Πανέμορφα γραφικά χωριουδάκια, πέτρινα σοκάκια, βόλτες στο βουνό, παραδοσιακό φαγητό, σε παραδοσιακούς ξενώνες είναι όλα αυτά που σε κάνουν να θέλεις να ετοιμάσεις τη βαλίτσα σου για την επόμενη φθινοπωρινή σου απόδραση.

Στο Πεύκο Καστοριάς

Το χωριό Πεύκο είναι κτισμένο στους πρόποδες του Γράμμου και σε υψόμετρο 980 μ. Από την Καστοριά απέχει 40 χιλιόμετρα και από το Νεστόριο 15 χιλιόμετρα.

Περνώντας το Νεστόριο, θαυμάζεις τον ποταμό Αλιάκμονα και δεξιά και αριστερά τις καταπράσινες πλαγιές. Αριστερά είναι οι καταπράσινες πλαγιές  που φθάνουν μέχρι ψηλά, μέχρι τον πύργο Άσπρη Πέτρα. Δεξιά συναντάς και θαυμάζεις απότομα βράχια και πλαγιές καταπράσινες, όλο βαλανιδιές, πλατάνια, καστανιές. Κοντά στο χωριό φθάνοντας, περνάς τον παραπόταμο που περνά μέσα από το χωριό και ενώνεται με τον Αλιάκμονα. Αριστερά απότομες πλαγιές, το ύψωμα Ζιάκα και το ύψωμα Καψάλιες (ύψωμα Πεύκο), ντυμένες με οξιά και πεύκα, δεξιά είναι το ύψωμα Καραούλη, ντυμένο με βαλανιδιές και πεύκα. Κοντά στο χωριό το ομορφαίνουν πεύκα, βαλανιδιές, οξιές. Μακριά υψώνεται το ύψωμα Αλιάς και δεξιότερα ο Τσέρνος. Όλες αυτές οι κορυφές είναι ντυμένες με πεύκα και οξιά. Προχωρώντας πιο πάνω στη ρεματιά συναντάς το παλιό χωριό Λειβάδια, που παλιά κατοικούσαν Τουρκοαλβανοί, οι λεγόμενοι «μπέηδες». Ήταν κτισμένο μέσα σε καταπράσινα λιβάδια και με άφθονα κρύα νερά. Πάνω από το χωριό το ομορφαίνουν τα πανύψηλα έλατα και λιγοστά πεύκα που είναι ξακουστά για την καλή ξυλεία.

Απέναντι βρίσκεται το μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής και πιο πάνω το ύψωμα Κούλα και το εικονοστάσιο Παναγιά. Προχωρώντας για το Γράμμο, περνάς από το παλιό χωριό Λιανοτόπι που εκεί κοντά βρίσκεται το μοναστήρι ο Άγιος Ζαχαρίας, ένα παλιό μοναστήρι που βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Είναι και το χωριό Ζαγάρι που και εκεί κατοικούσαν Τουρκοαλβανοί.

Ανηφορίζοντας για τον Γράμμο όλες οι πλαγιές είναι ντυμένες με πεύκα και οξιές. Φθάνοντας στον Γράμμο θαυμάζεις τις καταπράσινες πλαγιές που βόσκουν πολλά πρόβατα και αγελάδες. Ανάμεσα στις πλαγιές είναι ο ποταμός με πολύ γάργαρο νερό, κατακάθαρο που από εκεί ξεκινάει ο Αλιάκμονας και περνά μέσα πό μια μεγάλη χαράδρα, ανάμεσα σε βράχια που είναι πάνω από εκατό μέτρα ψηλά. Κατεβαίνοντας χαμηλά στο ποτάμι θα ακούσεις που δημιουργείται με τον αντίλαλο ανάμεσα στα βράχια τον ήχο και ανάμεσα στα βράχια αφρούς από το νερό. Πιο αριστερά από το Γράμμο είναι οι Αρρένες και εκεί είναι το πανέμορφο τοπίο-καταπράσινες πλαγιές με θεόρατες οξιές. Υπάρχει και η λίμνη που γύρω την στολίζουν οι πανύψηλες οξιές. Η κορυφή είναι όλο απότομα βράχια που το υψόμετρο είναι πάνω από 2.000 μ. Αξίζει τον κόπο για να απολαύσεις όλα αυτά τα ωραία τοπία.

Στο Πισοδέρι Φλώρινας

Το Πισοδέρι είναι ένα από τα πιο ορεινά χωριά του τόπου μας. Χτισμένο σε υψόμετρο 1450 μ., πάνω στο στενό πέρασμα του δρόμου που οδηγεί από τη Φλώρινα (22 χλμ.) στις Πρέσπες, στον αυχένα που χωρίζει το όρος Βαρνούντας από το όρος Βίτσι. Το 80% της έκτασης του (18000 στρ.) καλύπτεται από πυκνά δάση οξιάς, ενώ το υπόλοιπο είναι αλπικά λιβάδια.

Ήταν οικισμός κλεισουροφυλάκων από τα χρόνια των αρχαίων Μακεδόνων και διατηρήθηκε τέτοιος μέχρι και την Τουρκοκρατία. Σημείο αναφοράς του Πισοδερίου είναι η Μοδέστειος Σχολή, κτίσμα του 1903. Υπήρξε φάρος του Ελληνισμού, ανώτερο εθνικό και μορφωτικό ίδρυμα που γαλούχησε γενεές ολόκληρες Πισοδεριτών. Σήμερα, αναπαλαιωμένη και κατάλληλα διαρρυθμισμένη λειτουργεί ως ξενώνας.

Στα ΒΔ του χωριού (4 χλμ.), περιτοιχισμένο από ένα πυκνό δάσος από οξιές, βρίσκεται το βυζαντινό (11ος αι.) μοναστήρι της Αγ. Τριάδας, στο οποίο κάθε χρόνο του Αγ. Πνεύματος πανηγυρίζει το χωριό.

Στην ρεματιά που βρίσκεται κάτω από το χωριό μπορούμε να επισκεφθούμε τον μεταβυζαντινό (1730) ναό της Αγ. Παρασκευής και το παρεκκλήσι του Αγ. Χαραλάμπους όπου κάτω από την Αγία του Τράπεζα ετάφη, για τρία χρόνια, το κεφάλι του Παύλου Μελά το 1904.

Πολύ κοντά στον οικισμό, μόλις στα 2 χιλιόμετρα, λειτουργεί το Χιονοδρομικό Κέντρο Πισοδερίου, το οποίο απέχει 29 χιλιόμετρα από την πόλη της Φλώρινας.

Στο Τρίκωμο Γρεβενών

Το χωριό Τρίκωμο βρίσκεται στην ΠΕ Γρεβενών και σε απόσταση νοτιοδυτικά από τα Γρεβενά 22 χλμ.

Είναι κτισμένο στις ανατολικές πλαγιές της Πίνδου και υψόμετρο 870 μέτρα. Βρίσκεται κοντά στο Βενέτικο (Γαλάζιο) ποταμό, παραπόταμο του Αλιάκμονα και συνορεύει με τα χωριά Κηπουριό, Κοσμάτι,  Σταυρός,  Παρόρειο, Μοναχίτι και Σπήλαιο.

Το χωριό σύμφωνα με την παράδοση δημιουργήθηκε το 17ο Αιώνα μ.Χ. από τη συνένωση τριών ποιμενικών οικισμών, του Ελευθεροχωρίου (στην σημερινή τοποθεσία που βρισκεται ένα εξωκλήσι του χωριού, η Αγία Παρασκευή), του  Ζιάννη και της Καλογριάς (στην σημερινή τοποθεσία που βρίσκεται ένα εξωκλήσι του χωριού, ο Άγιος Αθανάσιος) , για να προστατευτούν οι κάτοικοι από τις επιδρομές και τις λεηλασίες των Τούρκων Κατακτητών.

Το πρώτο του όνομα ήταν Ζάλοβο.

Αργότερα οι κάτοικοι από ποιμένες έγιναν αμπελουργοί. Τα τρικωμιώτικα κρασιά ήταν γνωστά σε όλη τη δυτική Μακεδονία και Ήπειρο. Μεταφέρονταν με ζώα σε τουλούμια (ασκοί) προς πώληση. Τα οικονομικά του χωριού ήταν σε καλή κατάσταση και η ανάπτυξη του χωριού μεγάλη.

Σήμερα, το χωριό δεν έχει την παλιά δόξα και φήμη,  διότι η μετανάστευση, εσωτερική και εξωτερική  έδιωξε τους νέους μακριά από το χωριό. Ο επισκέπτης όμως και σήμερα αν βρεθεί στο χωριό, οι ολίγοι κάτοικοι που απέμειναν θα τον δεχτούν με αγάπη και φιλοξενία. Στους δυο ξενώνες που υπάρχουν θα βρει ευχάριστη παραμονή και καθαριότητα, στην ταβέρνα που βρίσκεται στην πλατεία, νόστιμα και παραδοσιακά φαγητά. Στο καφενείο ευχάριστη διασκέδαση. Τα μονοπάτια θα τον χαρίσουν ευχάριστες διαδρομές μέσα στην καταπράσινη φύση, ο Βενέτικος νόστιμα ψάρια.

Η επίσκεψη στα δυο πέτρινα γεφύρια  Αζίζ-Αγά και Καγγέλια θα του θυμίσουν άλλες εποχές ακμής και πολιτισμού.

Ιδίως το γεφύρι του Αζίζ-Αγά που κατασκευάστηκε το 1727 είναι τρίτοξο γεφύρι με ύψος 15 μ. και πλάτος 70 μ. Είναι το μεγαλύτερο της Μακεδονίας. Το δεύτερο γεφύρι  τα Καγγέλια (γέφυρα Καστανιάς) είναι δίτοξο, με άγνωστη ημερομηνία κατασκευής και αποτελούσε το βασικό πέρασμα για τα χωριά Μικρολίβαδο και Μοναχίτι.

Στο Καταφύγι Κοζάνης

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι ορεινό χωριό. Είναι χτισμένο σε μέσο υψόμετρο 1.450 μέτρων στις πλαγιές των Πιερίων και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδος. Σύμφωνα με τον Νικόλαο Σχοινά, το χωριό είχε πληθυσμό 150 Ελληνοχριστιανικών οικογενειών το 1886.  Προπολεμικά αποτελούσε ανεξάρτητη κοινότητα και μάλιστα ήταν κεφαλοχώρι.

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι η γενέτειρα του ήρωα του Καζαντζάκη, Αλέξη Ζορμπά, ο οποίος λεγόταν Γιώργος Ζορμπάς. Στο χωριό διασώζεται και το οικόπεδο του σπιτιού του, στα ερείπια του οποίου έχει χτιστεί ένα οίκημα που θα λειτουργεί ως Λαογραφικό Μουσείο. Επίσης, το χωριό είναι η γενέτειρα του Ακαδημαϊκού Ιωάννου Τσικοπούλου, του αειμνήστου Μητροπολίτου Χίου Νικηφόρου Τζιφοπούλου και του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου Ζηζιούλα.

Σήμερα το Καταφύγι, κατοικείται μόνο τους θερινούς μήνες, από τους ιδίους τους κατοίκους οι οποίοι μετά την πυρπόληση, μένουν στην Κατερίνη και έτσι αναβιώνει έστω και για λίγο το όμορφο χωριό των Πιερίων, αλλά και από άλλους μη Καταφυγιώτες, οι οποίοι έκαναν σπίτια λόγω της ομορφιάς του χωριού. Το φυσικό τοπίο είναι εκπληκτικό και μοναδικό.

Το φυσικό τοπίο είναι εκπληκτικό και μοναδικό. Ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφτεί το χωριό από την πλευρά του Ελατοχωρίου Πιερίας, και μέσα από μία μαγευτική διαδρομή φτάνει κανείς στην πλατεία. Στην πλατεία, ο επισκέπτης θα δει την εκκλησία της Παναγίας, η οποία ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε το 1969 από τον τότε Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης κυρό Διονύσιο.

Στην συνοικία Μαγουλάδες ή Μαγλάδες, υπάρχει η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και στο πίσω μέρος υπάρχει και ξενοδοχείο. Στην άλλη πλευρά του χωριού υπάρχει ο ναός του Αγίου Νικολάου, κτίσμα του 1750, και είναι ο μόνος Ναός πού δεν κάηκε από την πυρπόληση των Γερμανών, παρά τις προσπάθειές τους. Τα σημάδια από τις προσπάθειές τους να βάλουν φωτιά φαίνονται ακόμα στους τοίχους. Εκτός από αυτές, υπάρχουν και οι εκκλησίες του Προφήτου Ηλία στον μικρό λόφο με την ονομασία Καραούλι, με μια εκπληκτική θέα προς την Κοζάνη και στην λίμνη του Αλιάκμονος του Πολυφύτου.

Ο γκρεμός από το Καραούλι, ονομάζεται Σκρίκα. Υπάρχει ακόμα το εκκλησάκι του Αγίου Νεκταρίου και του Αγίου Δημητρίου, όπου και το κοιμητήριο του χωριού στο οστεοφυλάκιο του οποίου φυλάγονται οστά Καταφυγιωτών, ενώ στην τοποθεσία Λιβάδια υπάρχει και ο ναός του Αγίου Αθανασίου. Το παλιό πέτρινο δημοτικό σχολείο του χωριού από το 1985 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για “λιθόκτιστο κτίριο που στεγάζεται με τετράρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Οι όψεις του διέπονται από απόλυτη συμμετρία, ως προς το κατακόρυφο άξονα που εκφράζει και τη λειτουργία του κτίσματος”. Το σχολείο κτίστηκε τον 19ο αιω. από εισφορές των κατοίκων και διέθετε σπάνια βιβλιοθήκη με έργα Ελλήνων συγγραφέων σε εκδόσεις της Λειψίας. Σε αυτό δίδαξαν ο Άνθιμος Γαζής, ο Μπίρδης και στις αίθουσές του έγινε η πρώτη Παμακεδονική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ.

Στην είσοδο του χωριού από την πλευρά του Ελατοχωρίου, συναντάμε το Στραυροδρόμι. Εκεί υπάρχει και το μνημείο, όπου τον Ιανουάριο του 1924 ο γνωστός κλέφτης Φώτης Γιαγκούλας και τα παλικάρια του σκότωσαν τον γιατρό του χωριού Οδυσσέα Νικολαΐδη, ενώ από την πλευρά του Βελβενδού, ο επισκέπτης συναντά το Αγιονέρι το οποίο μπορεί κανείς να επισκεφτεί αλλά όπως το είχαν οι παλαιοί αμίλητοι, ενώ λίγο πριν μπει κανείς στο χωριό υπάρχει το εκκλησάκι του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, όπου κατά την ημέρα του Δεκαπενταυγούστου οι κάτοικοι ξεπροβοδίζουν τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Διονυσίου.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σκιαγραφούν μέσα από φωτογραφικά πορτρέτα την απαράμιλλη ομορφιά της περιοχής μας!

Το Πισοδέρι και το Εθνικό Χιονοδρομικό Κέντρο Βασιλίτσας ενισχύουν την τουριστική μας προβολή και μας υπενθυμίζουν κάθε χρόνο τέτοια εποχή τις κινήσεις που πρέπει να γίνουν για την αναβάθμιση του τουριστικού μας προφίλ!

Επιπρόσθετα η συμμετοχή της 19χρονης Φλωρινιώτισσας αθλήτριας του ΑΟΦ Νεφέλης Τίτα στους 24ους Χειμερινούς Ολυμπιακούς αγώνες Beijing 2022, κάνει γνωστό σε όλη την Ελλάδα και όχι μόνο, πως η Δυτική Μακεδονία αποκτάει την θέση που της αρμόζει στα χειμερινά σπορ!

ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΚΟ ΒΙΓΛΑΣ – ΠΙΣΟΔΕΡΙΟΥ

Στη συμβολή των οροσειρών του Βαρνούντα και του Βέρνου, 19 χμ. δυτικά από την πόλη της Φλώρινας και σε υψόμετρο 1650 μ. έως 2000 μ., σχηματίζεται αυχένας, όπου βρίσκεται η διάβαση Βίγλας-Πισοδερίου. Στην τοποθεσία αυτή και μέσα σε δάσος από οξιές βρίσκεται ένα από τα καλύτερα Χιονοδρομικά Κέντρα της Ελλάδας, με 9 πίστες ολυμπιακών προδιαγραφών, οι οποίες μπορούν να εξυπηρετήσουν όλες τις κατηγορίες των σκιέρ και των snowboarders.

Διαθέτει επίσης χώρο στάθμευσης 500 αυτοκινήτων. Μπροστά ακριβώς από το χιονοδρομικό κέντρο βρίσκεται ένα από τα πιο όμορφα σαλέ που υπάρχουν στα ελληνικά βουνά, το ιδιωτικό σαλέ “TOTTIS”, το οποίο λειτουργεί όλο το χρόνο και έχει θεά προς το βουνό και τις πίστες του σκι.

Στo Πισοδέρι λειτουργούν 5 αναβατήρες, εκ των οποίων

• 2 διθέσιοι εναέριοι
• 1 διθέσιος συρόμενος
• δύο αναβατήρες για μικρά παιδιά.

Στα «ισχυρά σημεία» του χιονοδρομικού κέντρου συγκαταλέγεται το γεγονός ότι βρίσκεται πάνω στον εθνικό δρόμο Φλώρινας – Καστοριάς, κάτι που κάνει την πρόσβαση πιο εύκολη αφού το χειμώνα ο δρόμος πάντα ανοίγει. Η πανοραμική θέα προς την περιοχή των Πρεσπών από τις κορυφές των πιστών είναι ένα ακόμη ατού του χιονοδρομικού κέντρου.

ΕΘΝΙΚΟ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΣΙΛΙΤΣΑΣ

Το Εθνικό Χιονοδρομικό Κέντρο Βασιλίτσας βρίσκεται στην καρδιά της Πίνδου. Οι πλαγιές του βουνού αποτελούν καταπληκτικές πίστες για χιονοδρομία, ενώ οι γυμνές κορυφές και τα πλούσια δάση που τις περιβάλλουν δημιουργούν ένα μαγευτικό τοπίο.

Στη Βασιλίτσα λειτουργούν επτά αναβατήρες, εκ των οποίων

• ένας τριθέσιος εναέριος
• ένας διθέσιος εναέριος
• τρεις συρόμενοι
• δύο αναβατήρες για μικρά παιδιά.

Επιπλέον, το χιονοδρομικό κέντρο περιλαμβάνει δεκαέξι πίστες συνολικού μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων.

Στα κοντινά χωριά υπάρχουν παραδοσιακοί και σύγχρονοι ξενώνες και ταβέρνες που σερβίρουν τοπική κουζίνα.

Μια επίσκεψη στο χιονοδρομικό Κέντρο Βασιλίτσας μπορεί να προσφέρει μοναδικές στιγμές σε έμπειρους αλλά και αρχάριους λάτρεις των σπορ στο χιόνι.

Γράφει ο Κεφαλάς Πάνος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιστορίας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου του ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας

Τον στρατιώτη Alexandre Berraud τον γνωρίσαμε στο Together: Τεύχος 44, από την καρτ ποστάλ ν. 78 (εδώ) η οποία αφορούσε την πόλη της Κοζάνης[1]. Γνωρίζουμε ότι ο Alexandre το χρονικό διάστημα Νοεμβρίου 1915 – Νοεμβρίου 1916, ταχυδρόμησε 87 καρτ-ποστάλ στην γυναίκα του από διάφορες περιοχές του Μακεδονικού Μετώπου. Σε όλες εντοπίζονται στο μπροστινό μέρος σκίτσα, τα οποία ο ίδιος εκτέλεσε με πενάκι και μαύρο μελάνι και χρωματιστά μολύβια και διατηρήθηκαν μέχρι σήμερα σε άριστη κατάσταση.

Μετά την Κοζάνη, ο Alexandre με το 260^ο Σύνταγμα Πεζικού για την απελευθέρωση της Φλώρινας και μετέπειτα του Μοναστηρίου, βρέθηκε στην περιοχή της Φλώρινας[2], πιο συγκεκριμένα πρώτα στο χωρίο Πισοσέρι. Εκεί έστειλε στην γυναίκα του τρείς καρτ ποστάλ (ν. 75-76-77).

Η πρώτη καρτ ποστάλ, ταχυδρομήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 1916 και στο σκίτσο του ο Alexandre καταγράφει το σχολείο και την ορθόδοξη εκκλησία του χωριού (εικόνα 1).

Στο κείμενο, που υπάρχει στην πίσω όψη αυτής, ο Alexandre ενημερώνει την γυναίκα του για τις έως τότε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Αναφέρει ότι έχουν πάρει τις κορυφογραμμές και βρίσκονται στα αριστερά των Ρώσων[3]. Η κίνηση αυτή επιτέλους επιτρέπει τον ανεφοδιασμό και την αλληλογραφία των στρατευμάτων από την πόλη της Φλώρινας[4]. Μέχρι εκείνη τη στιγμή έτρωγαν μπισκότα, ¼ του ψωμιού και έπιναν πολύ κρασί. Δηλώνει ότι κοιμάται σε σκηνή μέσα στη λάσπη και το κρύο και επειδή βρέχει συνέχεια δεν έχουν που να πλύνουν τα ρούχα τους. Εντύπωση του κάνει η περιοχή την οποία χαρακτηρίζει όμορφη, γραφική, ελληνική όπως την αναφέρει και όχι άγρια όπως η Μακεδονία. Προτρέπει την γυναίκα του να αγοράσει έναν χάρτη της περιοχής Μοναστηρίου, από το οποίο βρίσκονται 8 ώρες με τα πόδια και 4 ώρες από την Φλώρινα.

Εικόνα 1 – Photo © Paris – Musée de l’Armée, Dist. RMN-Grand Palais / Pascal Segrette

Η δεύτερη καρτ ποστάλ, ταχυδρομήθηκε στις 30 του ίδιου μήνα και στο σκίτσο του ο Alexandre καταγράφει ξανά την ορθόδοξη εκκλησία του χωριού (εικόνα 2).

Το σκίτσο έγινε στις 29 Σεπτεμβρίου και συνοδεύεται με μήνυμα, το οποίο συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στην πίσω όψη της καρτ ποστάλ με ημερομηνία 30 Σεπτεμβρίου 1916. Στο κείμενο αυτής της καρτ ποστάλ ο  Alexandre δηλώνει πως βρίσκεται σε ένα σπίτι του χωριού «με ελληνικό στυλ», από το οποίο βλέπει την απέναντι θέα.

Εικόνα 2 – Photo © Paris – Musée de l’Armée, Dist. RMN-Grand Palais / Pascal Segrette

Στο κείμενο του, για πρώτη φορά αναφέρει επιθέσεις που πραγματοποιήθηκαν τις προηγούμενες ημέρες. Συγκεκριμένα την νυχτερινή επίθεση της 23^ης και την κατάκτηση κορυφογραμμών ύψους 1555 μέτρων[5]. Συνεχίζει, δηλώνοντας ότι οι επόμενες ημέρες ήταν οδυνηρές, με 30 οβίδες βουλγάρικες να πέφτουν στο τμήμα τους, τραυματίζοντας 2 στρατιώτες[6]. Ο ίδιος, αισθάνεται τυχερός, αφού ένα θραύσμα οβίδας προσγειώθηκε 5 εκατοστά από το κεφάλι του, ενώ κάποια μεταλλικά σφαιρίδια τραυμάτισαν στρατιώτες στα πλευρά στο ένα μέτρο από αυτόν.

Για ακόμα μία φορά, αναφέρεται στις δύσκολες καιρικές συνθήκες, όπου επικρατεί κρύο, αλλά και στην έλλειψη φαγητού, όπου τρώνε κυρίως καλαμπόκι και πίνουν παγωμένο νερό. Ευτυχώς, όπως αναφέρει, η αλληλογραφία και οι εφημερίδες αναπτερώνουν το ηθικό τους. Κλείνει τη καρτ ποστάλ του, ευχαριστώντας την γυναίκα του και όλους τους άλλους που του στέλνουν αλληλογραφία και κάρτες, δηλώνοντας ότι θα προτιμούσε μία «φωτογραφία από την ειρήνη» και όλα να έχουν τελειώσει.

Η τρίτη καρτ ποστάλ από το Πισοδέρι ταχυδρομήθηκε στις 1 Οκτωβρίου[7] το 1916 και στο σκίτσο αναπαρίσταται ένα «ελληνικό σπίτι» (εικόνα 3).

Εικόνα 3 – Photo © Paris – Musée de l’Armée, Dist. RMN-Grand Palais / Pascal Segrette

Και εδώ το κείμενο ξεκινάει στην μπροστινή όψη και συνεχίζει στην πίσω. Ο Alexandre ξεκινάει το κείμενο του τονίζοντας τις άσχημες καιρικές συνθήκες, κρύο και ομίχλη επικρατούν, που τους κάνουν «να τρέμουν» στην ιδέα ότι σύντομα θα έρθει ο χειμώνας. Η μόνη ελπίδα τους «το τέλος των εχθροπραξιών να έρθει σύντομα».

Όσο για το σπίτι, το οποίο έχει σχεδιάσει, γράφει στην γυναίκα του ότι είναι ένα όμορφο ελληνικό σπίτι, εξωτερικά, αλλά μέσα δεν υπάρχει τίποτα. Δεν υπάρχουν έπιπλα και οι ιδιοκτήτες του κοιμούνται κάτω, σε δέρματα από κατσίκια. Κλείνει, δηλώνοντας στην γυναίκα του ότι είναι καλά στην υγεία του και βρίσκεται σε ένα σπίτι, αν και παγωμένο, αλλά του παρέχει κάλυψη από επιθέσεις των Βουλγάρων.

Μετά το Πισοδέρι, η αλληλογραφία του Alexandre συνεχίζεται από την πόλη της Φλώρινας. Σε αυτήν θα αναφερθεί στην νούμερο 78 καρτ ποστάλ της ιδιωτικής του συλλογής (εικόνα 4).

Εικόνα 4 – Photo (C) Paris – Musée de l’Armée, Dist. RMN-Grand Palais / Pascal Segrette

Η καρτ ποστάλ έχει ημερομηνία 2 Οκτωβρίου 1916 και αναγράφει: «Devant Florina. En embuscade – Ενώπιο της Φλώρινας. Σε ενέδρα). Μπορεί να αναφέρει την Φλώρινα, αλλά το κείμενο του, στην πίσω όψη αυτής, το υπογράφει από το Πισοδέρι. Αυτό μας επιτρέπει να καταλάβουμε, ότι το κείμενο γράφτηκε και ολοκληρώθηκε στο Πισοδέρι και η καρτ ποστάλ ταχυδρομήθηκε μετέπειτα. Στο σκίτσο της καρτ ποστάλ αναπαρίστανται δύο στρατιώτες (Γάλλος και Ρώσσος) σε ύψωμα, να παρατηρούν τα εχθρικά στρατεύματα (βουλγάρικα).

Στο κείμενο του ο Alexandre απευθύνεται στη γυναίκα του, την οποία αποκαλεί: «My dearling – αγαπημένη μου» και στην μέχρι τώρα αλληλογραφία τους όλο αυτό το χρονικά διάστημα. Την ρωτάει για τα τελευταία σκίτσα που ήδη τις έχει στείλει, εσωκλείοντας και 4-5 φωτογραφίες, οι οποίες του κόστισαν 10 σεντ. Της αναφέρει ότι με αυτήν την καρτ ποστάλ περικλείει απόκομμα άρθρου εφημερίδας, όπου αναφέρονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των στρατευμάτων της Αντάντ στην περιοχή και καμαρώνει. Για την πόλη της Φλώρινας δεν υπάρχει καμία αναφορά. Ο Alexandre γράφει πάλι για το Πισοδέρι, το οποίο «κρατάνε», τον καιρό που είναι άστατος και τις συνθήκες διαβίωσης όπου «είναι η πρώτη φορά μέσα σε έναν χρόνο που έχουμε σπίτι» στο οποίο πριν διέμεναν Βούλγαροι αιχμάλωτοι πολέμου, αλλά είναι «μέχρι το λαιμό στο σανό».

Για ακόμη μία φορά κλείνει το κείμενο του με νότα αισιοδοξίας και εφησυχασμού αναφέροντας στην γυναίκα του ότι «Η υγεία (μου) είναι καλή. Ένα μακρόσυρτο μεγάλο χάδι από τον Poilu[8] σου».

Είναι πολύ μεγάλο βάρος να πολεμάς κάπου μακριά και να μην ξέρεις για τι πολεμάς και η μόνη παρηγοριά σου να είναι η στιγμή που θα ξεκλέψεις χρόνο για να γράψεις ό,τι νιώθεις στο πρόσωπο το οποίο κατακλύζει το μυαλό σου και σου δίνει την δύναμη να ανταπεξέλθεις σε κάθε δυσκολία ώστε να επιστρέψεις κοντά του. Αν μπορούσα να μπω στην θέση του Berraud, και να πολεμώ σαν κι αυτόν ή σαν όλους τους στρατιώτες τότε, νομίζω ότι τα λόγια τα οποία θα έγραφα θα ήταν ένα αγαπημένο μου απόσπασμα από Το βιβλίο του Πολέμου του Μυριβήλη: «Να βρέχει και να ‘σαι μέσα σ’ ένα σπιτάκι. Να τρίζουν τα κούτσουρα της ελιάς στο παραγώνι. Να βλέπεις τη βροχή πίσω από τα τζάμια. Και κοντά σου να ‘ναι η αγάπη. Κι ένα βάζο φρέσκα λουλούδια. Κι ένα βιβλίο. Τι είναι αυτό; Τα μάγουλα μου είναι ογρά. Από τη βροχή;….Ες αύριον, λοιπόν και ως τότε γειά σου. Αγαπημένη, γειά σου!».

Στο επόμενο τεύχος του Together: Τεύχος 46, το ταξίδι συνεχίζεται από την πόλη της Καστοριάς.

[1] Περισσότερες πληροφορίες για τις καρτ ποστάλ του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την ιστορία του Alexandre Berraud στο Together: Τεύχος 44 και εδώ

[2] Τον Νοέμβριο του 1916, οι συμμαχικές δυνάμεις  επιχείρησαν να καταλάβουν το Μοναστήρι. Η προσπάθεια αυτή ενισχύθηκε και με γαλλικές δυνάμεις γιατί ο Στρατηγός Σαράιγ ήθελε να καταλάβει την πεδιάδα του Μοναστηρίου και να αποκόψει τις εχθρικές συγκοινωνίες (η 57η Μεραρχία Πεζικού συμμετείχε στις μάχες, τμήμα της οποίας ήταν και το 260ο Σύνταγμα Πεζικού). Από τη γαλλοσερβική επίθεση που ακολούθησε καταλήφθηκαν διαδοχικά το Νεγκοτίν, το Μοναστήρι και τα γύρω υψώματα. Παρά την κατάληψη και τη διατήρηση του υψώματος 1248 η επίθεση κατά του όρους Τσερέβενα Στένα αποκρούστηκε από τον εχθρό, που είχε ενισχυθεί σημαντικά. Ο κακός ανεφοδιασμός και ο χειμώνας, ανάγκασε του Συμμάχους από 3 Δεκεμβρίου να αναστείλουν τις επιθέσεις και να οργανωθούν αμυντικά στα εδάφη που είχαν ήδη καταλάβει.  Γενικό Επιτελείο Στρατού. Δ/νση Ιστορίας Στρατού (1993). Επίτομη ιστορία της συμμετοχής του ελληνικού στρατού στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο 1914-1918. Αθήνα.

[3] Στα επίσημα αρχεία του 260^ου Συντάγματος Πεζικού καταγράφεται: «Στις 25 Σεπτεμβρίου, το 5^ο Τάγμα του 260^ου Συντάγματος Πεζικού ανακουφίστηκε, στα ύψη που είχε κατακτήσει βορειοδυτικά της Φλώρινας, από το 372^ο Σύνταγμα Πεζικού, ερχόμενο με τη σειρά του να ενισχύσει το 6^ο  Τάγμα». Πληροφορίες από το: Historique du 260e Régiment d’Infanterie Numérisation de Jean-François Burais, descendant de Justin Burais, mitrailleur au 260e R.I. numérisation P. Chagnoux – 2008.

[4] Στα επίσημα αρχεία του 260^ου Συντάγματος Πεζικού καταγράφεται: «Στις 14 Σεπτεμβρίου, το 260^ο Σύνταγμα Πεζικού, αφού έφτασε στο σταθμό του Excissu (Εξί Σου – Ξινό Νερό), τέθηκε επικεφαλής της φάλαγγας, αποτελώντας την εμπροσθοφυλακή, ακολουθώντας στενά τον εχθρό, σπρώχνοντας τον προς την Banica, Rosna και Lozani. Τέλος, στις 16 Σεπτεμβρίου, μετά από μια συνδυασμένη δράση με το 176^ο  R.I, κατέλαβε τη Φλώρινα. Στις 23, το 5^ο Τάγμα κατέλαβε τα βορειοδυτικά ύψη της πόλης. Το 6^ο Τάγμα συνέχισε την πορεία του μέσα από την κοιλάδα για να ενωθεί, μέσω του περάσματος Πισοδερίου, με τη σύνδεση της κύριας φάλαγγας, εκ των οποίων το 260^ο ήταν μέρος, με τη φάλαγγα BOBLET που διήλθε από την Καστοριά. Αυτή η σύνδεση θα ήταν δυνατή μόνο εάν το ύχωμα 916 ήταν στα χέρια τους. Οι Ρώσοι το κατέλαβαν, αλλά εκδιώχθηκαν, στις 24, από τους Βούλγαρους και αποσύρθηκαν στο Armensko. Εκείνη την ημέρα, το 6^ο Τάγμα, το οποίο είχε έρθει να ενισχύσει τους Ρώσους στο ύψωμα 916, ήταν μόνο του υποστηρίζοντας τη μάχη για να διατηρήσει αυτή τη θέση». Πληροφορίες από το Historique du 260ème régiment d’infanterie. France. 1914-1918. (BDIC_OPCE_013339).

[5] Στα επίσημα αρχεία του 260^ου Συντάγματος Πεζικού καταγράφεται: «Τελικά ενεργοποιήθηκε η αντεπίθεση του εχθρού, τρομερή για ότι απόμεινε από όπλα στην 1^η γραμμή. Χάρη όμως στην επιδέξια παρέμβαση του Λόχου SPITZ και των τμημάτων LECOT και ETIÉVANT και στην υπέροχη στάση των επιζώντων του 21^ου Λόχου (Λοχαγός ROSSIGNOT) και του 6^ου Λόχου Πολυβόλων (Λοχαγός TITEUX), αυτή η αντεπίθεση εξουδετερώθηκε στα λίγα μέτρα από τις ξιφολόγχες μας χωρίς να μπορέσουν να μας πλησιάσουνε…[…]. Το ύψωμα 916 και το πέρασμα στο Πισοδέρι παραμένουν σε εμάς. Οι Βούλγαροι υποχωρούν στις γραμμές Gradesnica, Kenali, μπροστά από τις οποίες το 260^ο Σύνταγμα θα πάρει τα χαρακώματα μέχρι τις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου.». Πληροφορίες από το: Historique du 260e Régiment d’Infanterie Numérisation de Jean-François Burais, descendant de Justin Burais, mitrailleur au 260e R.I. numérisation P. Chagnoux – 2008.

[6] Στα επίσημα αρχεία του 260ου Συντάγματος Πεζικού καταγράφεται: «Καθ ‘όλη τη μέρα της 24^ης  και της 25^ης , ο εχθρός ετοίμασε μια αντεπίθεση για να ξανακερδίσει το ύψωμα 916 από εμάς. Όλο το σύνταγμα βομβαρδίζεται βίαια από το εχθρικό πυροβολικό, χωρίς πιθανή ανταπόκριση από το δικό μας. Η θέση μάχης του συνταγματάρχη βάλλεται και ο ίδιος αναγκάζεται να χωριστεί και να ανατραπεί. Μία από τις οβίδες που πέφτουν βρίσκει τον υπολοχαγό RIBAUD, βοηθό του συνταγματάρχη και σκοτώνει τους στρατιώτες Alfred D’Hoop και René TREMBLE. Η μάχη συνεχίζεται και η υψηλή διοίκηση ανησυχεί για το αποτέλεσμα. Ο 21^ος Λόχος (Λοχαγός ROSSIGNOT) έχει όλους τους αξιωματικούς του νερκούς ή τραυματισμένος και έχει απομείνει μόνο με 18 άντρες ». Πληροφορίες από το Historique du 260ème régiment d’infanterie. France. 1914-1918. (BDIC_OPCE_013339).

[7] Την 1^η Οκτωβρίου, το 235^ο Σύνταγμα Πεζικού διαλύθηκε και το 6^οΤτάγμα έγινε το 7^ο του 260^ου Συντάγματος Πεζικού.

[8] «Πουαλύ», σ.τ.μ. τριχωτοί, χαϊδευτική προσφώνηση για τον μέσο Γάλλο στρατιώτη σε χρήση ήδη από τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Στα γαλλικά Poilu σημαίνει τριχωτός και οφείλεται στο ότι πολλοί στρατιώτες, προερχόμενοι από την τάξη των αγροτών, είχαν μουστάκια ή γενειάδες.