Θα τον δούμε να φωτίζεται, θα αντικρίσουμε χορούς πλανητών, εκλείψεις, βροχές μετεωριτών ή ακόμα και το πιο εκθαμβωτικό Βόρειο Σέλας, αν είμαστε τυχεροί και βρεθούμε στο σωστό σημείο τη σωστή στιγμή, μιας και ο ήλιος πλησιάζει περισσότερο στο ηλιακό μέγιστο.

Η Σελήνη θα “ζευγαρώσει” με κοντινούς πλανήτες και αυτός ο αντικριστός χορός θα είναι ορατός με γυμνό μάτι. Και δεν είναι μόνο αυτά. Ίσως κάποιοι κομήτες αφήσουν την ουρά τους εκεί ψηλά.

Πάρτε ημερολόγιο και ξεκινήστε να σημειώνετε τις ημερομηνίες με τα πιο σημαντικά αστρονομικά φαινόμενα του 2024 και (ίσως) να οργανώσετε και κάποια ταξίδια για να κάνετε τους κυνηγούς -όχι της χαμένης άρκτου, αλλά κάπως έτσι τέλος πάντων- αφού κάποια θα είναι περισσότερο ορατά σε άλλες ηπείρους.

18 Ιανουαρίου: Ο χορός του φεγγαριού με τον Δία

Η χρονιά ξεκινά με ένα εντυπωσιακό πάντρεμα δύο φωτεινών γειτονικών κόσμων: του φεγγαριού και του Δία. Ο μεγαλύτερος πλανήτης στο ηλιακό σύστημα θα κυριαρχήσει στον ουρανό το βράδυ της 18ης Ιανουαρίου, στις 22:42 (ΕΕΤ) δίπλα σε ένα λαμπερό μισοφέγγαρο.

Αν χάσετε το ζευγάρωμα του Ιανουαρίου, μην ανησυχείτε, αφού ο Δίας και η σελήνη θα συναντηθούν ξανά στον ουρανό στις 14 Φεβρουαρίου (τι πιο ρομαντικό), 13 Μαρτίου και 10 Απριλίου σε μια σειρά από ενώσεις που ακολουθούν τους μηνιαίους κύκλους της Σελήνης γύρω από τη Γη. Κάθε ζευγάρι θα είναι μοναδικό από μόνο του, με το φεγγάρι να παρουσιάζεται σε διάφορες φάσεις και προσανατολισμούς δίπλα στον γίγαντα του Jovian.

8 Απριλίου: Μια ολική έκλειψη Ηλίου θα διασχίσει τη Βόρεια Αμερική

Το κορυφαίο ουράνιο γεγονός της χρονιάς θα είναι μια συναρπαστική ολική έκλειψη Ηλίου που θα σκοτεινιάσει τον ουρανό για εκατομμύρια παρατηρητές σε όλη τη Βόρεια Αμερική καθώς το φεγγάρι θα καλύπτει πλήρως τον ήλιο. Το μονοπάτι της ολότητας, όπου ολόκληρος ο δίσκος του ήλιου εξαφανίζεται από το φεγγάρι, θα είναι ορατό σε τέσσερις πολιτείες του Μεξικού, 15 πολιτείες των ΗΠΑ που εκτείνονται από το Τέξας έως το Μέιν και πέντε επαρχίες του Καναδά στο ανατολικό τμήμα της χώρας.

Η ολότητα θα κοσμήσει τους ουρανούς πολλών μεγάλων πόλεων, συμπεριλαμβανομένων των Mazatlán, Austin, Dallas, Indianapolis, Cleveland, Buffalo και Montreal. Η συνολική φάση της έκλειψης θα περάσει από τις ακτές του Ειρηνικού στο Μεξικό, στη συνέχεια θα προχωρήσει προς τα βορειοανατολικά, φτάνοντας στο Τέξας και τέλος στη Νέα Γη στον Καναδά.

Η διάρκεια του συνόλου ποικίλλει κατά μήκος του μονοπατιού, θα διαρκέσει έως και τέσσερα λεπτά και 28 δευτερόλεπτα κοντά στην πόλη Torreón, στο Μεξικό, ενώ τα περισσότερα μέρη στο κέντρο του μονοπατιού θα βιώσουν τρεισήμισι έως τέσσερα λεπτά σκοταδιού.

Αν αποφασίσετε να κάνετε αυτό το ταξίδι για να δείτε το φαινόμενο, να θυμάστε ότι χρειάζεστε κατάλληλη προστασία στα μάτια και να βρείτε ένα καθαρό σημείο θέασης μέσα στο μονοπάτι της ολότητας. Θα είναι σίγουρα μια αξέχαστη εμπειρία.

Απρίλιος: Ένας φωτεινός κομήτης θα περάσει κοντά από τη Γη

Ένας γιγαντιαίος κομήτης, τρεις φορές το μέγεθος του Έβερεστ, ονόματι 12P/Pons-Brooks ξεκινά γρήγορα το δρόμο του προς το εσωτερικό ηλιακό σύστημα. Ο κρυο-ηφαιστειακός κομήτης, που αποτελείται κυρίως από πάγο, σκόνη και αέριο, υπέστη πολλαπλές εκρήξεις το 2023 και έχει εκπλήξει τους αστρονόμους με την ταχεία αύξηση της φωτεινότητάς του.

Τον Μάρτιο, καθώς ο κομήτης θα πλησιάζει πιο κοντά στον ήλιο, αναμένεται να επιταχύνει πραγματικά τον ρυθμό του από την αυξημένη έλξη της βαρύτητας του αστεριού μας. Μέχρι τον Απρίλιο θα μπορεί να γίνει ορατός με γυμνό μάτι ενώ στις 12 Απριλίου, όταν ο κομήτης θα φαίνεται να ταλαντεύεται από τον λαμπρό Δία, θα είναι πολύ πιο εύκολο να εντοπιστεί. Εννέα ημέρες αργότερα, στις 21 Απριλίου, θα φτάσει στο πλησιέστερο σημείο του κοντά στον ήλιο και μπορεί να κορυφωθεί σε φωτεινότητα. Για την ακρίβεια, κοντά στο πέρασμα του περιηλίου, ο κομήτης αναμένεται να λάμψει σε μέγεθος περίπου 4,5 (θα είναι δηλαδή περίπου 400 φορές φωτεινότερος από ότι τον Ιούλιο του 2023).

Κατά τη διάρκεια της ολικής έκλειψης ηλίου της 8ης Απριλίου, θα εμφανιστεί κοντά στην έκλειψη και θα είναι ορατός με κιάλια ή ακόμα και με γυμνό μάτι αν λάμπει πολύ. Πρόκειται για ένα σπάνιο ουράνιο δίδυμο που θα δώσει μία αξέχαστη “παράσταση” στον ουρανό. Η πλησιέστερη προσέγγιση στη Γη θα είναι 42 ημέρες αργότερα, στις 2 Ιουνίου 2024, όταν θα απέχει 1,55 AU (232 εκατομμύρια χιλιόμετρα) από τον πλανήτη μας.

4, 5 και 6 Μαΐου: Η κορύφωση της βροχής των μετεωριτών Ήτα Υδροχοΐδες

Η βροχή των μετεωριτών Eta Aquarid το 2024 θα είναι άχαστη, καθώς οι συνθήκες του ουρανού υπόσχονται να είναι ιδανικές για την κορύφωσή της. Οι καλύτερες στιγμές αναμένονται στις ΗΠΑ τις πρωινές ώρες της 4ης Μαΐου, την ώρα που θα φθίνει το μισοφέγγαρο, λίγο πριν την αυγή, πράγμα που σημαίνει ότι ο ιδιαίτερα σκοτεινός ουρανός θα επιτρέψει στους αστρολόγους να δουν ακόμη και τα πιο αδύναμα πεφταστέρια.

Η ακτινοβολία της βροχής -από όπου φαίνεται να προέρχονται οι μεμονωμένοι μετεωρίτες- θα είναι κοντά στον νοτιοανατολικό ορίζοντα, στον ομώνυμο αστερισμό της βροχής, τον Υδροχόο. Λόγω αυτής της τοποθεσίας, η εμφάνισή της ευνοεί ελαφρώς τους παρατηρητές στο νότιο ημισφαίριο.

Στην Αθήνα θα είναι ορατή το βράδυ της Κυριακής 5 προς Δευτέρα 6 Μαΐου. Το φαινόμενο θα ξεκινήσει στις 3:00 π.μ. και η κορύφωσή του θα γίνει στις 6 π.μ. που όμως λόγω της τοποθεσίας μας θα είναι πιο αχνό στον ουρανό αφού εδώ θα ξημερώνει.

Αν αποφασίσετε να ταξιδέψετε προς Αμερική, θυμηθείτε να επιλέξετε μια τοποθεσία μακριά από φωτορύπανση και δώστε στα μάτια σας τουλάχιστον 20 λεπτά για να προσαρμοστούν. Η εμφάνιση στο νότιο ημισφαίριο θα είναι εντυπωσιακή αφού θα φαίνονται 20 έως 30 πεφταστέρια την ώρα, ενώ στο βόρειο ημισφαίριο θα φαίνονται 10 έως 20 την ώρα, τις πρωινές ώρες της 4ης Μαΐου. Αν και δεν αποτελούν την πιο άφθονη βροχή, οι Υδροχόοι έχουν την ιδιαιτερότητα ότι προέρχονται από το υπολειπόμενο σύννεφο σκόνης που άφησε πίσω του ο κομήτης Halley, ο οποίος πέρασε για τελευταία φορά κοντά από τη Γη το 1986.

12 και 13 Αυγούστου: Η κορύφωση των Περσείδων

Είναι το ετήσιο ραντεβού μας με τα πεφταστέρια. Κάθε μέσα Αυγούστου, η Γη ταξιδεύει ανάμεσα από ένα σύννεφο υπολειμμάτων που διαχέεται από τον κομήτη Swift–Tuttle, δημιουργώντας μια αναταραχή από πεφταστέρια στον ουρανό, καθώς μικροί μετεωρίτες καίγονται στην ατμόσφαιρα. Αυτή είναι η βροχή μετεωριτών των Περσείδων και μπορεί να παράγει έως και 60 πεφταστέρια την ώρα σε ένα τυπικό έτος.

Φέτος στην Ελλάδα η σελήνη εκείνες τις μέρες θα είναι περίπου μισογεμάτη που σημαίνει ότι δεν ευνοεί τη θέασή τους όσο πέρυσι και η κορύφωσή τους πέφτει πρωινές ώρες στην Ελλάδα αλλά θα έχετε την ευκαιρία να πάρετε λίγο μάτι. Πιο συγκεκριμένα, το φαινόμενο θα ξεκινήσει στις 20.00 το βράδυ της Δευτέρας 12 Αυγούστου και θα κορυφωθεί στις 7.00 το πρωί της Τρίτης 13 Αυγούστου στη χώρα μας. Η καλύτερη στιγμή για εμάς για να δούμε τη βροχή είναι γύρω στις 4.00-5.00 τα ξημερώματα της Τρίτης. Ιδανικά σε κάποια ερημική παραλία μήνας που είναι.

Αν εκείνες τις μέρες βρίσκεστε κάπου προς Αμερική, το φεγγάρι εκεί θα δύσει γύρω στα μεσάνυχτα της Δευτέρας 12 Αυγούστου (λίγο πριν την ώρα δηλαδή που θα κορυφώνεται η βροχή) και ο σκοτεινός ουρανός θα είναι ταμάμ. Γενικά φροντίστε να είστε σε μέρος χωρίς φωτορύπανση για να έχετε περισσότερες πιθανότητες να απολαύσετε τα μαγικά πεφταστέρια.

Σεπτέμβριος και Οκτώβριος: Η άφιξη του κομήτη C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS)

Οι κυνηγοί κομητών παρακολουθούν στενά το ουράνιο σώμα A3 Tsuchinshan-ATLAS, που εντοπίστηκε για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο του 2023, το οποίο αναμένεται να αποτελέσει εκπληκτικό θέαμα προς τα τέλη του 2024. Στις αρχές του καλοκαιριού, θα είναι ορατός στον βραδινό ουρανό με τηλεσκόπια. Καθώς πλησιάζει ο Σεπτέμβριος, η τροχιά του κομήτη θα τον φέρει κοντά τόσο στον ήλιο, όσο και στη Γη, για πρώτη φορά μετά από 80.000 χρόνια. Οι αστρονόμοι αναμένουν ότι θα μπορούσε να λαμπρύνει, πιθανώς να γίνει ορατός με κιάλια ή ακόμα και με γυμνό μάτι, χαμηλά στον ανατολικό ουρανό πριν πριν ξεμυτίσει ο ήλιος, στα νότια γεωγραφικά πλάτη.

Αν ο κομήτης επιβιώσει από το ταξίδι του γύρω από τον ήλιο, η πρώτη στιγμή που μπορεί να γίνει ορατός με γυμνό μάτι είναι στις 27 Σεπτεμβρίου. Καθώς ανεβαίνει ψηλότερα στον βραδινό ουρανό κάθε βράδυ και πλησιάζει τη γη, ο κομήτης θα γίνεται σταδιακά πιο ορατός, με πιο λαμπερή στιγμή γύρω στις 12 Οκτωβρίου που θα πλησιάσει περισσότερο τη Γη. Η πρόβλεψη της συμπεριφοράς ενός κομήτη είναι μεγάλη πρόκληση, αλλά ήδη ο Tsuchinshan-ATLAS, ακόμα και τώρα που βρίσκεται μακριά, δείχνει σημάδια ότι μάλλον πρόκειται για έναν εντυπωσιακό επισκέπτη.

17 Σεπτεμβρίου: Ο δακτυλιοειδής πλανήτης Κρόνος ενώνεται με το φεγγάρι

Οι τελευταίοι τέσσερις μήνες του έτους θα προσφέρουν μια εξαίσια ακολουθία ουράνιων ευθυγραμμίσεων, καθώς το φεγγάρι και ο Κρόνος συγκλίνουν μια φορά τον μήνα, με την πιο έντονη στις 17 Σεπτεμβρίου αλλά δυστυχώς το φαινόμενο αυτό δεν θα είναι ορατό από την Ελλάδα. Το εκπληκτικό θέαμα θα μπορούν να απολαύσουν με γυμνά μάτια όσοι θα βρίσκονται σε όλο το δυτικό κομμάτι των ΗΠΑ, στην Αυστραλία, στον δυτικό Καναδά και το βορειοδυτικό Μεξικό, μεταξύ άλλων.

Οι δύο φωτεινοί κόσμοι θα είναι ορατοί αμέσως μετά τη δύση του ηλίου και το κενό μεταξύ τους θα είναι τέλειο για κιάλια μικρότερης μεγέθυνσης και τα δύο αντικείμενα θα είναι εύκολο να παρατηρηθούν μαζί, αν και δεν θα είναι αρκετά κοντά για να τα δει κανείς μαζί με ένα τηλεσκόπιο. Η χρωματική αντίθεση θα κάνει επίσης το ζευγάρι εντυπωσιακό οπτικά, με την ασημί σεληνιακή λάμψη δίπλα στην ευδιάκριτη κίτρινη απόχρωση του γιγάντιου πλανήτη.

Το φαινόμενο θα επαναληφθεί στις 14 και 15 Οκτωβρίου, 11 Νοεμβρίου και 8 Δεκεμβρίου αλλά στην Ελλάδα θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να γίνει ορατό, για την ακρίβεια την 1η Φεβρουαρίου 2037. Don’t kill the messenger παιδιά, ό,τι ξέρω το μεταφέρω.

2 Οκτωβρίου: Ένα δαχτυλίδι φωτιάς στον ουρανό

Όσοι τυχεροί βρίσκονται στο δυτικό ημισφαίριο θα απολαύσουν τη δεύτερη ηλιακή έκλειψη του 2024. Η διαδρομή του δακτυλίου της φωτιάς, ή της δακτυλιοειδούς έκλειψης, διασχίζει ως επί το πλείστον τον Ειρηνικό Ωκεανό, περιορίζοντας την ορατότητα από την ξηρά σε μερικές τοποθεσίες. Η πρώτη παρατήρηση από τη γη θα γίνει στο Νησί του Πάσχα στις 2:07 μ.μ. τοπική ώρα. Οι κάτοικοι εκεί θα γίνουν μάρτυρες μιας εντυπωσιακής δακτυλιότητας 6 λεπτών και 23 δευτερολέπτων -το μέγιστο μέρος της έκλειψης όπου το φεγγάρι βρίσκεται μπροστά από τον ηλιακό δίσκο, αφήνοντας έναν δακτύλιο ηλιακού φωτός γύρω από την άκρη του. Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει όταν το φεγγάρι είναι πιο μακριά από τη Γη από ό,τι κατά τη διάρκεια μιας ολικής έκλειψης ηλίου, και επομένως εμφανίζεται μικρότερο στον ουρανό.

Στη συνέχεια, η έκλειψη θα γίνει ορατή σε περιοχές της νότιας Χιλής και θα μετακινηθεί γρήγορα πάνω από τα βουνά των Άνδεων στην Αργεντινή. Εν τω μεταξύ, μια μερική έκλειψη του ήλιου θα είναι ορατή για εκατομμύρια παρατηρητές στο μεγαλύτερο κομμάτι του νότιου μέρους της Νότιας Αμερικής.

*popaganda.gr

Αυτό που συμβαίνει δηλαδή είναι ότι στη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών ο Ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της ετήσιας φαινόμενης τροχιάς του στον ουρανό ενώ αντίθετα η Σελήνη βρίσκεται σχετικά πιο κοντά στον ορίζοντα. Σ’ αυτή τη θέση η Πανσέληνος μπορεί να συγκριθεί με διάφορα άλλα χαρακτηριστικά που βρίσκονται εκεί, όπως δέντρα, κεραίες και διάφορα κτίσματα. Μ’ αυτόν τον τρόπο ο εγκέφαλος του παρατηρητή παρασύρεται να πιστέψει ότι η Πανσέληνος είναι μεγαλύτερη ενώ επανειλημμένες μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το μέγεθος της Πανσελήνου δεν διαφέρει καθόλου από ώρα σε ώρα.

Υπάρχει φυσικά μετρήσιμη διαφορά του μεγέθους της Σελήνης ανάλογα με το αν βρίσκεται στο περίγειό της ή στο απόγειό της, κάτι που συμβαίνει μια φορά κάθε μήνα. Για παράδειγμα το πλησιέστερο περίγειο της Σελήνης το 2021 θα είναι στις 3 Δεκεμβρίου (356.794 χιλιόμετρα), ενώ το μεγαλύτερο απόγειο ήταν στις 11 Μαΐου (406.512 χιλιόμετρα). Αυτό όμως δεν έχει σχέση με το πόσο μεγάλη φαίνεται όταν βρίσκεται κοντά στον ορίζοντα, που οφείλεται όπως είπαμε αποκλειστικά και μόνο σε οπτική απάτη.

Υπάρχουν όμως κι άλλοι παρόμοιοι μύθοι που έχουν καλλιεργηθεί στους διάφορους λαούς μεταξύ των οποίων και η σύνδεση της έξαρσης της «τρέλας» την ημέρα της Πανσελήνου. Απ’ αυτόν τον μύθο άλλωστε προέρχεται και η λέξη «σεληνιασμός» και η σύνδεσή της με την επιληψία. Στατιστικές μελέτες που έγιναν επανειλημμένα και έχουν δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά (όπως το Annals of Emergency Medicine, το Journal of Emergency Nursing, και το Journal of Toxicology and Psychological Report) αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει καμιά απολύτως σχέση με την συμπεριφορά του ανθρώπου και την Πανσέληνο. Μύθος είναι επίσης και αυτό που ακούγεται ότι την ημέρα της Πανσελήνου γεννιόνται περισσότερα παιδιά ή ότι υπάρχουν περισσότερα ατυχήματα και άλλα παρόμοια. Παρ’ όλα αυτά οι μύθοι αυτοί συνεχίζουν να υπάρχουν και να μπερδεύουν τον κάθε πολίτη χωρίς καμιά απολύτως απόδειξη.

Πάρτε επίσης κι έναν ακόμη μύθο σχετικά με τον χρωματισμό της Πανσελήνου που ορισμένοι τον θέλουν μερικές φορές να είναι «μπλε». Κάτω από ορισμένες συνθήκες πράγματι υπάρχουν περιπτώσεις που η χροιά της Σελήνης παίρνει ένα γαλαζωπό χρώμα (αντί του κανονικού της γκρίζου) όταν στην ατμόσφαιρα υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση σκόνης από κάποια πρόσφατη και μεγάλη έκρηξη ηφαιστείου, όπως συνέβη για παράδειγμα με την έκρηξη του ηφαίστειου Κρακατόα το 1883. Το φαινόμενο αυτό είναι τόσο σπάνιο ώστε έμεινε στα χρονικά ως έκφραση ενδεικτική της έννοιας του «σχεδόν ποτέ». Μ’ αυτή λοιπόν την έννοια χρησιμοποιείται και η φράση «Μπλε Σελήνη» για να χαρακτηρίσει την ύπαρξη δύο πανσελήνων σ’ έναν μήνα, η δεύτερη δηλαδή Πανσέληνος σ’ ένα μήνα ονομάζεται «Μπλε Σελήνη» παρ’ όλο που ένα τέτοιο φαινόμενο αν και ασυνήθιστο (αφού η περίοδος από την μια Πανσέληνο έως την επόμενη φτάνει τις 29,5 περίπου ημέρες και για την ακρίβεια 29,53059 ημέρες) δεν είναι ιδιαίτερα σπάνιο. Ο Φεβρουάριος φυσικά, που έχει μόνο 28 ή 29 ημέρες, είναι αδύνατον να περιλάβει ποτέ μια «Μπλε Σελήνη», ενώ κατά μέσον όρο ένας μήνας με δύο Πανσελήνους συμβαίνει μια φορά κάθε 2,5 περίπου χρόνια (και για την ακρίβεια κάθε 2,72 χρόνια), κάτι που φυσικά δεν μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα σπάνιο. Συνολικά στα επόμενα 40 χρόνια θα έχουμε 17 μήνες που θα περιλαμβάνουν δύο Πανσελήνους τον ίδιο μήνα.

Είναι πάντως γεγονός ότι η παρουσία της Σελήνης στον νυχτερινό ουρανό πραγματικά δεν έχει αντίζηλο, γι’ αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο που η μυθολογία είναι γεμάτη με τις ιστορίες της που πολλές την ταύτιζαν με την θεά Άρτεμη. Όταν πρόβαλλε στον ουρανό το χαριτωμένο της πρόσωπο με την ασημένια ανταύγεια, η ομορφιά της έκανε τα άστρα να ωχριούν, ενώ η φαντασία των αρχαίων παρομοίαζε τις ακτίνες της Σελήνης με τα γρήγορα και μυτερά βέλη της Αρτέμιδος. Η αγνή πανέμορφη παρθένα, η κυνηγός θεά, ήταν για τον Όμηρο το πρότυπο της γυναικείας ομορφιάς. Στη Σελήνη απέδιδαν επίσης τη νυχτερινή δροσιά και τις βροχές, γι’ αυτό ονόμαζαν την Άρτεμη «Ποτάμια» και την λάτρευαν κοντά σε πηγές και λίμνες όπου πίστευαν ότι λούζονταν μαζί με τις Νύμφες μακριά από τα βέβηλα βλέμματα των ανδρών.

Σύμφωνα επίσης με την ελληνική μυθολογία η Σελήνη ήταν κόρη των Τιτάνων Υπερίωνα και Θείας, αδελφή του Ήλιου και της Ιούς, και μητέρα του Ωρίωνα με πατέρα τον Ήλιο. Όπως ο Ήλιος έτσι και η Σελήνη είχε το δικό της άρμα που το έσερναν βόδια ή άλογα ή και ελάφια, ενώ αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στην Κλασσική κυρίως εποχή η λατρεία της Σελήνης είχε ατονήσει γιατί πίστευαν ότι η λατρεία των ουράνιων σωμάτων ήταν γνώρισμα των βαρβάρων.

Από την αρχαιότητα ακόμη στο ορατό αυτό πρόσωπο της Σελήνης διακρίνονταν διάφορες μορφές και σχήματα που κυριολεκτικά γοήτευαν τους ανθρώπους της Γης επί χιλιάδες χρόνια. Μερικοί πίστευαν ότι ήταν ένα κουνέλι. Άλλοι πάλι ότι ήταν βάτραχος. Ενώ οι περισσότεροι έλεγαν ότι μπορούσαν να διακρίνουν ένα ανθρώπινο πρόσωπο: έναν άνθρωπο στη Σελήνη. Στις σκανδιναβικές χώρες έβλεπαν δύο παιδιά να μεταφέρουν ανάμεσά τους έναν κουβά νερό, ενώ στη Γροιλανδία απαγόρευαν στις νέες κοπέλες να κοιτάζουν την Πανσέληνο γιατί πίστευαν ότι θα έμεναν έγκυοι.

Φυσικά πολλοί από τους κλασικούς έλληνες φιλοσόφους είχαν αντιληφθεί από νωρίς ότι ο διαφορετικός φωτισμός των περιοχών της Σελήνης οφειλόταν στις ανωμαλίες του εδάφους της. Ο Θαλής ο Μιλήσιος, για παράδειγμα, πίστευε ότι ο δορυφόρος μας ήταν φτιαγμένος από τα ίδια υλικά που είναι φτιαγμένη και η Γη, ενώ ο Δημόκριτος υποστήριζε ότι οι διαφορές του φωτισμού της οφείλονταν στην ύπαρξη βουνών και κοιλάδων. Κι έτσι από την κλασική ακόμη εποχή, οι αρχαίοι έλληνες φιλόσοφοι μπόρεσαν να διαλευκάνουν αρκετά από τα μυστήρια της Σελήνης, ανάμεσα στα οποία ήταν και ο μηχανισμός των φάσεών της.

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι είχαν κατανοήσει δηλαδή ότι το φως της Σελήνης δεν ήταν παρά η αντανάκλαση των ακτίνων του Ήλιου στην επιφάνειά της. Επειδή όμως το φως του Ήλιου φωτίζει καθημερινά διαφορετικές περιοχές της πλευράς της που είναι στραμμένη προς τη Γη, βλέπουμε τη Σελήνη να αλλάζει μορφή συνεχώς ανάλογα με το πώς φαίνεται από τη Γη. Έτσι όταν η Σελήνη βρίσκεται στην ίδια κατεύθυνση με τον Ήλιο στρέφει προς εμάς το μη φωτιζόμενο ημισφαίριό της, οπότε λέμε ότι έχουμε Νέα Σελήνη ή Νουμηνία. Με την πάροδο των ημερών η Σελήνη μετατοπίζεται στην τροχιά της και έτσι από τη Γη αρχίζουμε να βλέπουμε όλο και μεγαλύτερο μέρος του φωτιζόμενου ημισφαιρίου της.

Όταν η αποχή της από τον Ήλιο είναι 90 μοίρες, φαίνεται να είναι φωτισμένη κατά το 1/2, και η φάση αυτή ονομάζεται πρώτο τέταρτο. Η κίνηση της Σελήνης γύρω από τη Γη συνεχίζεται μέχρις ότου βρίσκεται σε αντίθεση προς τη θέση του Ήλιου, βρίσκεται δηλαδή απέναντι από τον Ήλιο με την Γη στη μέση, οπότε εμείς βλέπουμε από τη Γη ολόκληρο το φωτιζόμενο ημισφαίριό της και λέμε ότι έχουμε Πανσέληνο. Τότε η Σελήνη ανατέλλει όταν ο Ήλιος δύει. Ο χρόνος όμως κυλάει και η Σελήνη συνεχίζει την κίνησή της μέχρις ότου βρεθεί στη φάση του τελευταίου τέταρτου. Τέλος, η Σελήνη ξανάρχεται σε σύνοδο με τον Ήλιο, οπότε έχουμε και πάλι Νουμηνία ή Νέα Σελήνη.

Από τη μια σύνοδο ως την επομένη, για τη συμπλήρωση δηλαδή όλων των φάσεων της Σελήνης, χρειάζονται περίπου 29,5 ημέρες, και για την ακρίβεια 29 ημέρες 12 ώρες, 44 λεπτά και 2,86 δευτερόλεπτα. Ο χρόνος αυτός ονομάζεται συνοδικός μήνας και είναι η χρονική περίοδος μεταξύ δύο διαδοχικών πανσελήνων ή δύο διαδοχικών φάσεων Νέας Σελήνης, από την οποία γεννήθηκε ο ημερολογιακός μας μήνας. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που τα πρώτα ημερολόγια βασίζονταν σε έναν κύκλο σεληνιακών μηνών.

Υπάρχει όμως και ένας άλλος «μήνας» που ονομάζεται «αστρικός μήνας», και είναι ο πραγματικός χρόνος μιας πλήρους περιφοράς της Σελήνης γύρω από τη Γη αφού μετράει την χρονική περίοδο μεταξύ δύο διαδοχικών περασμάτων της Σελήνης μπροστά από ένα δεδομένο άστρο. Η κίνηση αυτή γίνεται εμφανής καθώς η θέση της Σελήνης ανάμεσα στα άστρα αλλάζει από νύχτα σε νύχτα. Ο χρόνος αυτός είναι περίπου 27 ημέρες, και για την ακρίβεια 27 ημέρες 7 ώρες, 43 λεπτά και 11,5 δευτερόλεπτα.

Η αιτία της μεγαλύτερης διάρκειας του συνοδικού μήνα σε σχέση με τον αστρικό μήνα είναι αρκετά απλή: Κατά τη διάρκεια ενός μήνα, το ντουέτο Γη και Σελήνη έχει διασχίσει μια αρκετά μεγάλη απόσταση γύρω από τον Ήλιο. Έτσι όταν η Σελήνη έχει ολοκληρώσει μία πλήρη περιφορά της γύρω από τη Γη, πρέπει να ταξιδέψει επιπλέον πάνω από δύο ακόμη ημέρες για να ξαναγυρίσει στην ίδια γραμμική σχέση που είχε με την Γη και τον Ήλιο ώστε να δημιουργηθούν οι ίδιες πάλι προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για να έχει την ίδια φάση με αυτή με την οποία άρχισε την τροχιά της γύρω από τη Γη.

Φωτογραφία: Δημήτρης Μπαλάσης

Πηγή:  www.eef.edu.gr