Απαγορεύεται: α) Η ανατύπωσις ή η εκτέλεσις της μουσικής και των ασμάτων του κομμουνιστού συνθέτου Μίκη Θεοδωράκη, τέως αρχηγού της νυν διαλυθείσης κομμουνιστικής οργανώσεως΄Νεολαία Λαμπράκη’, δεδομένου ότι η εν λόγω μουσική εξυπηρετεί τον κομμουνισμόν».

β) το άδειν άπαντα τα άσματα, τα χρησιμοποιούμενα υπό της κινήσεως της κομμουνιστικής νεολαίας, διαλυθείσης δυνάμει της παραγράφου 8 του διατάγματος της 6ης Μαΐου 1967, δοθέντος ότι τα εν λόγω άσματα υποκινούν πάθη και διενέξεις εις τους κόλπους του πληθυσμού.

2) Οι παραβαίνοντες την ως άνω διαταγήνπολίται θα πρέπει να παραπέμπονται αμέσως ενώπιον στρατοδικείων και θα δικάζωνται συμφώνως προς τας διατάξεις της εκτάκτου νομοθεσίας».

Στα επτά έτη όπου διήρκεσε η κατάλυση της δημοκρατίας, διαδραματίστηκαν πολλές τραγικές ιστορίες. Κάποιες απ’ αυτές συναντάμε στην μουσική. Λόγω της αυστηρής λογοκρισίας του Τύπου και των ΜΜΕ, η δημόσια έκφραση κάθε αντίθετης γνώμης, αφανίστηκε. Όμως οι καλλιτέχνες επινόησαν έξυπνους τρόπους για να καμουφλάρουν την αντίθεσή τους στην δικτατορία.

Πέρα από τους Μίκη Θεοδωράκη -ο οποίος αρχικώς εξορίστηκε και στη συνέχεια οδηγήθηκε στις φυλακές του Ωρωπού-, τον Γιάννη Μαρκόπουλο, τον Διονύση Σαββόπουλο, τον Μάνο Χατζιδάκι κά, στις μαύρες λίστες της επιτροπής λογοκρισίας προστέθηκαν και τραγούδια των Βασίλη Τσιτσάνη, Μάρκου Βαμβακάρη κά. Φυσικά απαγορεύτηκαν και οι αντίστοιχοι στιχουργοί, από τον Κώστα Βίρβο και την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου ως τους Νίκο Γκάτσο, Γιάννη Ρίτσο, Γιώργο Σεφέρη και Οδυσσέα Ελύτη.

Όμως, μέσα στην δικτατορία, δημιουργήθηκαν τραγούδια διαμαρτυρίας τα οποία ενσωματώθηκαν στον εθνικό λόγο – αλλάζοντας τα λόγια – με αποτέλεσμα να προσφέρουν κάλυψη στο πραγματικό νόημα των τραγουδιών. Μερικά απ’ αυτά είναι:

«Ο Κουταλιανός»

Μουσική: Μάνος Λοΐζος

Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος

Ερμηνευτής: Γιάννης Καλατζής (1972)

Αν και ο Παναγής Κουταλιανός υπήρξε αληθινό πρόσωπο, μασίστας που έζησε στα τέλη του 19ου αιώνα, το τραγούδι παρομοίωνε ως «Κουταλιανό» τον Γεώργιο Παπαδόπουλο.

«Αχ Χελιδόνι Μου»

Μουσική: Μάνος Λοΐζος

Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος

Ερμηνευτής: Γιώργος Νταλάρας (1971)

Ο «μαύρος» ουρανός που αναφέρεται στο τραγούδι, αντιστοιχούσε στην περίοδο της επταετίας, η οποία βρισκόταν ακόμη σε σκληρή φάση. Το «χελιδόνι» ενσάρκωνε την ελευθερία και τον πονεμένο λαό.

Από την άλλη πλευρά, υπήρξαν και τραγούδια που λογοκρίθηκαν την περίοδο της Χούντας, είτε εξολοκλήρου είτε με παραλλαγμένους στίχους:

«Θα κλείσω τα μάτια»

Το κομμάτι ηχογραφήθηκε το 1967 με τελείως διαφορετικούς στίχους, ερμηνευμένο από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη Χαρούλα Λαμπράκη. Οι στίχοι μιλούσαν για τη μιζέρια και τις δύσκολες συνθήκες ζωής για τους φτωχούς.

«Θα κλείσω τα μάτια, θ’ απλώσω τα χέρια
μακριά από τη φτώχεια, μακριά απ’ τη μιζέρια
θα πάρω τη στράτα κι εγώ τη μεγάλη
θα κλείσω τα μάτια και όπου με βγάλει».

Το κομμάτι και οι στίχοι του παραλλάχθηκαν προς ένα ερωτικό κομμάτι και επανακυκλοφόρησε το 1971, με την έγκριση πια των λογοκριτών.
«Θα κλείσω τα μάτια θ’ απλώσεις τα χέρια
να βρουν να φωλιάσουν λευκά περιστέρια
αγάπη μου πρώτη αγάπη μεγάλη
θα κλείσω τα μάτια κι όπου με βγάλει».

«Ζεϊμπέκικο -Με αεροπλάνα και βαπόρια»

Το κομμάτι συμπεριλήφθηκε στον δίσκο του Διονύση Σαββόπουλου ‘Βρόμικο Ψωμί’, το 1972, το οποίο «Απερρίφθη… διότι δεν συνεμμορφώθη με τας υποδείξεις». Μετά την πτώση της Χούντας το τραγούδι επανεμφανίζεται με τη συμμετοχή της Σωτηρίας Μπέλλου το 1975.

«Ζαβαρακατρανέμια»

Το τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου ήταν γραμμένο στα χρόνια της δικτατορίας και είχε σαφές αντιδικτατορικό μήνυμα. Προκειμένου όμως να περάσει από τη λογοκρίσια, ο Μαρκόπουλος σκέφτηκε τη λέξη Ζαβαρακατρανέμια όπου:

«Ζάβαρα» σημαίνει λάβαρα
«Κάτρα» σημαίνει μαύρα
«Νέμια» σημαίνει ανέμισαν.

Η λίστα με τα τραγούδια που απαγορεύτηκαν την μαύρη αυτήν επταετία, είναι πολύ μεγάλη. Όμως, αυτό που έχει καταστεί σαφές είναι πως η τέχνη εκείνη την σκοτεινή περίοδο, αποτέλεσε ένα βασικό όπλο αμφισβήτησης του κράτους καταστολής, δεν φιμώθηκε και σήμερα παραμένει μία μεγάλη παρακαταθήκη της μουσικής μας κληρονομιάς.

Πηγές:

Η μηχανή του χρόνου.
Θ.Βερέμης& Ι. Κολιόπουλος (2013), ModernGreece: A Historysince 1821.
Th. Gallant (2017), Νεότερη Ελλάδα.
«100 χρόνια Γενικά Αρχεία του Κράτους, 500 χρόνια ιστορίας», ΓΑΚ

«Ενα βιβλίο για μικρούς και μεγάλους», το συστήνει άλλωστε ο Πέτρος Χαραβιτσίδης, επίκουρος καθηγητής ΤΕΑΠΗ, ΕΚΠΑ και πρώην διευθυντής του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών. Και γράφει ακόμα ο κ. Χαραβιτσίδης, συστήνοντάς το ανεπιφύλακτα και στους εκπαιδευτικούς:

«Θεωρώ ότι το βιβλίο του Ολύμπιου Δαφέρμου «Μιλώ στα παιδιά μου για τη χούντα και το Πολυτεχνείο» είναι ένα χρήσιμο βιβλίο για όλους εμάς τους εκπαιδευτικούς καθώς δίνει εναύσματα για συζήτηση με τους μαθητές μας σχετικά με τη δημοκρατία, αλλά και τον αγώνα για την κατάκτησή της. Πρόκειται για μια συγκροτημένη και απλή εξιστόρηση για την «πολιτεία» της δικτατορίας και για τη δράση των παράνομων αντιστασιακών οργανώσεων και του φοιτητικού κινήματος, που οδήγησε στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Η εξέγερση αυτή απομόνωσε απολύτως τη χούντα από την ελληνική κοινωνία και σήμανε την αρχή τους τέλους της.

«Μέσα από τον διάλογο ενός πατέρα µε τα παιδιά του το βιβλίο αυτό επιχειρεί να µιλήσει στους νέους για τη χούντα και το Πολυτεχνείο µε τρόπο απλό και κατανοητό. Απαντά σε ερωτήματα όπως: Τι ήταν η χούντα των συνταγματαρχών; Τι σημαίνει πραξικόπημα; Τι ήταν η ΕΣΑ; Γιατί εξεγέρθηκαν οι φοιτητές; Κι αναδεικνύει την εγκληµατική φύση της δικτατορίας 1967-1974, η οποία φυλάκιζε, έδερνε, βασάνιζε, εξόριζε και ενίοτε δολοφονούσε κάθε άνθρωπο που διαφωνούσε µαζί της ή που νόµιζε ότι διαφωνεί. Προβάλλει, επίσης, την ειρηνική αντίσταση των φοιτητών εναντίον του βίαιου και απάνθρωπου αυτού καθεστώτος και την κορύφωσή της, που ήταν η εξέγερση του Πολυτεχνείου. Η αντίσταση εναντίον ενός καταστροφικού και ολοκληρωτικού καθεστώτος, το οποίο καταργεί τη δηµοκρατία και στερεί την ελευθερία από τους πολίτες του, θέλει τόλµη, αξιοπρέπεια και ανιδιοτέλεια. Είναι µια ηθική στάση που απαιτεί κοινωνική ευαισθησία και διαπνέεται από αίσθηση ελευθερίας. Οι φοιτητές πάλεψαν για τα ανθρώπινα δικαιώµατα όλων των πολιτών της πατρίδας µας. Πάλεψαν για ένα καλύτερο µέλλον. Ανάµεσα σε αυτούς και ο συγγραφέας του βιβλίου».

Στην έκδοση συμπεριλαμβάνονται αυθεντικές, ιστορικές φωτογραφίες του γνωστού φωτορεπόρτερ Αριστοτέλη Σαρρηκώστα, φωτογραφίες από το αρχείο του συγγραφέα και άλλων αγωνιστών του Πολυτεχνείου και γελοιογραφίες της εποχής.

Πληροφορίες-photos:

https://www.efsyn.gr/ Ναταλί Χατζηαντωνίου

Στέλιος Μήλιος

Σήμερα τιμάμε τους ήρωες που θυσιάστηκαν για εμάς, ας μην τους πληγώνουμε, ας τους κάνουμε περήφανους μέσα από τους αγώνες μας…

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973 αποτελεί την κορυφαία αντιδικτατορική εκδήλωση, όπου προανήγγειλε την πτώση της χούντας των Συνταγματαρχών, η οποία από τις 21-4-67 είχε επιβάλει καθεστώς στυγνής δικτατορίας στη χώρα. Τα ιδανικά της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας, της ειρήνης, της ελεύθερης σκέψης και βούλησης και της δημοκρατίας ήταν οι αξίες που έκαναν δίκαιο των αγώνα και τις θυσίες των φοιτητών. Η εξέγερση των φοιτητών αποτελεί αναπόσπαστο σύμβολο του αγώνα καθώς και πηγή ιδεών και ιδανικών. Ήταν, είναι και θα είναι η απάντηση σε κάθε μορφής χούντας.
Τότε το σύνθημα ήταν: «Ψωμί, παιδεία, ελευθερία».

Ζητούσαν το αυτονόητο και το κέρδισαν. Το κέρδισαν και το διεκδίκησαν έπειτα από την έννοια της συλλογικότητας και της θυσίας. Αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για τις επόμενες γενιές. Για να ζούμε σε ένα κόσμο που θα επικρατεί ειρήνη, δημοκρατία και ελευθερία.

Κατά πόσο όμως έχουμε σήμερα την δυνατότητα να απολαμβάνουμε μία φέτα ψωμί; Η παιδεία μας είναι ικανή να μας μορφώσει; Είναι δωρεάν και έχουν πρόσβαση όλοι σε αυτήν; Ζούμε όντως με ελευθερία και δημοκρατία; Υπάρχει ειρήνη και ισότητα;

Η απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα τις βρίσκουμε μέσα από την καθημερινότητα μας. Από το 2009 μέχρι σήμερα έχει ξεκινήσει μια νέα μορφή χούντας. Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα καθεστώς οικονομικής δικτατορίας που έχει άμεση επίδραση στη κοινωνία και στη μεταξύ σχέση των ανθρώπων.
Διανύουμε μια εποχή με την μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση. Άνεργοι και άστεγοι πρωταγωνιστούν στις κοινωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παιδεία στη χώρα μας βρίσκετε στα χειρότερα εκπαιδευτικά και μορφωτικά επίπεδα. Φοιτητές αφήνουν τις σπουδές τους λόγω οικονομικών προβλημάτων. Η δημοκρατία και η ελευθερία δεν υφίστανται στον σύγχρονο κόσμο του διαδικτύου και της καθοδηγούμενης προπαγάνδας που ζούμε.

Καθημερινά ακούμε για πολέμους και όχι για ηγέτες που επιδιώκουν στην ειρήνη και την ισότητα. Όλοι προσπαθούν να επιβιώσουν δίχως αξίες και ηθικές.
Σήμερα το σύνθημα πρέπει να είναι ξανά το ίδιο. Πρέπει να υπάρξουν οι σύγχρονοι αγωνιστές που θα διεκδικήσουν ξανά ΨΩΜΙ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Οι φωνές στα κάγκελα και στους δρόμους είναι δημοκρατία και ελευθερία. Ήρθε η ώρα λοιπόν να αφήσουμε το δικό μας στίγμα στην ανθρωπότητα. Μην το ξεχνάς. Η ιστορία είναι κομμάτι μας και εμείς δικό της!