Με όλο το θόρυβο γύρω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά με το πρόσφατο βιβλίο του Jonathan Haidt «The Anxious Generation» να βρίσκεται σταθερά στην κορυφή της λίστας των best-seller των New York Times, μπορούμε να πούμε ότι τα social media έχουν τρομερό αντίκτυπο όχι μόνο στο άτομο αλλά στη συλλογική ανθρώπινη εμπειρία.

Υπάρχουν πολλές πλατφόρμες, διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, φύλα, πολιτικές ευθυγραμμίσεις κ.α  αλλά αυτό που συμβαίνει σε συλλογικό επίπεδο που είναι πως ολοένα και περισσότερο άνθρωποι βασιζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να δίνουν νόημα στη ζωή, κάτι που μπορεί να πνίγει την εξατομίκευσή μας.

Όπως αναφέρει στην Πυραμίδα των Αναγκών ο Αβραάμ Μάσλοου, αμέσως μετά την ανάγκη για τροφή και στέγη είναι η ανάγκη να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου.  Αναγνωρίζοντας ότι η ψυχή μας έχει μια  ανάγκη όπως ακριβώς και το σώμα μας, μπορούμε να δούμε πώς οι εικονικές κοινωνικές πλατφόρμες παίζουν ρόλο στο πώς ο  άνθρωπος επιδιώκει να εκπληρώσει αυτήν την κοινή ανάγκη.

Η ανάγκη μας να ανήκουμε καλύπτεται πρώτα από τους γονείς μας — στην ιδανική περίπτωση, ούτως ή άλλως.  Σε έναν τέλειο κόσμο, οι γονείς όχι μόνο προσφέρουν αυτή την αίσθηση του ανήκειν, αλλά βοηθούν τα παιδιά τους να ανακαλύψουν το πως πρώτιστα ανήκει κανείς στον εαυτό του.

Το να έχουμε στοργικούς γονείς που θα μας βοηθήσουν να διαμορφώσουμε τις ιστορίες μας, να τις ακούμε προσεκτικά και να μας αγαπούν ανεξάρτητα από το τι συνεπάγεται, μπορεί να οδηγήσει σε μια βαθιά και διαρκή αίσθηση του ανήκειν.  Γεμίζει τη ζωή μας με αγάπη και μας δίνει νόημα.  Όμως η κοινή αυτή ανάγκη δεν είναι και η κοινή εμπειρία.

Εδώ είναι που μπαίνουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που έχουν σχεδιαστεί για να μας κάνουν να νιώθουμε ότι ανήκουμε  σ’ αυτά.Πλατφορμάρουμε τις ιστορίες μας, επεξεργαζόμαστε προσεκτικά τηζωής μας, παρουσιάζουν τον κόσμο όπως θέλουμε να είναι.

Η ζωή «βασισμένη στο τηλέφωνο»,  θυμίζει τον Νάρκισσο από την ελληνική μυθολογία που δεν μπορούσε να πάρει τα μάτια του από την αντανάκλαση του.  Δεν είναι περίεργο που τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει βασικό συστατικό της σύγχρονης ζωής.  Όλη η επικύρωση του αλγόριθμου μας κάνει να νιώθουμε σαν να μας βλέπουν και να είμαστε αρεστοί— σαν να ανήκουμε.

Αντί να δίνουν δύναμη μήπως δημιουργούν ψηφιακή αιχμαλωσία —και μας υπόχρεωνουν σε μια συγκεκριμένη κοσμοθεωρία που δεν είναι η δική μας δημιουργία;  Υποτιμάται το πόσο επιρρεπείς είμαστε στο να έχουμε πεποιθήσεις και επιθυμίες που  ωθούνται από έναν αλγόριθμο.

Εάν ο μέσος ενήλικας ξοδεύει περίπου έξι ώρες την ημέρα στο Διαδίκτυο, τα παιδιά είναι πιο κοντά στις εννέα, τότε πόσο από την  ζωή μας ξοδεύουμε στον ψηφιακό κόσμο;  Ο όγκος των μηνυμάτων που εκτιθόμαστε είναι ιλιγγιώδης. Εάν η αντίληψή μας για τον κόσμο εξαρτάται (ή τουλάχιστον επηρεάζεται) από το διαδίκτυο και η εγγενής μας αξία προέρχεται από αυτό, πρέπει να αναρωτηθούμε ποιος δημιουργεί την πραγματικότητά μας;

Είμαστε σίγουροι ότι οι ιστορίες που μας βλέπουμε είναι αληθινές ή είμαστε
αλυσοδεμένοι στη σπηλιά του Πλάτωνα που εκλιπαρούν να τα δουν οι σκιές;

Τα ΜΚΔ βασίζονται στην ανάγκη μας να ανήκουμε, αλλά αυτό είναι ένα τέχνασμα του μάρκετινγκ που διαμορφώνεται από εναν αλγόριθμο, ένα σύστημα στατιστικών που στεγάζεται σε διαδικτυακές βάσεις δεδομένων και στους θεούς της τεχνολογίας στη Silicon Valley ανατίθεται η «δημιουργία νοήματος».

Το έχουμε δει αυτό με την άνοδο των influencers και των δημιουργών virality.  Οι φίλοι έχουν μετατραπεί σε οπαδούς και οι ακόλουθοι σε κοινωνικά νομίσματα.
Oι άνθρωποι παρακολουθούν τη ζωή μας σαν να είμαστε στο «The Truman Show».  Νιώθουμε σημαντικοί μοιράζοντας στιγμές σαν να ζούμε μια ζωή που οι άλλοι άνθρωποι βρίσκουν αξία σε αυτές.  Αυτή είναι η αίσθηση που έχουμε όταν κάποιος μας κάνει ένα like στα social media.  «Σε βλέπω.  Μετράς.”  Ποιος θέλει να ζήσει έτσι;

Το να μοιράζεσαι ιστορίες με άλλους είναι ένα σημαντικό μέρος της ζωής,  η διαφορά μεταξύ του μοιράσματος ιστοριών με άλλους στην πραγματική ζωή έναντι του διαδικτύου είναι ότι στο διαδίκτυο υπάρχει ένα σύστημα αξιών ενσωματωμένο σε μια μηχανή αναζήτησης, ένας αλγόριθμος αποφασίζει ποιο περιεχόμενο αξίζει να προβληθεί.

Επιστρέφοντας στο “Τhe truman show” του Jim Carrey, ο Truman τελικά μπορεί να ξεφύγε. Αποφάσισε ότι ήθελε να ζήσει την αλήθεια του. Ο Τρούμαν δεν μπήκε ξαφνικά σε μια ζωή όπου ήξερε ακριβώς ποιος ήταν.  Παρόλο που ήταν σταρ, μάλλον του πήρε χρόνια για να ανακαλύψει ποια μέρη του προέρχονταν από το σετ, ποιος ήταν πραγματικά αυτός.

Αυτό το δίλημμα αντιμετωπίζει ο καθένας μας κάποια στιγμή (όπως αν χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για χρόνια και αποφασίσει να φύγει).

Η σύγκριση εδώ αφορά λιγότερο τη ζωή σε έναν κόσμο που επιμελείται το περιεχόμενο της έναντι της πραγματικότητας και περισσότερο για την κατανόηση ότι πρέπει να διαδραματίσουμε έναν ρόλο, ανεξάρτητα από το αν είναι όλα σκηνοθετημένα. Κοιτάζοντας τον διαδικτυακό κόσμο έναντι του πραγματικού κάποιος άλλος νοηματοδοτει για σας.  Το ερώτημα λοιπόν είναι πόσο σημαντικό είναι  να γνωρίζετε τον ρόλο σας;

Η ταινία του Άνταμ Σάντλερ, «Κλικ» απεικονίζει συγκλονιστικά τη ζωή που βασίζεται στο τηλέφωνο.  Στον πρωταγωνιστή δίνεται ένα τηλεχειριστήριο για τη ζωή του, ώστε όποτε θέλει να παραλείψει ένα μέρος του, να μπορεί απλά να κάνει κλικ γρήγορα προς τα εμπρός.  Αυτό είναι το δέλεαρ του Διαδικτύου.

Αλλά όπως διαπιστώνει ο χαρακτήρας του Σάντλερ, κάθε στιγμή που παρακάμπτει στην πραγματικότητα δεν τη σβήνει.  Στη συνέχεια, ο μαγικός ελεγκτής του sandler αρχίζει να ελέγχει τη ζωή του, προωθώντας γρήγορα και αυτόματα κάθε φορά που τα πράγματα γίνονται βαρετά.  Ανίκανος να το σταματήσει, καταλήγει να χάσει τη ζωή που φοβόταν πολύ να ζήσει.

Αυτός είναι ο λόγος που είναι τόσο δύσκολο να δώσουμε στον εαυτό μας αυτό που όλοι οι καλοί γονείς προσπαθούν να δώσουν.  Το να είμαστε προσεκτικοί στη ζωή μας, να δίνουμε προσοχή στις δικές μας ιστορίες, ανεξάρτητα από το αν οι άλλοι θέλουν να τις ακούσουν ή όχι. Ας μην κοιτάμε αλλού κάθε φορά που βλέπουμε κάτι στον εαυτό μας που δεν μας αρέσει.

Πρέπει να είμαστε καλοί γονείς για το εσωτερικό μας παιδί.  Να δώσουμε την αγάπη, την υπομονή, την αποδοχή, την προσοχή και την καθοδήγηση στον εαυτό μας που θα θέλαμε όταν ήμασταν παιδιά.  Αυτό θα απαιτήσει να συναντήσουμε τα πιο σκοτεινά μέρη.   Αλλά όταν είμαστε αρκετά γενναίοι να προσέξουμε τον εαυτό μας, να ξεκινήσουμε αυτό το εσωτερικό ταξίδι, αναλαμβάνουμε την κυριότητα της ιστορίας της ζωής μας.

Μερικά από τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή έρχονται μόνο καθώς ζούμε με πλήρη αφοσίωση σε αυτήν.  Ορισμένα μυστικά που είναι αποκλειστικά δικά μας  για να γνωρίζουμε μπορούν να αποκαλυφθούν μόνο εάν είμαστε πρόθυμοι να δώσουμε προσοχή.  Το να κοιτάμε μακριά όταν δεν μας ενδιαφέρει πλέον σημαίνει ότι ζούμε κάτω από το προνόμιό μας ως  όντα με συνείδηση.  Όλοι οι μεγάλοι ποιητές το γνωρίζουν αυτό.  Γι’ αυτό είναι σε θέση να ζωντανέψουν τις στιγμές που πολλοί από εμάς θα απέρριπταν.  Αν προσέξουμε αρκετά, συνειδητοποιούμε ότι η καλύτερη στιγμή στη ζωή μας ήταν πάντα το τώρα και ότι η ιστορία μας είναι μέρος μιας μεγαλύτερης.

Η δέσμευση με τον εαυτό μας, μας βοηθά να δούμε ξεκάθαρα την ηθική μας πυξίδα και να αγκαλιάσουμε τη διαδικασία δημιουργίας νοήματος.  Αυτό μπορεί να φαίνεται διαφορετικό για τον καθένα – γράφοντας ημερολόγιο, κάνοντας διαλογισμό, περπάτημα, κοιτάζοντας ένα δέντρο αντί για ένα τηλέφωνο, κ.λπ. Αλλά όλα αυτά τα πράγματα μας φέρνουν σε πιο στενή σχέση με τον εαυτό μας και τον πραγματικό κόσμο – έναν αβλαβή από αλγοριθμικά απορρίμματα.  Και δεν μπορούμε πραγματικά να ανήκουμε στον εαυτό μας αν δεν προσέχουμε την ιστορία που ξετυλίγεται μπροστά μας.

* Γράφει ο Bo Brusco στο Medium.com

Το «σύνδρομο του κακού κόσμου» οφείλεται  σε  —κατάθλιψη, άγχος και τα τοιαύτα— αλλά κυρίως αποδίδεται στη μακροχρόνια έκθεση σε περιεχόμενο σχετικό με τη βία στα μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης. Οι ειδήσεις για να είναι ειδήσεις είναι συχνά κακές ειδήσεις: οι καλές ειδήσεις δεν προσελκύουν το κοινό· είναι βαρετές· όσο για τα social media, έχουν αποκαλύψει στον καθένα από μας την ανθρώπινη μικρότητα, την άγνοια, την αμορφωσιά και τη βλακεία. Μέσω της εμπειρίας τους στα social media, oι περισσότεροι άνθρωποι έχουν φτάσει να πιστεύουν ότι ο σημερινός κόσμος είναι βιαιότερος από εκείνον πριν από μερικές δεκαετίες —εφόσον οι άνδρες χτυπούν μανιωδώς τις γυναίκες κι  λυσσομανούν οι πόλεμοι— κι ότι ο ρατσισμός, ο σεξισμός, οι κοινωνικές διακρίσεις και η φτώχεια επιδεινώνονται από μέρα σε μέρα. Οι έρευνες, οι αριθμοί, η εξέταση των φαινομένων καταλήγουν σε αντίθετα συμπεράσματα: αν και πράγματι έχουν εμφανιστεί καινούργιες απειλές για την ευδαιμονία μας, οι παλιές απειλές —ο ρατσισμός, ο σεξισμός, ο φασισμός, τα φίλεθρα έθνη— έχουν εξασθενήσει. Αυτό που έχει ενισχυθεί είναι η ενημέρωση, η οποία ήδη από την εποχή της τηλεόρασης δημιουργούσε εικόνες «κακού κόσμου» στους τηλεθεατές: σήμερα διαμορφώνει τις στάσεις και τις αντιλήψεις των ανθρώπων για τον κόσμο, μεγεθύνοντας μερικά γεγονότα και σμικρύνοντας άλλα. Όπως έδειξε μια έρευνα του Cultural Indicators Project (CIP) το 1968, η τηλεόραση μπορεί να διαστρεβλώσει την αντίληψή μας για τον πραγματικό κόσμο: όσο περισσότερο χρόνο περνάμε «ζώντας» στον κόσμο της τηλεόρασης, τόσο πιθανότερο είναι να πιστεύουμε ότι η κοινωνική πραγματικότητα ταυτίζεται με την πραγματικότητα που απεικονίζεται στην τηλεόραση. Αν αντικαταστήσουμε τη λέξη «τηλεόραση» με το «διαδίκτυο» ή τα «μέσα κοινωνικής δικτύωσης» θα φτάσουμε στο ίδιο συμπέρασμα: όσο περισσότερο μέσα στα media είναι κάποιος, τόσο πιο τρομακτικός τού φαίνεται ο κόσμος. Κι όμως ενώ η διαρκής δικτύωση σημαίνει ενημέρωση για διάφορες ανθρώπινες συμφορές, επιλέγουμε να μεγαλώνουμε παιδιά σε σπίτια όπου η τηλεόραση είναι ανοιχτή όλη μέρα κι όπου οι «κακές» ειδήσεις μάς κυνηγάνε από παντού.

Υπάρχει πραγματικό πρόβλημα: παρά την εξέλιξη του πολιτισμού δεν έχουμε απαλλαγεί από τη βία, από το έγκλημα. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος έχει γίνει, γενικά, πιο επικίνδυνος. Σήμερα, δεν υπάρχει έγκλημα που να μη φανερώνεται και που να μην αναλύεται: ο  θάνατος ενός παιδιού στο δάσος μπορεί να απασχολεί τα ΜΜΕ για ολόκληρες εβδομάδες —χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι όλο και περισσότερα παιδιά πεθαίνουν από άγνωστη αιτία στα δάση.   Γενικότερα, διάφορες έρευνες έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι λαοί είναι πεπεισμένοι ότι το έγκλημα αυξάνεται στη χώρα τους, ότι οι φυσικές καταστροφές είναι συχνότερες, ότι μαίνονται παντού οι πόλεμοι κι ότι όλα πάνε κατά διαόλου.

Αυτή η εικόνα του κόσμου εντείνει τα εγγενή ανθρώπινα ψυχολογικά προβλήματα που οδηγούν σε αλκοολισμό, τοξικομανία και υπερβολική ευπάθεια, τη στάση της σημερινής snowflake που φοβάται μήπως «πληγωθεί». Και παρ’ όλ’ αυτά, η snowfalke επιδίδεται σε «doomscrolling» καταναλώνοντας αρνητικό περιεχόμενα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: επεισόδια «τρανσφοβίας» —η επινόηση όρων είναι μέρος του doomscrolling—επεισόδια αστυνομικής κατάχρησης εξουσίας, ντοκυμαντέρ για το τέλος του κόσμου. Όλα αυτά εξυπηρετούν τις κομματικές δυνάμεις που χαρακτηρίζουμε λαϊκιστικές: τη λαϊκή δεξιά και την αριστερά που κάνουν έκκληση στον φόβο, εξυμνούν ως σοβαρότητα και υπευθυνότητα την κοινωνική απαισιοδοξία και συσπειρώνουν γύρω τους τα λιγότερο δημιουργικά μέλη της κοινωνίας. Το «σύνδρομο του κακού κόσμου» παραλύει τα άτομα: δεν κάνουν τον κόπο να καλυτερέψουν αυτόν τον κακό κόσμο· είτε θέλουν να τον γκρεμίσουν, είτε αποσύρονται με απάθεια.

Σε βασικό κανάλι για τις online αγορές τους έχουν εξελιχθεί για τους Έλληνες καταναλωτές τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς το 54% δηλώνει ότι έχει κάνει τουλάχιστον μία αγορά μέσω social media το τελευταίο εξάμηνο.

Διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που έπαιζαν πολλές ώρες βιντεοπαιχνίδια είχαν αυξήσει στα δύο χρόνια που μεσολάβησαν ανάμεσα στα τεστ τον δείκτη της νοημοσύνης τους κατά 2,5 βαθμούς σε σχέση με τον μέσο δείκτη ευφυΐας των παιδιών αυτής της ηλικίας ενώ τα παιδιά που έβλεπαν πολλές ώρες τηλεόραση ή ασχολούνταν με τα social media δεν παρουσίαζαν κάποια μετρήσιμη θετική επίδραση στις γνωσιακές τους ικανότητες. Οι ερευνητές σημειώνουν πάντως στην επιθεώρηση «Scientific Reports» ότι δεν παρατήρησαν μεν θετική επίδραση των παιδιών από την πολύωρη παρακολούθηση τηλεόραση ή την ενασχόληση με τα social media αλλά δεν εντόπισαν και κάποια αρνητική επίπτωση.

Σύμφωνα με τους ερευνητές στα παιδιά ηλικίας δέκα ετών που ασχολούνταν με τα videogames γινόταν μια εγκεφαλική διεργασία που διαρκούσε δύο έτη και στο τέλος αυτής της διεργασίας ο δείκτης της νοημοσύνης των παιδιών αυξανόταν απότομα κατά 2,5 βαθμούς.

Η έρευνα αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά από μελέτες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια και δείχνουν τις ευεργετικές συνέπειες της ενασχόλησης με τα βιντεοπαιχνίδια που για δεκαετίες κατηγορούνται για ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες στην εγκεφαλική και κυρίως ψυχολογική κατάσταση των παιδιών. Πάντως οι ερευνητές δεν προχώρησαν σε εξειδίκευση των ειδών βιντεοπαιχνιδιών που έχουν την θετική επίδραση στην νοημοσύνη των παιδιών.

Ερευνητές του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια μελέτησαν περισσότερα από 223 χιλιάδες αναρτήσεις που έγιναν στο Twitter εκείνες τις έξι ώρες σχετικά με το μπλακ άουτ σε αυτές τις δημοφιλείς πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και κατέληξαν σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα social media έχουν πάρει για διάφορους λόγους στη ζωή πολλών ανθρώπων θέση ισότιμη με αυτή του ηλεκτρικού ρεύματος και της θέρμανσης. Πολλοί χρήστες έχουν αναπτύξει σχέση εξάρτησης με τα social media σε σημείο που ακόμη και η ολιγόωρη αποχή τους από αυτά τους προκαλεί συνθήκες έντονου ψυχολογικού στρες.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι υπάρχουν πλέον πολλές εταιρείες σε διαφόρους κλάδους αλλά και ελεύθεροι επαγγελματίες που βασίζουν ακόμη και εξολοκλήρου τη λειτουργία και δραστηριότητα τους στα social media οπότε είναι λογικό ένα μπλακ άουτ σε αυτά να προκαλεί σε αυτές τις κατηγορίες χρηστών προβλήματα παρόμοια με αυτά ενός μπλακ άουτ ηλεκτρικού ρεύματος.

Οι ερευνητές σημειώνουν επίσης ότι υπήρξε αξιοσημείωτος αριθμός χρηστών που αμέσως μετά το μπλακ άουτ εξέφρασαν την επιθυμία να αναζητήσουν νέα πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης κάτι που όπως αναφέρουν οι ερευνητές δείχνει ότι πολλοί χρήστες δεν είναι καθόλου… πιστοί στην πλατφόρμα που χρησιμοποιούν. Υπήρξαν πάντως και αρκετοί χρήστες που έκαναν λόγο για «ευκαιρία για αποτοξίνωση από τα social media» οι οποίοι βέβαια εκδήλωσαν αυτή την άποψη με ανάρτηση σε μια πλατφόρμα.

Μέσα σε λίγα λεπτά το video είχε γίνει viral και το έβλεπαν εκατομμύρια χρήστες της πλατφόρμας. Πολλοί δημοσιογράφοι άρχισαν να ζητούν από τον χρήστη την άδεια για να προωθήσουν και να προβάλλουν το βίντεο. Θλιμμένες φατσούλες και διαφόρων ειδών emoji άρχισαν να συνοδεύουν το βίντεο τοποθετημένα από τους χρήστες που το έβλεπαν.

Σε λιγότερο από 24 ώρες διαπιστώθηκε ότι το βίντεο είχε αναρτηθεί ένα μήνα πριν από την επίθεση στο TikTok και ήταν από την πτώση ενός κεραυνού σε ένα εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρωσία. Το Twitter αμέσως απέσυρε το βίντεο από την πλατφόρμα αλλά η ζημιά είχε γίνει αφού στις λίγες ώρες που ήταν αναρτημένο το είδαν έξι εκατομμύρια χρήστες. Ακολούθησαν τις επόμενες μέρες και άλλα ανάλογα βίντεο με το Twitter να εκδίδει ανακοίνωση ότι γίνεται προσπάθεια παρακολούθησης των αναρτήσεων ώστε να αποσύρεται το συντομότερο δυνατόν περιεχόμενο που δεν είναι σύμφωνα με τους κανόνες της πλατφόρμας.

Όσο καλές προθέσεις και να έχουν τα στελέχη του Twitter και των άλλων social media για να μην αποτελούν οι πλατφόρμες πεδίο προπαγάνδας είναι η αρχιτεκτονική τους τέτοια που ευνοεί την διασπορά ψευδών ειδήσεων. Η επιθυμία αμέτρητων χρηστών να αυξήσουν τα νούμερα της επισκεψιμότητας στις σελίδες και τους λογαριασμούς τους ή τον αριθμό των likes σε αυτούς τους οδηγεί στην άκριτη αποδοχή και διασπορά στη συνέχεια οποιουδήποτε είδους υλικού και περιεχομένου θεωρούν ότι έχει τέτοιες δυνατότητες. Ένα βίντεο από μια πόλη που βομβαρδίζεται λίγα λεπτά μετά από μια στρατιωτική εισβολή είναι σίγουρα κάτι που τέτοιου είδους χρήστες θα υιοθετήσουν χωρίς δεύτερη σκέψη.

Όμως αυτή είναι μάλλον η πιο «αθώα» μορφή προπαγάνδας που διακινείται μέσω των social media τα οποία έχουν πάρει τον ρόλο που είχαν στην προσπάθεια επηρεασμού της κοινής γνώμης σε σημαντικά γεγονότα όπως οι εκλογές ή ένας πόλεμος τον 21ο αιώνα αρχικά οι εφημερίδες στη συνέχεια το ραδιόφωνο και ακολούθως η τηλεόραση.

Ο ψηφιακός θόρυβος

Η προπαγάνδα στην εποχή του κυβερνοχώρου και των social media έχει πάρει τα χαρακτηριστικά μιας νέας ψηφιακής επιστήμης που έχει λάβει την ονομασία «υπολογιστική προπαγάνδα». Με τον όρο υπολογιστική προπαγάνδα περιγράφονται οι ψευδείς λογαριασμοί στα social media προγραμματισμένα να συμπεριφέρονται σαν αληθινοί (ανθρώπινοι) χρήστες, τα περίφημα «bots». Αυτά τα ρομποτάκια προωθούν με μαζικότητα τις πληροφορίες που οι δημιουργοί τους θέλουν να περάσουν στην κοινή γνώμη επηρεάζοντας την υπέρ των απόψεων τους. Οι αμερικανικές εκλογές που έφεραν στον Λευκό Οίκο τον Ντόναλντ Τραμπ η υπολογιστική προπαγάνδα έπαιξε σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις κεντρικό ρόλο στην έκβαση του τελικού αποτελέσματος με το Κρεμλίνο να κατηγορείται ότι οργάνωσε τον στρατό των bots που λειτούργησε υπέρ του πρώην Αμερικανού προέδρου.

Εκτός από τα περίφημα fake news, τις ψευδείς ή κατασκευασμένες ειδήσεις, την εμφάνιση του κάνει δυναμικά πλέον και ο fake buzz, ο ψηφιακός θόρυβος. Με τον όρο αυτό περιγράφεται η δημιουργία ενός συνόλου δραστηριοτήτων μέσα στα social media που είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να δίνουν την ψευδή εντύπωση πώς ένα ζήτημα στο οποίο θέλουν οι δημιουργοί αυτών των δραστηριοτήτων να στρέψουν την συζήτηση έχει αποκτήσει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον και αποτελεί αντικείμενο ενασχόλησης και συζήτησης από πολύ μεγάλο αριθμό χρηστών.

Στόχος σε αυτή την περίπτωση δεν είναι οι απλοί χρήστες αλλά όσοι έχουν φωνή και ισχύ στο δημόσιο λόγο (δημοσιογράφοι, αναλυτές, επικοινωνιολόγοι ακόμη και ακτιβιστές) ώστε να ασχοληθούν με την ατζέντα που προσπαθούν να επιβάλουν τα bots. Πρόκειται για ένα σύνολο δραστηριοτήτων που είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να δίνουν την ψευδή εντύπωση πως στο διαδίκτυο υπάρχει ένα τεράστιο ενδιαφέρον και διεξάγεται μια γιγαντιαία διαδικτυακή συζήτηση για ένα ζήτημα, με στόχο οι δημοσιογράφοι, οι επικοινωνιολόγοι, οι πολιτικοί αναλυτές και οι ακτιβιστές να στρέψουν το ενδιαφέρον τους προς τη συγκεκριμένη συζήτηση επηρεάζοντας με αυτό τον τρόπο την κοινή γνώμη.

Όλοι οι ειδικοί αναφέρουν η αρχιτεκτονική των social media ευνοεί την εύκολη και γρήγορη διασπορά ψευδών ειδήσεων κάτι που ομολογούν και τα στελέχη των εταιρειών που τις πλατφόρμες. Όλοι επίσης συμφωνούν ότι χρειάζεται η λήψη μιας σειράς αποφάσεων και μέτρων που θα πρέπει να πάρουν οι εταιρείες των social media αν όχι για να εξαλείψουν αλλά τουλάχιστον να περιορίσουν στο ελάχιστο δυνατό την προπαγάνδα.

H Ένωση Συντακτών Μακεδονίας-Θράκης, στο πλαίσιο της συνεργασίας της με το ΚΜΟΠ, σας ενημερώνει για τη διαδικτυακή ενημερωτική εκδήλωση με θέμα «Οι νέοι Πρωταγωνιστές στον ψηφιακό κόσμο», που θα γίνει την Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου (16.00-18.00). Αντικείμενο είναι η  συμμετοχή των νέων στην πολιτική και κοινωνική ζωή μέσα από το διαδίκτυο και τα social media, και οι προκλήσεις που σχετίζονται με την ψηφιακή μετάβαση στον καιρό της πανδημίας.

Η συμμετοχή είναι δωρεάν και θα δοθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης.

Invitation Youth Myth Busters_19092021

Ταξιδέψτε μαζί του!

Όταν ήσουν μικρός ποιο επάγγελμα φανταζόσουν πως θα ακολουθήσεις;

Όταν ήμουν μικρός και ονειροπόλος, είχα μόνο ένα όνειρο! Να γίνω μεγάλος και τρανός χάκερ. Είχε γίνει χαμός και με το Μάτριξ τότε, οπότε είχα επηρεαστεί αρκετά. Βέβαια, όσο μεγαλώνεις συμβαίνουν διάφορα που σ’επηρεάζουν και είναι δύσκολο να ακολουθήσεις αυτό που πραγματικά θες να κάνεις.

Για να σε γνωρίσουμε καλύτερα… Ποια είναι η αγαπημένη σου ταινία, ποιο είναι το αγαπημένο σου βιβλίο, ποιο είναι το ταξίδι των ονείρων σου και τι είναι αυτό που δεν αντέχεις;

Η αγαπημένη μου ταινία είναι το LionKing(το originalπροφανώς και όχι η αρπαχτή που βγήκε τώρα!), το αγαπημένο μου βιβλίο είναι το Zero to One (PeterThiel), το ταξίδι των ονείρων μου είναι να πάω στην Ισλανδία και τέλος δεν αντέχω με τίποτα τους ανθρώπους που κάνουν πως τα ξέρουν όλα.

Πώς ξεκίνησε η ενασχόληση σου με τον digital κόσμο;

Αρχικά, ο πατέρας μου ήταν από τους ανθρώπους που πίστεψαν από τις αρχές στην επανάσταση του Internet. Οπότε, από πολύ μικρή ηλικία, είχα πρόσβαση στο Internetκαι έχω περάσει άπειρες ώρες να χαζεύω και να ψάχνω από τα πιο σημαντικά μέχρι τα πιο ανούσια πράγματα.
Όλη αυτή η διαδικασία -αν και ανούσια θα πει κάποιος- μ’έπλασε στο να νιώθω άνετα online, να καταλαβαίνω τι «τραβάει» τους ανθρώπους στο Internet και πως δημιουργούνται οι onlineκοινότητες.

Φυσικά, από άποψη σπουδών, για μένα ήταν μονόδρομος η πληροφορική. Οι ακαδημαϊκές μου γνώσεις σε συνδυασμό με την καθημερινή χρήση των socialγια δικούς μου λογαριασμούς οδήγησαν στο να μπω βαθιά στον digitalκόσμο από νωρίς.

Αποσυνδέεσαι ποτέ από το κινητό σου;

Δυστυχώς όχι. Αλλά φέτος τράβηξα γραμμή και είπα αρκετά. Αποφάσισα για πρώτη φορά να αγοράσω μια παλιά συσκευή να έχω για κλήσεις και να μην πάρω μαζί μου στις διακοπές το smartphone. Θεωρώ πως πρέπει να αρχίσουμε να βρίσκουμε την ισορροπία γιατί έχει χαθεί εντελώς.

Δημήτρη, πως ορίζεις την ψηφιακή επανάσταση;

Αν το δούμε κυριολεκτικά, η ψηφιακή επανάσταση ορίζεται ως η μετάβαση από την αναλογική τεχνολογία στην ψηφιακή. Προσωπικά, θεωρώ πως τα τελευταία 30 χρόνια ζούμε μια συνεχόμενη ψηφιακή επανάσταση που είναι σε εξέλιξη. Το 1947 είχαμε την εφεύρεση του τρανζίστορ που βοήθησε να γίνουν άλματα στην δημιουργία υπολογιστών, το 1969 είχαμε το ARPANET που ήταν ένα προστάδιο του γνωστού μας Internet. Από το 2000 και μετά είχαμε την άνοδο των κινητών τηλεφώνων έως το peak τους που ήρθε με το πρώτο iPhone το 2007 και την καθιέρωση των smartphones.

Τα τελευταία 5 χρόνια, έχουμε αλματώδεις εξελίξεις σε τομείς όπως fintech, τεχνητής νοημοσύνης και βιοϊατρικής.

Όταν όλα αυτά δεν σταματάνε ποτέ, δε ξέρω αν μπορείς να οριοθετήσεις την ψηφιακή επανάσταση. Σίγουρα, μπορείς να δώσεις άλλα ονόματα και να πεις πως δεν ανήκουν σ’αυτήν αλλά το συμπέρασμα είναι το ίδιο για μένα.

Οτιδήποτε σπρώχνει τα όρια του ψηφιακού κόσμου προς το καλύτερο για τον άνθρωπο, θεωρώ πως πρέπει να εντάσσεται στην ψηφιακή επανάσταση.

Τι είναι πρωτότυπο σήμερα; Πώς βρίσκεις το επόμενο trend, το νέο bigthing;

Δε γνωρίζω τι είναι πρωτότυπο σήμερα αλλά θα γνωρίζω να σου πω όταν το δω ?
Το μόνο που ξέρω είναι πως με όλα αυτά τα κανάλια στον ψηφιακό κόσμο και με τον όγκο περιεχομένου που λαμβάνουμε καθημερινά γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ξεχωρίσει κάτι. Εστιάζουμε σε ποσότητες και όχι στην ποιότητα του περιεχόμενου που παράγεται.

Ο μόνος τρόπος να βρεις το nextbigthing είναι να διαβάζεις ασταμάτητα για όσα συμβαίνουν γύρω σου: από μόδα και τέχνη μέχρι τεχνολογία και πολιτική.

Έχεις καταφέρει να δημιουργήσεις μεγάλες κοινότητες στα social media μέσα από ομάδες όπως «Η Ζωή στο Γραφείο» και «Thank You Next». Ποιο ήταν το κίνητρο σου για τη δημιουργία αυτών των ομάδων;

Θα είμαι ειλικρινής μαζί σου! Απλά βαριόμουν και θεώρησα πως θα υπάρξει ταύτιση από αρκετό κόσμο. Ήταν στιγμές που σκεφτόμουν «μα δε γίνεται να είμαι ο μόνος που βαριέται στη δουλειά του» ή «δε γίνεται να συμβαίνουν μόνο σε μένα αυτά τα ραντεβού».

Πώς θα περιέγραφες την επιρροή αυτών των ομάδων στην καθημερινότητα των χρηστών των social media;

Δεν πιστεύω πως επηρεάζουν τους χρήστες οι συγκεκριμένες ομάδες. Πιστεύω πως λειτουργούν λυτρωτικά ως παράθυρα διαφυγής από την καθημερινότητα και ως ένα μέσο ταύτισης σε διάφορες καταστάσεις. Ο άνθρωπος έχει μια φυσική ροή να θέλει να ακούσει για χειρότερες καταστάσεις απ’ότι βρίσκεται ο ίδιος για να νιώσει πιο άνετα, να νιώσει ασφαλής. Φυσικά και υπάρχουν ομάδες ή σελίδες στα κοινωνικά δίκτυα που επηρεάζουν με τον δικό τους τρόπο τους χρήστες απλά δε θεωρώ οι συγκεκριμένες ομάδες πως ανήκουν σ’αυτές.

Ο κόσμος των digitalmedia! Tι χρειάζεται κάποιος για να πετύχει σε αυτόν; Πώς δημιουργείς συνεχώς και αποτελεσματικά περιεχόμενο που κεντρίζει την προσοχή του κοινού;

Υπάρχουν μέρες που πιστεύω πως ο καθένας μπορεί να το κάνει και μέρες που πιστεύω πως είναι δύσκολο για να το κάνει ο καθένας. Νομίζω χρειάζεται απλά να έχει τα μάτια του ανοιχτά και να προσπαθεί να παραμένει συνεχώς δημιουργικός, που φυσικά είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα ανεξαρτήτως επαγγέλματος.

Τι είναι αυτό που σε εμπνέει στη δουλειά σου;

Η δυνατότητα. Δεν έχει σημασία αν βρίσκομαι Ελλάδα ή Νέα Υόρκη, υπάρχει η δυνατότητα να δημιουργήσω πράγματα που δεν έχει κάνει κανένας άλλος στον κόσμο. (Δεν λέω πως το κάνω έτσι απλά πως υπάρχει η δυνατότητα!)

Κεφάλαιο Studdle. Σε τι φάση βρίσκεται τώρα η εφαρμογή που έλυσε τα χέρια των φοιτητών;

Η εφαρμογή -παρόλο που γνώρισε τεράστια επιτυχία- έχει σταματήσει την λειτουργία της εδώ και 2 χρόνια. Ο λόγος ήταν πως από την στιγμή που δεν υιοθετήθηκε επισήμως δεν είχε νόημα να συνεχίσουμε. Παρόλα αυτά ήταν μια σημαντική εμπειρία που βοήθησε όλη την ομάδα να μάθει πράγματα για το μέλλον.

Δημήτρη Κανέλλη πως κυλά η καθημερινότητά σου; Με τι ασχολείσαι αυτή την περίοδο;

Με πολλά πράγματα πετυχαίνοντας λίγα!
Προσπαθώ να ασχολούμαι με πράγματα γιατί αλλιώς βαριέμαι πολύ εύκολα.
Οτιδήποτε είναι αυτά, δεν είναι ανάγκη να ανήκουν στον ψηφιακό κόσμο πάντα!

Τελικά, το μέλλον είναι digital;

Το μέλλον φυσικά και είναι digital εφόσον όμως υπάρχει ισορροπία με όλα τα υπόλοιπα.

Ποιοι είναι οι μελλοντικοί σου στόχοι και ποια τα σχέδιά σου;

Ο στόχος είναι κάθε μέρα να κάνω έστω ένα πράγμα που με κάνει χαρούμενο.
Αν συμβαίνει αυτό, τότε ήταν μια καλή μέρα.