί μέρος της παράδοσης μας. Από την πρώτη στιγμή της σύλληψής της ιδέας αυτό είχαν σαν οδηγό και   στην κορυφή της σκέψης μου.  Πίστεψέ με δεν είναι καθόλου εύκολο να στηρίξεις μια τέτοια επιχείρηση, στημένη στο «πουθενά» και να μην παρεκκλίνεις καθόλου από το στόχο σου ο οποίος δεν είναι άλλος από το να αναδείξεις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την παράδοση, τα τοπικά προϊόντα  και τον τόπο σου. Αυτήν η αίσθηση θέλω να ξεπροβάλει μέσα από τα πιάτα μου .

Μπορούν τα «Αρώματα και γεύσεις Βοΐου» να συνδράμουν στην ανάδειξη της περιοχής ως τόπο προορισμού;

Θεωρώ πως η προσπάθειά μας μπορεί να δημιουργήσει την βάση και τα «Αρώματα και γεύσεις γης Βοΐου» να συνδράμουν στην τουριστική ανάπτυξη του τόπου μας δημιουργώντας όμορφα γαστρονομικά ταξίδια και αναδεικνύοντας τα εξαιρετικά  τοπικά μας προϊόντα . Όλα αυτά σε συνδυασμό με την απαράμιλλη φυσική ομορφιά που προσφέρει ο τόπος, την πλούσια ιστορία του μαρτυρικού αυτού χωριού με το πανέμορφο γεφύρι δημιουργούν μια εμπειρία ξεχωριστή. Είναι συγκινητική η προσέλευση του κόσμου τις Παρασκευές και τα  Σαββατοκύριακο και ο δικός μου τρόπος να τους ευχαριστήσω είναι προσφέροντας τους  το πιο νόστιμο αποτέλεσμα σε κάθε ένα πιάτο που δημιουργώ!

Πόσο σημαντική για εσάς η αλήθεια της γεύσης;

Η γεύση από μόνη της είναι ένα κεφάλαιο, το αποτύπωμα αυτού του κεφαλαίου είναι η μαγειρική. Όταν ξεκινώ να μαγειρεύω πάντα σκέφτομαι πώς και με ποιον τρόπο θα παντρέψω τα υλικά που έχω επιλέξει, και τι τεχνικές θα ακολουθήσω για να πετύχω το πιάτο που έχω φανταστεί. Αυτό είναι το σημαντικότερο από όλα για μένα, η τέρψη του επισκέπτη.

Χρησιμοποιείται αποκλειστικά τοπικά προϊόντα; Η ποιότητα της πρώτης ύλης έχει τον πρώτο λόγο;

Κύριο μέλημά μου και προσωπικός μου στόχος είναι να χρησιμοποιώ προϊόντα από την ευρύτερη περιοχή του Βοΐου.  Λίγες είναι οι φορές που δεν καλύφθηκα από τις πρώτες ύλες που προσφέρει το Βόιο, η αγορά κρατάει γερά όπως λένε και οι παλιοί. Όταν δεν μπορώ να βρω κάποιο προϊόν που χρειάζομαι τότε επιλέγω αμιγώς ελληνικά. Το Α και το Ω για να επιτευχθεί ο στόχος είναι η ποιοτική πρώτη ύλη. Έτσι η καλή πρώτη ύλη, η σωστή διαχείριση και η τεχνική  που θα χρησιμοποιήσει ο εκάστοτε σεφ είναι ο δυνατότερος συνδυασμός για την επιτυχία του πιάτου.

Μετά τον «Πολίτικο Μπαχτσέ» στην πόλη της Κοζάνης, ένα  μαγαζί που κρύβει μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής τι σας παρακίνησε να πραγματοποιήσετε το νέο σας εγχείρημα;

Θα σας εκμυστηρευτώ πώς ήταν όνειρο ζωής για μένα να δημιουργήσω έναν τέτοιο χώρο στο Βόιο. Όπως ο «Πολίτικος Μπαχτσές» έτσι και τα «Αρώματα και γεύσεις γης Βοΐου» είναι δύο οικογενειακές επιχειρήσεις που  στηρίζονται στο τρίπτυχο διαφορετικότητα,  πρωτοτυπία, μοναδικότητα. Στην προκειμένη περίπτωση το εγχείρημα αυτό είναι μία πρόκληση ώστε να δημιουργηθεί ένα σημείο αναφοράς και ένας τόπος προορισμός στο πανέμορφο Ροδοχώρι.

Ο  άρτιος συνδυασμός του υδάτινου και του  πράσινου στοιχείου ,  η απαράμιλλης ομορφιάς φύση που περιβάλλει τον οικισμό και οι φιλόξενοι άνθρωποί του, καθιστούν το Σισάνι έναν όμορφο προορισμό σε κάθε εποχή του χρόνου.

Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά και οι θρεπτικές αξίες των φασολιών Σισανίου δίνουν προοπτικές για βιολογικές καλλιέργειες και τη δυνατότητα της ενασχόλησης όλο και περισσότερων  νέων με  την αγροτική παραγωγή. Το κλίμα , οι εδαφολογικές συνθήκες και τα αρδευτικά ευνοούν την εφαρμογή βιολογικής γεωργίας σε όλα τα προϊόντα που παράγονται στην περιοχή .

Το ενδιαφέρον επισκεπτών από την Ελλάδα και το εξωτερικό προσελκύουν οι πολιτιστικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται τον μήνα Αύγουστο , αφιερωμένες στο τοπικό προϊόν, το φασόλι.

Λίγα λόγια για τον οικισμό

Η ιστορία του οικισμού ξεκινά από την αρχαιότητα. Τη ρωμαϊκή περίοδο υπήρξε πόλη που άκμαζε, αφού αναφέρεται γυμναστήριο, στάδιο, διοργάνωση αγώνων. Για την αρχαία πόλη του Σισανίου, ο φιλόλογος και ιστορικός Μαργαρίτης Δήμιτσας αναφέρει: «εν τη θέση ταύτη, υπήρχε πόλις τις αρχαία, άγνωστος ημίν αλλαχόθεν. Η δε άγνωστος αυτή πόλις ήν Ελληνική, έχουσα διοργάνωσιν ομοίαν τη των εν Ελλάδι και Πελοποννήσω πόλεων».

Στο Σισάνι ανακαλύφθηκε ένας από τους μεγαλύτερους Βυζαντινούς Ναούς της χώρας, οι εργασίες της ανασκαφής ξεκίνησαν στης 20 Απριλίου του 1991.

Τα ευρήματα από την ανασκαφή μαρτυρούν την ύπαρξη ενός σημαντικού για την περιοχή θρησκευτικού κέντρου, με τον πολυτελή Σταυρόσχημο Ναό με τρούλο που εντάσσεται στην σειρά τω μεγάλων επισκοπικών ναών, οι οποίοι χτίστηκαν στον χώρο της Μακεδονίας τον 11ο αιώνα.

Η ονομασία του παραμένει άγνωστη, αλλά σε ένα τμήμα της κτητορικής συνθήκης όπου απεικονίζεται η Θεοτόκος με γονυπετή τον κτήτορα-επίσκοπο αποδεικνύει ότι ήταν επισκοπή.

Το Σισάνι σύμφωνα με την Εκκλησιαστική Ιστορία αποτέλεσε κατά τον 11ο αιώνα έδρα της επισκοπής Σισανίου, με δικαιοδοσία ολόκληρης της σημερινής επαρχίας Βοΐου. Στα τέλη του 17ου αιώνα η έδρα της Επισκοπής μεταφέρθηκε στην Σιάτιστα, κατά πάσα πιθανότητα εξαιτίας της καταστροφής του Σισανίου από τους Τούρκους.

Στους ορεινούς οικισμούς του Δήμου Βοΐου, απλώνεται ένα ακόμη πανέμορφο καστανοχώρι, με ασύγκριτο φυσικό κάλλος και ιδανικό κλίμα, ο Αυγερινός, σε απόσταση 21 χλμ από το Τσοτύλι .

Το Κωνστάντσικον, όπως λεγόταν παλαιότερα ο οικισμός, βρίσκεται σε υψόμετρο 1.050 μέτρων,  στις νότιες πλαγιές του όρους Βόιο και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς του Δήμου Βοΐου.

Χτισμένος αμφιθεατρικά στην υψηλότερη ζώνη των ορεινών οικισμών και μέσα σε μια ιδανική τοποθεσία,  καθώς περιβάλλεται από πλούσια βλάστηση, προσφέρει καταπληκτική θέα προς όλη σχεδόν την επαρχία Βοΐου, από την κοιλάδα του Αλιάκμονα μέχρι τα βουνά της Σιάτιστας και της Κοζάνης.

Ολόκληρο το χωριό με την τοποθεσία του αποτελεί από μόνο του ένα αξιοθέατο.  Ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει την ηρεμία του στην γραφική ευρύχωρη πλατεία του χωριού που περιβάλλεται από λεύκες και με τον πλάτανο να δεσπόζει στο κέντρο, αλλά και να δροσιστεί από τα πηγάδια της με πλούσιο καθαρό τρεχούμενο νερό.

Μπορεί επίσης να περπατήσει ανάμεσα στα δαιδαλώδη σοκάκια στο εσωτερικό του προσέχοντας τα περίφημα πέτρινα διώροφα σπίτια του απολαμβάνοντας ταυτόχρονα την φιλοξενία των κατοίκων.  Στο εντυπωσιακό πετρόχτιστο Σχολείο του με τον μεγάλο προαύλιο χώρο και το ρολόι του λειτουργεί λαογραφικό μουσείο με εκθέματα που θα τον ταξιδέψει σε χρόνια περασμένα.

Στην εκκλησία του χωριού «Κοίμηση της Θεοτόκου», η οποία κτίστηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την ίδρυση του χωριού και επανακτίστηκε το 1846, μπορεί να θαυμάσει το ωραιότατο ξυλόγλυπτο τέμπλο της. Σ’ αυτή λειτουργούσε το Σχολείο και συνέρχονταν η δημογεροντία επί Τουρκοκρατίας, ενώ η κρύπτη της έσωσε πολλές γυναίκες από τους Τουρκαλβανούς επιδρομείς αλλά και αργότερα φιλοξένησε και καταδιοκώμενα σώματα Μακεδονομάχων.

Αξιοπρόσεκτα είναι και τα γύρω παρεκκλήσια του χωριού. Η πανοραμική θέα από το  εκκλησάκι της «Αγίας Παρασκευής» σαγηνεύει,  το εκκλησάκι της «Παναγιάς» κάτω στο ποτάμι περιβάλλεται από μαγευτική φυσική ομορφιά ενώ η  επίσκεψη στην Ιερά Μονή «Αγίας Τριάδος», μοναστήρι σημαντικής ιστορικής αξίας, χτισμένο μέσα σε μια επιβλητική δασώδη περιοχή, καθώς και η όλη ασφαλτόστρωτη διαδρομή από το χωριό ως το μοναστήρι αποτελεί την καλύτερη πρόταση για  τον επισκέπτη που θέλει να εξερευνήσει τη γύρω περιοχή.

Η περιοχή προσφέρει όμορφες διαδρομές για φυσιολάτρες και μη, όπως μία επίσκεψη στους άγνωστους μέχρι πρότινος και άκρως εντυπωσιακούς καταρράκτες του «Σκοτωμένου Νερού» της περιοχής του Βυθού, λίγο μετά το μοναστήρι, ύψους 25 με 30 μέτρων. Η επίσκεψή τους ενδείκνυται μεταξύ Νοεμβρίου και Μαΐου.

Ο επισκέπτης μπορεί να διασχίσει τμήμα του Ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε6 μέσα από ένα τοπίο απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς, να δει από κοντά το φράγμα του ποταμού Πραμόριτσα και τα πέτρινα γεφύρια της περιοχής.

Ανακαλύψτε τις πανέμορφες διαδρομές του ορεινού Βοΐου, με αυτοκίνητο, ποδήλατο ή μοτοσικλέτα και νιώστε την ηρεμία και το άρωμα της φύσης.

Το έθιμο της Κλαδαριάς

Το άναμμα της κλαδαριάς είναι μια γραφική, γιορταστική εκδήλωση, αλλά και από τα χαρακτηριστικά έθιμα του δωδεκαημέρου της Σιάτιστα.  Η Κλαδαριά γίνεται από ξερά χόρτα το λεγόμενο «Λόζιο» που τον μαζεύουν τα παιδιά από τα χωράφια ή αμπέλια αμέσως μετά τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου.

Ο Λόζιος φορτώνεται  στα αυτοκίνητα, ενώ παλιά στα ζώα και τοποθετείται σε μία αποθήκη (αχυρώνα) η οποία ανοίγει μόνο στις 23 Δεκεμβρίου για να ετοιμαστεί η κλαδαριά: Η κλαδαριά στη Σιάτιστα γίνεται κατά τον εξής τρόπο. Στη μέση της πλατείας κάθε γειτονιάς ανοίγεται από καιρό μια τρύπα βάθους 0,50-0,70 εκ του μέτρου. Μόλις φτάσει η 23 Δεκεμβρίου τοποθετείται και στερεώνεται σ’ αυτήν ένα χοντρό ξύλο στο «το βεργί» 4-5 μέτρα για να συγκρατεί τα ξερά χόρτα γύρω του.

Πάνω στην κορυφή του βεργιού δένουν ένα δεμάτι φανταχτερά ξερόχορτα που λέγεται «Φούντα» και κατόπιν στολίζουν την κλαδαριά. Στο διάστημα αυτό τα παιδιά κάνουν προστατευτικό κλοιό γύρω από την κλαδαριά και χτυπούν «Κουδούνια»(γκαβανούζες, τσιουκάνια, κυπριά κ.λ.π.).

Στη συνέχεια συγκεντρώνονται και παίρνουν θέσεις γύρω από την κλαδαριά γέροι, γριές, νέοι και νέες περιμένοντας το άναμμα με ανυπομονησία. Το βράδυ μόλις νυχτώσει ανάβουν οι κλαδαριές στις πλατείες της Σιάτιστας, παρουσία των τοπικών αρχών και πλήθους κόσμου, ενώ η τοπική μουσική παίζει διάφορα τραγούδια των καλάντων. Ένα ξέσπασμα χαράς αγκαλιάζει τις φλόγες με τραγούδια, χορούς και χτυπήματα κουδουνιών. Η φωτιά που φουντώνει, οι φλόγες της που υψώνονται λαμποκοπώντας, η ζεστασιά που απλώνεται γύρω ανάβουν το κέφι και τονώνουν τη διάθεση.

Όταν με το χαμήλωμα της φωτιάς αρχίζει να φαίνεται το «βεργί» οι πιο θαρραλέοι από τους νέους ορμούν να το ρίξουν κάτω. Αν το καταφέρουν θεωρούνται άξιοι για παντρειά και ακούν παινέματα και επευφημίες και αν αποτύχουν ακούν φράσεις ειρωνικές.

Ενώ τα τελευταία κλαδιά σιγοσβήνουν, άλλοι αποχωρούν στα σπίτια τους και άλλοι παρέες παρέες, γλεντούν σε κέντρα ή σπίτια μέχρι τις πρωινές ώρες.

Το έθιμο της κλαδαριάς διατηρείται και σήμερα και συμβολίζει τις φωτιές που άναψαν οι ποιμένες στη Βηθλεέμ για να αναγγείλουν τη γέννηση του Χριστού. Η διατήρηση και η τέλεση του εθίμου στηρίζεται στη λαϊκή αυτή δοξασία,  κι έχει επιβιώσει από συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων που με φλόγα έστελναν το μήνυμα της κάθε ευχάριστης αγγελίας. Αυτό μας το δίνει και ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Ο Αγαμέμνων».

Σ΄αυτήν ο φρουρός βλέπει τη φλόγα στην αντικρινή του κορυφή και ξέρει πως αυτό σημαίνει την πτώση της Τροίας. Είναι η ίδια η είδηση. Εκτός από αυτό η πυρά για τους αρχαίους Έλληνες είχε λυτρωτική δύναμη. Μα τη λύτρωση φέρνει και ο Ναζωραίος. Μήνυμα χαρμόσυνο για όλο τον κόσμο είναι η γέννηση του.

Γενικότερα πρέπει, νομίζουμε να θεωρηθεί κατάλοιπο των πυρολατρικών δοξασιών  των προγόνων μας. Ξέρουμε ακόμα τις πυρές που άναβαν οι αρχαίοι Έλληνες, για να τιμήσουν τον Απόλλωνα, στις αρχές κάθε μήνα, στα νεομήνια όπως τα έλεγαν. Τιμούσαν έτσι τον Απόλλωνα «ως Θεόν του ηλίου που γεννά το Πύρ» όπως αναφέρει ο Κων. Ρωμαίος. Το φως και την αναγέννηση της φύσεως φέρνει όμως και το βρέφος της Βηθλεέμ.

Καλές Γιορτές! 

Οι μαθητές  των Γ΄, Ε΄ και Στ΄ τάξεων του σχολείου, με συντονιστές  τους εκπαιδευτικούς Σαμαρά Ζωή, Τσιαούση Αγνή, Τζημούρτα Γιώργο, Γκόγκου Αναστασία, Πραμπρόμη Σωσσάνα και  Νάκο Πάνο μυήθηκαν στον ιστορικό πλούτο της Σιάτιστας, προσεγγίζοντας τα πρόσωπα που συνέβαλαν στην ιστορική εξέλιξη και υλοποίησαν ένα φιλόδοξο πρόγραμμα τοπικής ιστορίας κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2019-2020. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε επιτυχώς με την υποστήριξη του Διευθυντή του σχολείου κ. Κωντσιόγλου Χριστοφόρου και την πολύτιμη συνεργασία του Μουσικού Σχολείου Σιάτιστας, με συντονίστρια την εκπαιδευτικό κ. Κουζιάκη Μαρία.

Το πρόγραμμα,  με τίτλο: ”Σιάτιστα – Τα παιδιά συναντούν την ιστορία της” κάλυψε  ένα μεγάλο κομμάτι της τοπικής ιστορίας της Σιάτιστας, από το 1770 έως το 1912.

Τα θέματα που διαπραγματεύτηκε ήταν τα ακόλουθα:

• Γεώργιος Παπάζωλης,Ορλωφικά, 1770
• Αδερφοί Μαρκίδες Πούλιου,στνεργασία μετον Ρήγα Βελεστινλή,1792-1797
• Θεοχάρης Τουρούντζιας,ανάκριση από την αυστριακή αστυνομία,συμμάρτυρας του Ρήγα,1797
• Καπετάνισσα Περιστέρα,Μακεδονική Επανάσταση,1878
• Επίσκεψη του Παύλου Μελά στη Σιάτιστα,1904
• Απελεθέρωση της Σιάτιστας,12 Οκτωβρίου 1912
• Μάχη της Σιάτιστας,4 Νοεμβρίου 1912

Οι μαθητές, χωρισμένοι σε ομάδες, μελέτησαν, επεξεργάστηκαν και ταξινόμησαν έντυπο και ψηφιακό υλικό, επισκέφτηκαν χώρους ιστορικού ενδιαφέροντος, παρακολούθησαν την παρουσίαση για τους αδερφούς Μαρκίδες Πούλιου από τον Σύλλογο «Μαρκίδες Πούλιου», συμμετείχαν στο διαδραστικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα Φωτόγραμμα με θέμα την ιστορία της Μακεδονίας και παρουσιάσαν τις εργασίες τους γραπτά, ψηφιακά, με δραματοποίηση και με  εικαστική έκφραση. Ένα μέρος των εργασιών αυτών διατίθεται  σε ψηφιακή μορφή στην ιστοσελίδα του Σχολείου.

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του προγράμματος αποτέλεσε η δραματοποίηση, μέσω κινηματογραφικών γυρισμάτων, των ιστορικών γεγονότων. Οι μαθητές συμμετείχαν με ενθουσιασμό στην προσπάθεια  αυτή, καθώς τους δόθηκε η ευκαιρία να ενσαρκώσουν ιστορικά πρόσωπα και να αναβιώσουν ιστορικά γεγονότα του τόπου τους.

Πιο συγκεκριμένα, οι  αδερφές του Γεώργιου Παπάζωλη πήραν σάρκα και οστά στα πρόσωπα των μικρών μαθητριών, για να μας μεταφέρουν στα ιστορικά γεγονότα της περιόδου. Η συνεργασία των αδερφών   Μαρκίδες Πούλιου με τον Ρήγα Βελεστινλή για την έκδοση της επαναστατικής του προκήρυξης στο τυπογραφείο τους στη Βιέννη, δραματοποιήθηκε όπως και η  σύλληψη του Θεοχάρη Τουρούντζια από την αυστριακή αστυνομία και η μαρτυρική του θυσία. Η ανυπότακτη καπετάνισσα Περιστέρα, που δεν ανέχθηκε την καταπίεση των Τούρκων και αποφάσισε να πάρει τα βουνά και να πολεμήσει στο πλευρό του αδερφού της εναντίον τους ζωντάνεψε και η αναφορά στον Μακεδονικό Αγώνα συνεχίστηκε με την αναβίωση της επίσκεψης του Παύλου Μελά στη Σιάτιστα , όπως την περιγράφει ο ίδιος σε μια από τις επιστολές του προς τη γυναίκα του Ναταλία.

Η απελευθέρωση της Σιάτιστας στις 12 Οκτωβρίου 1912 και τα γεγονότα εκείνων των ημερών αναβίωσαν μέσα από τις περιγραφές του Ιωάννου Αποστόλου και του Φίλιππου Ζυγούρη. Η μάχη της 4ης Νοεμβρίου 1912 αποτέλεσε το τελευταίο κομμάτι της όλης προσπάθειας, δραματοποιήθηκαν οι περιγραφές του Αρίστου Περίδη, δημοσιογράφου, στρατιώτη που  συμμετείχε στη μάχη της Σιάτιστας και χρησιμοποιήθηκε έντυπο και φωτογραφικό υλικό.

Πολύτιμοι αγωγοί σε αυτήν την προσπάθεια τοπικοί σύλλογοι, πολίτες, ο Δήμος Βοΐου, άνθρωποι των γραμμάτων, ιδιοκτήτες παραδοσιακών κατοικιών της Σιάτιστας, ιερείς της περιοχής, η Φιλαρμονική του Δήμου και ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του Σχολείου.

Η σημασία και το παιδαγωγικό ενδιαφέρον της διδασκαλίας της τοπικής ιστορίας την έχουν αναδείξει σε έντονα ενδιαφέρον και ελκυστικό πεδίο εκπαιδευτικής ενασχόλησης. Συγχαίρουμε θερμά το 2^ο Δημοτικό Σχολείο Σιάτιστας, τη Διεύθυνση, τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές, τους γονείς, το Μουσικό Σχολείο Σιάτιστας και όλους όσοι συνεργάστηκαν σε αυτό το πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα, ευχόμενοι να συνεχίσουν αυτές τις δράσεις που ενισχύουν το ιστορικό φρόνημα και την αγάπη για τον τόπο.

Όταν συνδυάζονται δύο Ελληνικά ΠΟΠ προϊόντα, το αποτέλεσμα είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Έτσι, ‘γεννήθηκε’ η Νέα Premium Quality Σειρά Προϊόντων Pitenis, αποτελούμενη από επτά υπέροχες σαλάτες και τρία dressing. Η Μαγιονέζα με Κρόκο Κοζάνης συμπεριλαμβάνεται στη νέα σειρά προϊόντων Premium Quality της εταιρίας ‘Pitenis’ που ολοκλήρωσε μετά από 6 χρόνια ερευνών. Η σειρά συνδυάζει, πατενταρισμένο εκχύλισμα δύο Ελληνικών ΠΟΠ προϊόντων, τον Κρόκο Κοζάνης, o οποίος είναι γνωστός για τις πολλές ευεργετικές ιδιότητές του στον ανθρώπινο οργανισμό σε συνδυασμό με το  Εξαιρετικά Παρθένο Ελαιόλαδο ‘’Ερωτόκριτος’’από τη Σητεία Κρήτης που έχει κερδίσει 22 βραβεία παγκοσμίως.

Τα «iTQi Βραβεία Ανώτερης Γεύσης» απονέμονται από επιτροπή κριτών του οργανισμού που απαρτίζεται από διακεκριμένους σεφ και γευσιγνώστες, βραβευμένους με αστέρια Michelin, από 17 διαφορετικές χώρες και μέλη μεγάλου κύρους οργανισμών εστίασης στην Ευρώπη. Οι κριτές δοκιμάζουν «τυφλά» κάθε προϊόν, σύμφωνα με αυστηρούς κανόνες οργανοληπτικής ανάλυσης και αισθητηριακά κριτήρια, όπως η οσμή, όψη, γεύση, επίγευση, υφή και άλλα.