Μετά την ολοκλήρωση τριών έργων, που συνεχίζουν να περιοδεύουν με θερμή υποδοχή και εγκωμιαστικά σχόλια ανά τον κόσμο, RELIC (2015), ΤΙΤΑΝΕΣ (2017) και ΕΛΕΝΙΤ (2019), ο Ευριπίδης Λασκαρίδης παρουσιάζει σε παγκόσμια πρεμιέρα στη Στέγη, από 4 έως 21 Απριλίου, τη νέα του διεθνή συμπαραγωγή Lapis Lazuli, πριν ξεκινήσει μια μεγάλη διεθνή περιοδεία. Ικανός να δημιουργήσει μαγεία με τα πλέον ετερόκλητα και ευτελή υλικά, εφευρέτης ενός υβριδικού είδους θεάματος, στα όρια της περφόρμανς, του χορού και των εικαστικών τεχνών, του μεγαλειώδους και του εσκεμμένα γελοίου, ο Ευριπίδης Λασκαρίδης επιστρέφει με τη δημιουργία μιας ακόμα ιδιότυπης παράστασης, όπου συνυπάρχουν τα στοιχεία του γκροτέσκου, του κωμικού και του τρoμακτικού. Σε συνέχεια της διερεύνησής του πάνω στις έννοιες της μεταμόρφωσης και του γελοίου, ο Λασκαρίδης επιχειρεί να πλάσει εκ νέου έναν γοητευτικό και μυστηριώδη κόσμο, φιλόξενο στους παράξενους, ιδιότροπους, αλλά και ευαίσθητους χαρακτήρες του.

Το νέο αυτό έργο φέρει τον τίτλο Lapis Lazuli, δανειζόμενο το όνομά του από τον ημιπολύτιμο λίθο με το χαρακτηριστικό μπλε χρώμα. Το λάπις λάζουλι είναι ένα μεταμορφωσιγενές πέτρωμα, που παρουσιάζει απρόβλεπτη συμπεριφορά κάτω από μεγάλη πίεση. Από τη μάσκα του Τουταγχαμών έως τους αναγεννησιακούς πίνακες του Τιτσιάνο και τα (μετα)μοντερνιστικά παραδείγματα των μονοχρωματικών έργων του Yves Klein, το λάπις λάζουλι έχει κοσμήσει με το ζωηρό και μυστηριώδες χρώμα του πλήθος έργων τέχνης.

Στο Lapis Lazuli, ο Ευριπίδης Λασκαρίδης επικεντρώνεται στην υπαρξιακή μας σχέση με τον φόβο και το τρομακτικό και επιζητά να εξερευνήσει μια σειρά από δίπολα, όπως το υλικό με το πνευματικό, το ονειρικό με το εφιαλτικό και το συνειδητό με το ασυνείδητο, κατασκευάζοντας έτσι επί σκηνής ένα πυκνό πλέγμα αντιθέσεων. Αυτές οι σχέσεις αντίθεσης συναντιούνται –απρόσμενα για τον δημιουργό και ερμηνευτή– ακόμα και στο ίδιο το όνομα του πετρώματος, το οποίο ετυμολογικά αποτελεί σύζευξη της λατινικής λέξης “lapis” (πέτρα) και του αραβικού “lāzurd” (γαλάζιο), που έχει τη ρίζα του στο Περσικό “lājevard” (ουρανός). Ως εκ τούτου, το λάπις λάζουλι συχνά αποδίδεται ως «Πέτρα από τον Ουρανό». Ο Λασκαρίδης αναφέρει για το έργο: «Η αφετηρία μου είναι διαφορετική και μου επιβάλλεται απρόσμενα. Συνήθως, παίρνει δύο χρόνια για να ολοκληρωθεί κάθε έργο, από την σύλληψη μιας πρώτης ιδέας ή ενός χαρακτήρα.

Στο Lapis Lazuli, ο κεντρικός χαρακτήρας με “επισκέφθηκε” για πρώτη φορά σε ένα όνειρο τον Φεβρουάριο του 2022, στη Λιέγη. Έκτοτε, αναζητώ τον κόσμο αυτού του χαρακτήρα. Στα περισσότερα έργα μου, αποφεύγω τη χρήση του λόγου, κυρίως για να μην εγκλωβίζεται το νόημα. Έτσι, συχνά παρεισφρέει ένας ακατάληπτος λόγος, μαζί με άλλα στοιχεία, όπως είναι το φως, τα αντικείμενα, οι μουσικές, η κίνηση των σωμάτων, των αντικειμένων και των φώτων, ακόμη και των ήχων. Το Lapis Lazuli μοιάζει να ολοκληρώνει κάτι, συνομιλεί με όλα όσα έχω κάνει. Ταυτόχρονα, έχω την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι νέο εδώ, το οποίο όμως, μόλις καλούμαι να μιλήσω για αυτό, αυτομάτως θαμπώνει. Κάνω πως δεν το βλέπω λοιπόν. Περιμένουμε να μας εκπλήξει κι εμάς τους ίδιους το τέλος.»

Lapis σημαίνει λίθος στα λατινικά. Η λέξη lazuli (γενική του lazulum) προέχεται από την περσική lājward και δηλώνει μια γαλάζια απόχρωση. Lapis lazuli, λοιπόν, σημαίνει γαλάζια λίθος και πρόκειται για ένα ημιπολύτιμο αδιαφανές πέτρωμα με κύριο συστατικό τον λαζουρίτη. Αναφορές για αυτό γίνονται σε γραπτά της βαβυλωνιακής και αιγυπτιακής μυθολογίας και σε κείμενα της Βίβλου. Ο μύθος λέει πως ο βασιλιάς των Αιγύπτιων θεών Ρα φορούσε στο κεφάλι του ένα επεξεργασμένο κομμάτι λάπις λάζουλι σε σχήμα ματιού, το λεγόμενο «μάτι του ουρανού». Εκτιμάται πως ο λαζουρίτης έφτασε στην Ευρώπη με τα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι του είχαν αποδώσει και θεραπευτικές ιδιότητες, μετατρέποντάς τον σε σκόνη. Είναι η δεύτερη φορά που μια παράσταση του Ευριπίδη Λασκαρίδη τιτλοφορείται από ένα υλικό – η άλλη ήταν το ELENIT. O ίδιος παραδέχεται πως αυτό πηγάζει από την αγάπη του για τα αντικείμενα και, γενικότερα, την ύλη. Ή ίσως πάλι, όπως λέει, σχετίζεται με την παιδική επιθυμία του να σπουδάσει αρχιτεκτονική, κάτι το οποίο, έως έναν βαθμό, κυνήγησε και ως ενήλικας και εξακολουθεί να τον ενδιαφέρει πολύ.

Η έρευνα για το Lapis Lazuli ξεκίνησε με την υποστήριξη του Onassis AiR, το οποίο έδωσε την ευκαιρία στον Ευριπίδη Λασκαρίδη να δουλέψει, μαζί με τους συνεργάτες του, κάποιες αρχικές ιδέες πάνω στα κοστούμια και τα σκηνικά της νέας παράστασης και να κάνει επιτόπια έρευνα στην Ιαπωνία. Το ταξίδι αυτό, όπως τονίζει ο ίδιος, αποδείχθηκε «αποκαλυπτικό», καθώς εκεί συνάντησε έναν πολιτισμό ο οποίος έχει στενή συγγένεια με το νέο σύμπαν που δημιουργεί. Εκεί, επίσης, είδε για πρώτη φορά θέατρο Καμπούκι, εκθέτοντας τον εαυτό του σε ένα είδος που τον ενδιαφέρει πολύ. Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα του Lapis Lazuli στη Στέγη, δρομολογείται μεγάλη περιοδεία. Ο πρώτος σταθμός είναι το Teatros del Canal στη Μαδρίτη και θα ακολουθήσουν, μεταξύ άλλων, το Πλόβντιβ της Βουλγαρίας –όπου η παράσταση θα παρουσιαστεί για τα μέλη του Big Pulse Network–, το Julidans στο Άμστερνταμ, το Torinodanza στο Τορίνο, το Festival Aperto στo Ρέτζιο Εμίλια, το Teatro della Pergola στη Φλωρεντία, το Θέατρο της Λιέγης στο Βέλγιο, το Εspoo στη Φινλανδία.

Η δημιουργική έλξη του Ευριπίδη Λασκαρίδη προς το γκροτέσκο και την υπερβολή μοιάζει να ορίζει συχνά τους χαρακτήρες των έργων του. Πιστεύει, εξάλλου, πως είναι ένας καλός δρόμος για να επισκεφτεί κανείς υπαρξιακά ζητήματα, «έμμεσα, από την πίσω πόρτα» όπως σημειώνει χαρακτηριστικά. Αφετηρία της δημιουργικής διαδικασίας του είναι ο κεντρικός χαρακτήρας κάθε έργου: λειτουργεί πάντα ως οδηγός, από τον οποίο ο ίδιος μπορεί να εμπνευστεί. Είναι ένας άξονας που, σε μεγάλο βαθμό, καθορίζει την πορεία της παράστασης αλλά, όπως επισημαίνει, «με έναν υποσυνείδητο τρόπο, ποτέ ρητά». Παράλληλα με τη διεθνή πορεία των παραστάσεών του, ο Λασκαρίδης παραδίδει εργαστήρια σε ιδρύματα και δραματικές σχολές σε όλη την Ευρώπη. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει την πιο πρόσφατη εμπειρία του, στο “Camping” του CND Pantin στο Παρίσι, όπου είχε την ευκαιρία να συναντήσει καλλιτέχνες που θαυμάζει τη δουλειά τους, όπως η Meg Stuart και ο Steven Cohen. «Αυτή η συνάντηση ήταν πολύ σημαντική, καθώς, πέραν του ότι ανανεώνεται κανείς βλέποντας το νέο αίμα των χορευτών, προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι η δική του, προσωπική φωνή» εξηγεί.

Μέσω της Pina Bausch Fellowship, το 2016, ο Ευριπίδης Λασκαρίδης παρακολούθησε από κοντά τη δουλειά του χορογράφου και σκηνοθέτη Lemi Ponifasio από τη Σαμόα (ο οποίος έχει εμφανιστεί στη Στέγη το 2012 και το 2014). Καθώς ο Πονιφάζιο δημιουργεί τα έργα του σε συνεργασία με ανθρώπους από τις αυτόχθονες κοινότητες των Μαορί (Νέα Ζηλανδία) και των Μαπούτσε (Χιλή), ο Λασκαρίδης, στο πλαίσιο της υποτροφίας, ακολούθησε τον διάσημο χορογράφο στη Βιέννη, το Παρίσι, τη Νέα Ζηλανδία, τη Χιλή και το Νησί του Πάσχα. Ο ίδιος ανακαλεί αυτή την εμπειρία ως μια από τις σπουδαιότερες που βίωσε στο εξωτερικό, αφού «κατάφερα ν’ αφήσω για λίγο πίσω τον Δυτικό εαυτό μου, που αποζητά ξεκάθαρες απαντήσεις, και βρέθηκα λίγο πιο ανοιχτός προς εκείνα που δεν λέγονται. Αισθάνθηκα μια αδιόρατη σχέση ανάμεσα στην πνευματικότητα και τη σκηνική δράση, που ακόμη και σήμερα προσπαθώ να διασαφηνίσω. Δύο πράγματα που έλεγε ο Λέμι νομίζω πως θα με συντροφεύουν για μια ζωή. “Τα λόγια είναι φτωχός διαμεσολαβητής” και “Εσείς στη Δύση κάνετε μια κουτή ερώτηση: Να ζει κανείς ή να μη ζει; Μα η απάντηση φυσικά είναι μία: Να ζει κανείς ΚΑΙ να μη ζει”». Η συνεργασία του Ευριπίδη Λασκαρίδη με το Ίδρυμα Ωνάση ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2019, όταν το RELIC παρουσιάστηκε στο φεστιβάλ “Democracy is Coming” του Ιδρύματος στη Νέα Υόρκη. Τον Νοέμβριο του 2019 ο Ευριπίδης Λασκαρίδης εγκαινίασε τη συνεργασία του με τη Στέγη, παρουσιάζοντας το ELENIT, την πρώτη μεγάλης κλίμακας διεθνή συμπαραγωγή με την υπογραφή του. Η παράσταση συνεχίζει την περιοδεία της σε μεγάλα θέατρα και φεστιβάλ, μαζί με τις δύο άλλες δημιουργίες του, RELIC και TITANS.

Lapis Lazuli: Τετάρτη 4 έως Κυριακή 21 Απριλίου 2024, 20:30

Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Συγγρού 107, Κεντρική Σκηνή, Τετάρτη – Κυριακή, 20:30, Διάρκεια: 80 λεπτά.

Έναρξη προπώλησης: 14 Μαρτίου

Κανονικό: 7, 15, 22, 28 €

H Nέκυια είναι μια μοναδική εμπειρία θέασης και ακρόασης της πιο υποβλητικής ραψωδίας του ομηρικού έπους, με τον κορυφαίο δημιουργό της ελληνικής ροκ σκηνής, Γιάννη Αγγελάκα, στη μουσική, τον ίδιο και την Όλια Λαζαρίδου στην αφήγηση από σκηνής και τον ανερχόμενο πανευρωπαϊκά χορογράφο και σταθερό συνεργάτη της Στέγης, Χρήστο Παπαδόπουλο, στη σκηνοθεσία. Στις 21 Δεκεμβρίου, τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου, θα ξεκινήσει η κατάβασή μας στο πιο απόκοσμο, μυστικιστικό και σχεδόν αποκρυφιστικό ομηρικό τοπίο: εκείνο της ραψωδίας «λ», όπου περιγράφεται η κάθοδος του Οδυσσέα στον Άδη.

Ο θεατής δεν προσκαλείται σε μια συνηθισμένη παράσταση χορού ή θεάτρου. Δεν παρακολουθεί μια συναυλία, αλλά μια ηχοτροπική κατάσταση σαν τελετή. Μια ξεχωριστή εμπειρία «καθόδου», με συνοδοιπόρους τη μουσική σύνθεση του Αγγελάκα και τις εικόνες του Παπαδόπουλου. Μαζί με τους αφηγητές, Αγγελάκα και Λαζαρίδου, δύο μουσικοί, τέσσερις γυναικείες φωνές και ο ηχητικός σχεδιασμός του Coti K. μάς συντροφεύουν σε μια surround κατάβαση στον Άδη, στο θυμικό και στον εαυτό μας.

Ο Γιάννης Αγγελάκας αναφέρει για τη δημιουργία του πρότζεκτ: «Ξεκίνησα πριν 15 χρόνια να διαβάζω, με παρότρυνση της Όλιας Λαζαρίδου, τα ομηρικά έπη από τις μεταφράσεις του Δημήτρη Μαρωνίτη και μαγεύτηκα συνειδητοποιώντας πόσο πρωτοποριακά, πόσο μπροστά ακόμα κι από την εποχή μας είναι αυτά τα υπεράνθρωπα κείμενα. Θα μου πείτε, μετά τα 45 μου ανακάλυψα την Αμερική; Τι να κάνω; Η εμπειρία μου από το σχολείο και την “ελληνική” εκπαίδευση με είχαν απομακρύνει, όπως τους περισσότερους από μας, από το χρυσάφι τους. Ακόμα και σήμερα δεν χωράει στο μυαλό μου το πώς γίνεται αυτά τα πρώτα καταγεγραμμένα λογοτεχνήματα της αρχαιότητάς μας να φαντάζουν αξεπέραστα και να έχουν στοιχειώσει για τα καλά τον Δυτικό πολιτισμό και την παγκόσμια τέχνη (λογοτεχνία, κινηματογράφο κ.ά.). Η Όλια, πάλι, όταν είδε πως γοητεύτηκα απ’ όλα αυτά, μου πρότεινε να κάνουμε μουσική παράσταση τη Νέκυια. Ξεκίνησα πριν καμιά δεκαετία να δοκιμάζω ατμόσφαιρες, μαζί με τα κορίτσια του πολυφωνικού σχήματος Διώνη, που είχαμε συνεργαστεί στο σάουντρακ της Ψυχής Βαθιάς του Παντελή Βούλγαρη. Είχα ήδη φανταστεί τον τρόπο που ήθελα να γίνει και έτσι το εγκατέλειψα, μιας και αυτό που φαντάστηκα ήταν πολύπλευρο, πολυδάπανο και ουσιαστικά ανέφικτο για τα δεδομένα της χώρας μας. Με παρότρυνση, αυτή τη φορά, του Παύλου Παυλίδη, πήγα το φθινόπωρο του ‘22 στα γραφεία της Στέγης να προτείνω το παλιό σχέδιο της Νέκυιας. Εκεί έζησα μια εξωγήινη ή, μάλλον, εξωελληνική εμπειρία, όπου βρέθηκα με τρεις ανοιχτούς, ζεστούς και ευγενικούς ανθρώπους (την Αφροδίτη [Παναγιωτάκου], τον Δημήτρη [Θεοδωρόπουλο] και τη Θεοδώρα [Καπράλου]) να ακούν, να γοητεύονται και να ενεργοποιούνται με την ιδέα μου. Αργότερα, η Αφροδίτη, όταν ψάχναμε να βρούμε τον σκηνοθέτη της Νέκυιας, μου έστειλε το βίντεο του Larsen C, μιας χορευτικής παράστασης του Χρήστου Παπαδόπουλου που ως τότε δεν είχα ακούσει ούτε είχα δει τίποτα από αυτόν. Όταν τέλειωσε το βίντεο, χωρίς δεύτερη σκέψη και ενθουσιασμένος, απάντησα στην Αφροδίτη: “Αυτός είναι ο άνθρωπός μας! Εύχομαι να δεχτεί την πρότασή μας”».

Ο Χρήστος Παπαδόπουλος, που έχει αναλάβει τη σκηνοθεσία της Νέκυιας, αναφέρει: «Ο Γιάννης Αγγελάκας, με τη μουσική του, μας προτείνει μια κατάβαση. Η Νέκυια είναι τόπος συνάντησης. Με αυτούς που έφυγαν και με τον εαυτό μας. Κατεβαίνουμε μαζί και εξερευνούμε τα σκοτάδια. Παίζουμε εκεί μέσα και γελάμε!»

Η Όλια Λαζαρίδου, που αφηγείται στη σκηνή τη Νέκυια, μαζί με τον Γιάννη Αγγελάκα, σχολιάζει: «Μια βόλτα στον Άδη –που είναι η Νέκυια– και μάλιστα με την προοπτική της ανόδου ξανά στο φως, είναι μια πολύ ελκυστική προοπτική. Πόσο μάλλον όταν βρίσκεσαι στο πλάι ενός σύγχρονου ραψωδού των καιρών μας, όπως είναι ο Γιάννης Αγγελάκας. Χαίρομαι που, παρά τη μακρά μου πορεία στο θέατρο, υπάρχουν ακόμα πράγματα να μαθαίνω».

Μια μουσική κατάβαση σε ένα παράλληλο σύμπαν. Μια μουσική και αισθητική εμπειρία, η οποία μας ωθεί να αντιληφθούμε πόσο ιερός και σημαντικός είναι ο χρόνος που μας έχει δοθεί σε αυτή τη ζωή. Από τις 21 Δεκεμβρίου έως τις 28 Ιανουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης.

Συντελεστές

• Μετάφραση: Γιώργος Ψυχουντάκης
• Σύλληψη / Σύνθεση Μουσικής / Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Γιάννης Αγγελάκας
• Σκηνοθεσία: Χρήστος Παπαδόπουλος
• Ελεύθερη Διασκευή & Πρωτότυποι Στίχοι: Γιάννης Αγγελάκας, Θεοδώρα Καπράλου
• Ενορχήστρωση: Γιάννης Αγγελάκας, Ηλίας Μπαγλάνης
• Σχεδιασμός Ήχου & Πρόσθετη Μουσική: Coti K.
• Δραματουργική Επεξεργασία: Θεοδώρα Καπράλου
• Σκηνικά: Κλειώ Μπομπότη
• Σχεδιασμός Φωτισμών: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
• Βοηθός Φωτιστή: Μαριέττα Παυλάκη
• Επιμέλεια Κοστουμιών: Ελευθερία Αράπογλου 
• Βοηθός Σκηνοθέτη: Ειρήνη Μπούνταλη
• Βοηθός Σκηνογράφου: Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη
• Αφήγηση: Όλια Λαζαρίδου & Γιάννης Αγγελάκας 
• Μουσικοί: Ηλίας Μπαγλάνης (πλήκτρα, πρόσθετη μουσική), Νίκος Γιούσεφ (μουσικό πριόνι), Δημήτρης Σαλεπάκης (προηχογραφημένο modular synthesizer)
• Φωνητικά: Γιώτα Κολιούση, Ειρήνη Κολιούση, Νεφέλη Μπραβάκη, Μυρτώ Σταυρακίδου-Ζάχου
• Performers Φωτιστικής Εγκατάστασης: Παγώνα Μπουλπασάκου, Αμαλία Κοσμά, Θέμις-Αριάδνη Ανδρεουλάκη, Ειρήνη Μπούνταλη
• Παραγωγή – Εκτέλεση Παραγωγής: Wild Rose Productions / Γιώργης Δραγατάκης – Ευαγγελία Πετράκη
  Line Production: CULTOPIA / Κάσση Καφέτση
• Παραγωγή: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
• Μετάφραση υπερτίτλων στα αγγλικά: Μέμη Κατσώνη
  Ταυτόχρονος υπερτιτλισμός: Γιάννης Παπαδάκης

Διάρκεια: 60΄

Υποστηρίζεται από το πρόγραμμα «Εξωστρέφεια» της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.
Ευχαριστίες στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Λίγα λόγια για τη Νέκυια

O Οδυσσέας και οι σύντροφοί του αναχωρούν από το παλάτι της Κίρκης με προορισμό τη χώρα των Κιμμερίων, όπου βρίσκεται η είσοδος για τον Άδη. Εκεί ο Οδυσσέας ελπίζει να πάρει χρησμό από τον Τειρεσία, για να καταφέρει να επιστρέψει στην Ιθάκη. Μετά από σπονδές και θυσίες, που πραγματοποιεί με τελετουργική ευλάβεια καθ’ υπόδειξη της Κίρκης, ο Οδυσσέας φτάνει εκεί όπου κανένας ζωντανός δεν πάει ποτέ. Ο Τειρεσίας τον διαβεβαιώνει ότι θα πεθάνει γέρος στην πατρίδα του αρκεί, όταν φτάσει στο νησί όπου βόσκουν οι ιερές αγελάδες του Ήλιου, κανείς να μην τις πειράξει και, μετά την επιστροφή του στην Ιθάκη, να ταξιδέψει σε μέρη όπου οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τι θα πει θάλασσα, να τους μάθει να την υμνούν και να προσφέρει θυσίες στον Ποσειδώνα. Στη συνέχεια, ο Οδυσσέας συναντά ψυχές νεκρών που έχουν συνδεθεί στενά μαζί του. Και, παρότι οι κάτοικοι του Κάτω Κόσμου έχουν απωλέσει πια τη μνήμη τους, την ανακτούν προσωρινά πίνοντας από το αίμα των ζώων που θυσιάζει ο πολυμήχανος ήρωας, ο οποίος ξαναβρίσκει τους πιο σημαντικούς ήρωες του Τρωικού Πολέμου που χάθηκαν, τον Αγαμέμνονα, τον Αχιλλέα, τον Αίαντα, μυθικούς ήρωες, παλιούς του συντρόφους. Συγκινημένοι, θυμούνται την κοινή τους ζωή και αγωνιούν να μάθουν νέα από τον Πάνω Κόσμο. Σπαρακτική και μνημειώδης είναι η συνάντησή του με τη μητέρα του, Αντίκλεια.

Ο Οδυσσέας δεν είναι ο μόνος που κατέβηκε στον Άδη. Με εντολή του Ευρυσθέα, ο Ηρακλής κατέβηκε πρώτος στον Άδη για να φέρει στον Πάνω Κόσμο τον Κέρβερο – άθλος φαινομενικά ακατόρθωτος, τον οποίο τελικά έφερε σε πέρας με τη βοήθεια του Ερμή και της Αθηνάς. Αλλά και ο Ορφέας έφτασε έως τον Άδη, αν και με άδοξο τέλος: η Ευρυδίκη εξανεμίστηκε μόλις ο Ορφέας γύρισε το κεφάλι για να τη δει, παραβιάζοντας την εντολή του Πλούτωνα. Λιγότερο γνωστή είναι η κάθοδος του Θησέα, με σύντροφό του τον Πειρίθοο. Αντί ο Αθηναίος ήρωας να φέρει την Περσεφόνη στον Πάνω Κόσμο, παγιδεύτηκε ο ίδιος από τον Πλούτωνα και θα έμενε εκεί για πάντα αν δεν τον ελευθέρωνε ο Ηρακλής – κάτι που δεν έγινε για τον Πειρίθοο, ο οποίος παρέμεινε έτσι στον Άδη.

H ομηρική Νέκυια επηρέασε πολλούς συγγραφείς. Ο Λουκιανός έγραψε τον διάλογο Μένιππος ή Νεκυομαντεία, όπου περιγράφεται η κατάβαση του ομώνυμου Κυνικού φιλοσόφου στον Κάτω Κόσμο, με σκοπό να ρωτήσει τον μάντη Τειρεσία ποιος είναι ο άριστος βίος τον οποίο θα πρέπει να επιλέγει κάθε συνετός άνθρωπος. Το έκτο βιβλίο της Αινειάδας του Βιργιλίου εξιστορεί την κάθοδο του ήρωα των Τρώων στον Άδη με προτροπή της Κυμαίας Σίβυλλας. Σκοπός του Αινεία είναι να συναντήσει τη σκιά του πατέρα του, Αγχίση, για να πληροφορηθεί το μέλλον, όχι μόνο το δικό του αλλά και της ξεριζωμένης γενιάς των Τρώων. Ο Απόκοπος του Μπεργαδή, από τα πιο αξιόλογα λογοτεχνικά έργα της Κρητικής Αναγέννησης, φέρεται να γράφτηκε είτε στις αρχές είτε στα τέλη του 15ου αιώνα και περιγράφει μια κάθοδό του «εις Άδου». Ο ήρωας ονειρεύτηκε πως ανέβηκε σ’ ένα δέντρο (το δέντρο της ζωής), όπου φώλιαζε μελίσσι, για να δρέψει το μέλι. Έσπασε όμως το δέντρο και ο ποιητής έπεσε στον γκρεμό και στο ανοιχτό στόμα ενός δράκοντα. Έτσι βρέθηκε ζωντανός στον Κάτω Κόσμο.

Το 1944 ο Τάκης Σινόπουλος δημοσιεύει το ποίημα «Ελπήνωρ», μορφή η οποία θα διαπερνά το ποιητικό έργο του τα επόμενα χρόνια, σε μια «πολυάριθμη Νέκυια αφανών», όπως σημειώνει ο Γ. Π. Σαββίδης. Το 1947 ακολουθεί ο Γιώργος Σεφέρης με το ποίημα «Ο ηδονικός Ελπήνωρ», από τη συλλογή Κίχλη Β΄. Ο Γιάννης Ρίτσος, τέλος, γράφει έντεκα σύντομα ποιήματα με αφετηρία την Οδύσσεια, που θα τα περιλάβει στη δεύτερη σειρά των Μαρτυριών (1966). Από αυτά, τα τρία πρώτα –«Ευρύλοχος», «Συγγνώμη» και «Μη ήρωας»– αφορούν τον Οδυσσέα και τον Ελπήνορα. Ο Ιάννης Ξενάκης γράφει το 1981 τη σύνθεση Νέκυια, για χορωδία, κρουστά και ορχήστρα. Το 2002, το Θέατρο Λύκη Βυθού παρουσιάζει την παράσταση Νέκυια (Οδύσσειας λ΄) – Όμηρος στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Την ίδια χρονιά, ο Χρόνης Μπότσογλου παρουσιάζει την έκθεση Μια προσωπική Νέκυια στο Μουσείο Μπενάκη της Αθήνας, με 26 έργα που εκφράζουν τη δημιουργική πνοή του εκείνη την περίοδο. Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός σκηνοθετεί το 2015 στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, τη Νέκυια της ομηρικής Οδύσσειας με τον Ιάπωνα Gensho Umewaka να μεταστοιχειώνει την κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη με τον τρόπο του θεάτρου Νο. Η Αγγλίδα ποιήτρια Alice Oswald επιχειρεί στο Μνημείο πεσόντων (2011, το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μελάνι, σε μετάφραση Μυρσίνης Γκανά, 2018) μια ανασκαφή της Ιλιάδας και δημιουργεί ένα «προφορικό νεκροταφείο», ένα μεγάλο ποίημα, φόρο τιμής στους νεκρούς και των δύο στρατοπέδων του Τρωικού Πολέμου, υπενθυμίζοντας ότι μία από τις βασικές λειτουργίες του έπους είναι η διατήρηση της μνήμης.

Ο Γιάννης Αγγελάκας έχει ξανασυνεργαστεί με πολλούς από τους συντελεστές της Νέκυιας. Χαρακτηριστικά αναφέρει: «Με τον Coti είμαστε φίλοι, αδέλφια και αιώνιοι συνεργάτες, με τον Γιούσεφ αγαπημένοι γείτονες στα Πετράλωνα, ο Ηλίας παίζει πλήκτρα στους 100°C, η Ειρήνη και η Γιώτα από τις Διώνες συμπληρώθηκαν από τη Νεφέλη και τη Μυρτώ.»

ΑΓΓΛΙΚΟΙ ΥΠΕΡΤΙΤΛΟΙ

Παραστάσεις με αγγλικούς υπέρτιτλους τον Δεκέμβριο: Παρασκευή 22, Σάββατο 23, Παρασκευή 29 και Σάββατο 30 Δεκεμβρίου 2023.

Παραστάσεις με αγγλικούς υπέρτιτλους τον Ιανουάριο: Παρασκευή 5, Σάββατο 6, Κυριακή 7, Παρασκευή 12, Σάββατο 13 και Κυριακή 14 Ιανουαρίου 2024.

Όταν η αντισυμβατική Νεοϋορκέζα συγγραφέας και κριτικός Fran Lebowitz συναντά τη Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, κανείς δεν ξέρει τι πρόκειται να συμβεί!

Αν η ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ήταν γυναίκα, θα ήταν η Fran Lebowitz. Αντισυμβατική, πνευματώδης και με καυστικό χιούμορ, μανιώδης καπνίστρια και αναγνώστρια, συγγραφέας που όμως έχει writer’s block εδώ και κάτι δεκαετίες –όπως παραδέχεται η ίδια–, συνεργάτρια του Andy Warhol (χωρίς να τον συμπαθεί), προκλητική και γκρινιάρα.

Η αστείρευτη Fran Lebowitz, που έγινε πιο γνωστή στο ελληνικό κοινό από τη σειρά ντοκιμαντέρ του Netflix, “Pretend It’s a City” του στενού της φίλου Martin Scorsese, έρχεται στη Στέγη για μια απρόβλεπτη συζήτηση με τη Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου.

Το σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο, η ζωή στις μητροπόλεις του κόσμου και η σημασία του να είσαι ο εαυτός σου σήμερα, σε μια συζήτηση όπου το αθηναϊκό κοινό θα βρει την πιο οξυδερκή απάντηση σε κάθε του ερώτηση.

Σε ένα πολιτιστικό τοπίο γεμάτο αμέτρητους ειδήμονες και τηλεπερσόνες, η Fran Lebowitz ξεχωρίζει ως μια εκ των πιο διορατικών κοινωνικών σχολιαστών.

Τα δοκίμια και οι συνεντεύξεις της προσφέρουν τις ευθύβολες απόψεις της για τα γεγονότα της επικαιρότητας και τα ΜΜΕ – αλλά και για οτιδήποτε ενοχλητικό, όπως οι τουρίστες, οι χώροι παραλαβής αποσκευών στα αεροδρόμια, οι λοσιόν ξυρίσματος, οι ενήλικες με ρολερσκέητ, τα παιδιά που μιλάνε γαλλικά ή τα υπερβολικά μαυρισμένα άτομα. Το “The New York Times Book Review” την αποκάλεσε μια «σημαντική χιουμορίστρια της κλασικής παράδοσης». Γνήσια εκπρόσωπος του urban cool, η Lebowitz σατιρίζει τα πολιτιστικά πράγματα, ενώ πολλοί την θεωρούν πνευματική κληρονόμο της Dorothy Parker.

H Lebowitz για τις ομάδες ειδικών ενδιαφερόντων: «Τα περιοδικά του ειδικού Τύπου θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι όταν έχουν αρκετή διαφήμιση και πολλούς αναγνώστες για να βγάζουν κέρδη, το ενδιαφέρον τους παύει να είναι τόσο εξειδικευμένο».

Η Lebowitz για την ειλικρίνεια: «Το να βγάζεις τα άντερά σου είναι όσο γοητευτικό ακούγεται».

Η Lebowitz για τον εαυτό της: «Η επιτυχία δεν με χάλασε, ήμουν πάντοτε ανυπόφορη».

Αυτές είναι μερικές πρόχειρες ατάκες της Lebowitz. Τα γραπτά της –οξυδερκή, εύστοχα και λιτά– είναι εξίσου ξεκάθαρα, δηκτικά και με σαφείς απόψεις, δίχως ενδοιασμούς.

Η Lebowitz έκανε κάμποσες περίεργες δουλειές, όπως οδηγός ταξί, πλασιέ ζωνών και καθαρίστρια διαμερισμάτων («με μια μικρή ειδίκευση στις βενετσιάνικες περσίδες»), προτού την προσλάβει ο Andy Warhol ως αρθρογράφο για το “Interview”. Ακολούθησε ένα σύντομα πέρασμα από το “Mademoiselle”. Το πρώτο της βιβλίο, μια συλλογή δοκιμίων με τίτλο “Metro­politan Life”, έγινε μπεστ σέλερ, όπως και η δεύτερη συλλογή της, “Social Studies”. Η πρόζα της, ειρωνική, ευτράπελη, ψυχρή, σαρκαστική, πικρόχολη, ευφυολογική και σαρδόνια, είναι άκρως διασκεδαστική. Τα κείμενα από τα δύο βιβλία της κυκλοφόρησαν στη συγκεντρωτική έκδοση “The Fran Lebowitz Reader”, με νέο πρόλογο από τη συγγραφέα. Η συλλογή αυτή έχει μεταφραστεί και εκδοθεί σε εννέα γλώσσες, μεταξύ αυτών γαλλικά, κορεάτικα, ρωσικά, ισπανικά και τουρκικά. Η Lebowitz έχει γράψει επίσης το παιδικό βιβλίο “Mr. Chas and Lisa Sue Meet the Pandas”.

Μεταξύ του 2001 και του 2007, η Lebowitz συμμετείχε τακτικά στη δραματική τηλεοπτική σειρά «Νόμος & Τάξη», στον ρόλο της δικαστίνας Τζάνις Γκόλντμπεργκ. Έπαιξε επίσης έναν ρόλο στην ταινία του Martin Scorsese, «Ο Λύκος της Wall Street» (2013). Διαθέτοντας ένα σπάνιο χάρισμα στην αφήγηση ιστοριών, είναι συχνά προσκεκλημένη σε διάφορα talk shows, ανάμεσά τους και σε αυτά που παρουσιάζουν ο Jimmy Fallon, ο Conan O’Brien και ο Bill Maher. Σε μια συνέντευξή της στο “Paris Review”, είχε δηλώσει: «Δεν είμαι νευρικό άτομο. Δεν φοβάμαι όταν βγαίνω στην τηλεόραση. Φοβάμαι μονάχα όταν γράφω. Όταν κάθομαι στο γραφείο μου, αισθάνομαι όπως θα αισθάνονταν οι περισσότεροι άνθρωποι αν έβγαιναν στην τηλεόραση».

Έχει εμφανιστεί επίσης σε διάφορα ντοκιμαντέρ, όπως στα επεισόδια της σειράς “American Experience” που αναφέρονται στη ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ, καθώς και στα “Mapplethorpe: Look at the Pictures” (2016), “Regarding Susan Sontag” (2014) και “Superstar: The Life and Times of Andy Warhol” (1990), μεταξύ άλλων. Το 2010, ο Martin Scorsese σκηνοθέτησε ένα ντοκιμαντέρ σχετικά με τη Lebowitz για το HBO, με τίτλο “Public Speaking”. Μια περιορισμένης κυκλοφορίας σειρά ντοκιμαντέρ, με τίτλο “Pretend It’s a City”, επίσης σε σκηνοθεσία του Martin Scorsese, έκανε πρεμιέρα στο Netflix το 2021 και ήταν υποψήφια για βραβείο Emmy στην κατηγορία Εξαιρετικού Ντοκιμαντέρ ή Σειράς Μη Μυθοπλασίας. Το 2021 της απονεμήθηκε το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς στο Forte dei Marmi Festival della Satira.

Το 2008, η Lebowitz συμπεριλήφθηκε στην ετήσια λίστα Hall of Fame με το κορυφαίο ενδυματολογικό στυλ διεθνώς του περιοδικού “Vanity Fair”. Εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αποτελεί μια εμβληματική μορφή του στυλ. Η Lebowitz ζει στη ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ, μια και δεν πιστεύει ότι θα της επέτρεπαν να ζήσει οπουδήποτε αλλού.

Η συζήτηση θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά με ταυτόχρονη διερμηνεία
:Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Συγγρού 107, Τρίτη 15 Μαρτίου 2022, 20:30

Κανονικό, Φίλος: 8 €

Κλείστε θέση  για το live streaming εδώ

Φωτογραφία: Brigitte Lacombe

ΑΘΗΝΑ 2019. Ο πυρήνας της πόλης, τα Εξάρχεια, με τη ματιά του κορυφαίου Αργεντινού σκηνοθέτη Mariano Pensotti. Ο Πενσόττι, από τα μεγάλα θεατρικά ταλέντα της Λατινικής Αμερικής και ένας από τους πιο διακεκριμένους πειραματικούς σκηνοθέτες παγκοσμίως, παραδίδει μια ταινία, σε ανάθεση και παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, στην οποία παρελαύνουν όλες οι γενιές του ελληνικού θεάτρου.

(Νέος) Κόσμος 2022. Ο κινηματογράφος και το θέατρο συναντιούνται στους υπολογιστές μας σε live premiere, στις 9 Ιανουαρίου στις 21:00, με το The Audience, στο YouTube Channel του Ιδρύματος Ωνάση. Δρόμοι που έχουμε περπατήσει, δισκοπωλεία που έχουμε επισκεφτεί, η χαρακτηριστική λαϊκή της Καλλιδρομίου, μια θεατρική παράσταση, θεατές και παράλληλα πρωταγωνιστές του The Audience. Μια ταινία για τους θεατές μιας θεατρικής παράστασης και την πόλη όπου ζουν. Παράλληλα, μια ταινία για ένα θεατρικό έργο, για το οποίο μαθαίνουμε από τις περιγραφές των πρωταγωνιστών/θεατών. Το κοινό που μπαίνει στο θέατρο να παρακολουθήσει μια παράσταση. Το κοινό που αποχωρεί μετά το τέλος της παράστασης.

Η κάμερα ακολουθεί 11 θεατές και τις ιστορίες τους, δημιουργώντας 11 σύντομα ταινιάκια. Ποιες είναι οι ιστορίες των ανθρώπων που πηγαίνουν να δουν μια θεατρική παράσταση; Πόσο πολύ μεταμορφώνεται η ζωή τους από αυτή την εμπειρία; Σε ποιον βαθμό μεταβάλλεται αυτό που είδαν από τις αναμνήσεις τους; Πώς είναι να γίνεσαι χαρακτήρας στην ίδια σου την πόλη; Ποια είναι η διαδικασία που μεταμορφώνει ένα κοινό σε πρωταγωνιστές;

Το The Audience γυρίστηκε στην ΑΘΗΝΑ, σε ανάθεση και παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, και είναι μέρος ενός εν εξελίξει πρότζεκτ του Μαριάνο Πενσόττι και της ομάδας του (Grupo Marea), με ταινίες για κοινά, καθώς και για τη σχέση τους με το θέατρο. Άλλες φορές πρόκειται απλώς για μια ταινία και άλλοτε πάλι έχει μια ιδιαίτερη σκηνοθετική προσέγγιση.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: GEORGES SALAMEH

To

 νέο επεισόδιο της ψηφιακής σειράς συζητήσεων της Στέγης, Society Uncensored, και η online πρεμιέρα της παράστασης της Ιώς Βουλγαράκη και της Ομάδας ΠΥΡ, από την Κεντρική Σκηνή τον Ιανουάριο του 2016, επιχειρούν να απαντήσουν στο πάντα επίκαιρο ερώτημα «γιατί να ζούμε με τόσο μίσος;».

Μίσος και βία στον αληθινό και τον virtual κόσμο μας. Είναι τόσο δύσκολο τελικά να αποδεχτούμε ο ένας τον άλλον; Πώς θα καταφέρουμε να συνυπάρξουμε; Θα ουρλιάζουμε μέχρι να επικρατήσει η άποψή μας;

Σήμερα, Κυριακή, 14 Μαρτίου, οι πρεμιέρες του YouTube Channel του Ιδρύματος Ωνάση είναι αφιερωμένες στη δύναμη της ρητορικής μίσους, με την ψηφιακή συζήτηση #Psofos | Η ρητορική μίσους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (στις 20:00), για να ακολουθήσει αμέσως μετά ένα διαφορετικό hommage στο αιώνιο, βωβό μίσος, με την ψηφιακή πρεμιέρα της Μισαλλοδοξίας σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη (στις 21:00). Μια θεατρική παράσταση πολιτικοκοινωνικής και υπαρξιακής αυτογνωσίας, όπου «η συνύπαρξη των ανθρώπων στη Γη μεταφέρεται σαν ένας εμφύλιος διαρκείας», όπως ανέφερε η σκηνοθέτις για την παράσταση στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, τον Ιανουάριο του 2016.

Πόσο έχουν αλλάξει οι άνθρωποι τα τελευταία 105 χρόνια; Η ιδιοσυγκρασία ενός όχλου, που διασπείρει μίσος για ό,τι διαφορετικό, ξετυλίγεται σε διάφορες εκφάνσεις της στο κυριακάτικο θεματικό double bill της Στέγης, ενώ στεκόμαστε μετέωροι, ελπίζοντας για ένα καλύτερο αύριο. Μέχρι να μη βρίσκει αντιστοιχία στην αληθινή ζωή η φράση: «“Εμείς” ή οι “άλλοι” πάντα».

Τι σημαίνει να είσαι γυναίκα και θηλυκότητα στην Ελλάδα του σήμερα; Πώς πληγώνει η πατριαρχία τις ζωές μας; Πώς βιώνουμε τον σεξισμό και τα έμφυλα στερεότυπα; Η καθημερινότητα, τα βιώματα και οι σκέψεις οκτώ γυναικών, σε μια συζήτηση που επιθυμεί να συμβάλει σε μια βαθιά και αναγκαία πολιτισμική αλλαγή.

Πώς θα σας φαινόταν να αρχίσουμε να φανταζόμαστε έναν κόσμο που λειτουργεί ισότιμα προς όλα τα φύλα; Στις 25 Νοεμβρίου, Παγκόσμια Hμέρα για την Εξάλειψη της Βίας Κατά των Γυναικών, η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προσκαλεί το κοινό στο Onassis YouTube Channel σε μια διαδικτυακή συζήτηση για την πατριαρχία, τον σεξισμό και την έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία. H συζήτηση διεξάγεται στο πλαίσιο της σειράς ψηφιακών συζητήσεων για την ελληνική κοινωνία, ”Society Uncensored”. Οκτώ γυναίκες, με ετερόκλητες καταβολές και εμπειρίες, συζητούν στη Στέγη για τα βιώματά τους ως θηλυκότητες. Μία μαιευτήρας-γυναικολόγος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, μία δημοσιογράφος–σεναριογράφος, μία δικηγόρος, μία κοινωνιολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, μία τρανς σεξεργάτρια, η υπεύθυνη επικοινωνίας του Κέντρου Διοτίμα και μία δημόσια υπάλληλος, αφηγούνται ιστορίες που πρέπει να ακουστούν.

Από το συγκλονιστικό κίνημα στην Πολωνία για το δικαίωμα στην άμβλωση μέχρι τις τεράστιες διαδηλώσεις για τις γυναικοκτονίες στη Λατινική Αμερική και το παγκόσμιο κίνημα #Metoo, γυναίκες και θηλυκότητες σε όλο τον πλανήτη διεκδικούν μια ζωή χωρίς βία, φόβο και καταπίεση. Το ίδιο και στην Ελλάδα, όπου τα περιστατικά της έμφυλης βίας κάθε άλλο παρά μειώνονται. Τα έμφυλα στερεότυπα, ο σεξισμός, οι τοξικές αρρενωπότητες, το victim blaming και η κουλτούρα του βιασμού γίνονται αισθητά καθημερινά μέσα από την ευρύτερη κανονικοποίηση τους, αλλά και την ανοχή της κοινωνίας, των media και των θεσμών. Αυτή τη φορά όμως, οι γυναίκες μιλούν ανοιχτά για όλα όσα η κοινωνία δυσκολεύται να ακούσει.

Με αφορμή τις υποθέσεις της Ελένης Τοπαλούδη, της Σούζαν Ήτον και του/της Ζακ/Zackie (Ζακ Κωστόπουλου), οι συμμετέχουσες μοιράζονται καθημερινές εμπειρίες σεξισμού, ενώ μιλούν για τα έμφυλα στερεότυπα με τα οποία μεγάλωσαν και συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν στην προσωπική και επαγγελματική τους ζωή. Ανακαλούν μνήμες περιστατικών έμφυλης βίας και παράλληλα προσεγγίζουν το αποτύπωμα της κακοποίησης στη συλλογική συνείδηση, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη θεσμική αντιμετώπιση που συχνά επανατραυματίζει τα θύματα έμφυλης βίας.

Οι συμμετέχουσες συζητούν για το συλλογικό τραύμα της έμφυλης βίας, όπως γίνεται αισθητό και μέσα από μια εμπεδωμένη κουλτούρα κοινωνικής ανοχής.  Η συζήτηση αναδεικνύει το αβάσταχτο φορτίο του victim blaming και της κουλτούρας του βιασμού που χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία. Μέσα από τα προσωπικά τους βιώματα και την έμφυλη βία που τις (α-)κινητοποιεί σε διαφορετικό βαθμό, επεξεργάζονται πώς μπορούν να αντιδράσουν, να ενδυναμωθούν και να στήσουν κοινότητες αλληλεγγύης και υποστήριξης, ώστε να σπάσουν τον κύκλο της βίας, να αποβάλουν την ντροπή και να μη νιώθουν μόνες.

Συμμετέχουν

Ήβη Καϊσερλή: Τρανς γυναίκα, σεξεργάτρια
Νατάσα Κεφαλληνού: Υπεύθυνη Επικοινωνίας, Κέντρο Διοτίμα
Γιάννα Κουκά: Δημόσιος υπάλληλος
Ευτυχία Λεοντίδου: Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Μαρία Λούκα: Δημοσιογράφος – σεναριογράφος
Κλειώ Παπαπαντολέων: Δικηγόρος
Βάλια Τσιριγώτη: Κοινωνιολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια

Συντονισμός συζήτησης: Στεύη Κίτσου – Δικηγόρος, Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Συντελεστές

Επιμέλεια: Πάσκουα Βοργιά, Δημήτρης Θεοδωρόπουλος, Νατάσα Κεφαλληνού, Στεύη Κίτσου, Μαρία Λούκα, Μαριτίνα Παπαμήτρου
Οργάνωση παραγωγής: Πάσκουα Βοργιά, Σμαράγδα Δογάνη
Επίβλεψη κινηματογράφησης και οπτικοακουστικού υλικού: Χρήστος Σαρρής
Συνεργείο βιντεοσκόπησης και μοντάζ: ALASKA
Εκτέλεση παραγωγής: Νικήτας Βασιλάκης
Μια παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση

Με ελληνικούς και αγγλικούς υπότιτλους