O ελληνικός λαός και οι εφημερίδες της εποχής,την ημέρα που η χώρα μας, μπήκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο:

Με πληροφορίες από το iefimerida.gr

Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, ο φασιστικός στρατός του Μπενίτο Μουσολίνι διψούσε για εύκολη κατάκτηση της Ελλάδας.

Εικοσιτέσσερις ώρες νωρίτερα  ο   Εμμανουέλλε Γκράτσι, ιταλός πρέσβης στην Αθήνα το 1940 είχε διοργανώσει μια εορταστική δεξίωση για τον Ιωάννη Μεταξά και τον βασιλιά της Ελλάδας, Γεώργιο Β’, στο ιταλικό προξενείο μετά την παράσταση της όπερας του Τζάκομο Πουτσίνι, Μαντάμ Μπάτερφλάι. Εκεί, εξυμνούσε  την ελληνοϊταλική φιλία με εκλεκτή γαλλική σαμπάνια και μια μεγάλη τούρτα που έγραφε «Ζήτω η Ελλάδα».

Το νέο μήνυμα όμως που είχε διαταχθεί να μεταφέρει στον Μεταξά κατόπιν εντολής του Ιταλού δικτάτορα Μπενίτο Μουσολίνι δεν ήταν  και τόσο  εγκάρδιο. Αν και καλυμμένο  με το συνηθισμένο  διπλωματικό  σαντιγί  και γραμμένο, όπως συνηθίζεται στα υπουργεία Εξωτερικών σε όλο τον κόσμο, στα επίσημα γαλλικά, το νόημα της νότας ήταν σαφές.

Ζητούσε  τη συγκατάθεσή του Ιωάννη Μεταξά  για την κατάληψη της Κέρκυρας, της Ηπείρου, της Κρήτης και του Πειραιά. Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος ήταν καθ’ οδόν.

Το μόνο ερώτημα ήταν πώς θα ανταποκρινόταν οι  Έλληνες.

Ο Γκράτσι περίμενε σιωπηλά την απάντηση καθώς ο Μεταξάς, ντυμένος μόνο με ένα νυχτικό, διάβαζε το μήνυμα ενώ καθόταν στον καναπέ στοβγραφείο του.

Ο 69χρονος Μεταξάς, πρώην στρατηγός, δεν ήταν καλά στην υγεία του, μια παρατεταμένη λοίμωξη στο λαιμό του, τον είχε καταβάλει  και την προηγούμενη μέρα είχε λάβει είδηση ​​από τον γιατρό του ότι θα έπρεπε να υποβληθεί σε μια επικίνδυνη επέμβαση για να προσδιοριστεί η υποκείμενη αιτία της μόλυνσης.

Είχε κοιμηθεί βαθιά όταν έφτασε ο Γκράτσι. Τώρα, όμως, ήταν ξύπνιος. Τα χέρια του έτρεμαν ελαφρά καθώς διάβαζε το έγγραφο και πίσω από τα γυαλιά ανάγνωσης  κύλισαν δάκρυα από συγκίνηση

Η ουσία του μηνύματος ήταν αλάνθαστη

Η Ιταλία ήδη έμπαινε σε πόλεμο με την Ελλάδα  ως μέρος του λεγόμενου <Χαλύβδινο Σύμφωνο> σύμφωνο Φιλίας και Συμμαχίας που είχε υπογραφεί μεταξύ  της Ιταλίας με της Ναζιστικής Γερμανίας του Αδόλφου Χίτλερ  που  απαιτούσε το δικαίωμα να καταλάβει διάφορα στρατηγικά σημεία εντός της Ελλάδας κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Μεσόγειο.

Το τελεσίγραφο κατηγορούσε την Ελλάδα ότι επέτρεψε στο Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό να χρησιμοποιήσει τα χωρικά της ύδατα και λιμάνια για να επιτεθεί στην Ιταλία, καθώς και ότι επέτρεψε τη συγκέντρωση βρετανικών μυστικών δυνάμεων στα ελληνικά νησιά.

«Αυτές οι προκλήσεις», έλεγε το τελεσίγραφο, «δεν μπορούν πλέον να γίνουν ανεκτές από την Ιταλία…. Η ιταλική κυβέρνηση απαιτεί από την ελληνική κυβέρνηση να μην αντισταθεί σε αυτή την κατοχή ενώ τόνιζε πως οι ιταλικές δυνάμεις συναντήσουν αντίσταση, αυτή η αντίσταση θα συντριβεί με τη δύναμη των όπλων».

Ο Μεταξάς σήκωσε τα μάτια από το έγγραφο.

–Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμος, είπε.

-Όχι απαραίτητα, προέτρεψε ο Γκράτσι.

«Αν διατάξεις τα στρατεύματά σου να αφήσουν τις δυνάμεις μας να εισέλθουν ελεύθερα, τότε…» τον έκοψε ο Μεταξάς. «Δεν χρειάζεται να συνεχίσετε», είπε. «Πρώτον, δεν θα εκδώσω ποτέ τέτοια διαταγή, και κατά άλλο, το τελεσίγραφό σας λήγει σε σχεδόν μία ώρα. Δεν υπάρχει χρόνος.

Δεν θα μπορούσα να πάρω απόφαση να πουλήσω ούτε το δικό μου σπίτι με ειδοποίηση μόνο λίγων ωρών. Πώς περιμένεις να πουλήσω τη χώρα μου;»

Τότε ο Μεταξάς, με μια ωραία αίσθηση του δράματος, μεταπήδησε στα μητρικά του ελληνικά για να απαντήσει επίσημα στις ιταλικές απαιτήσεις. «Όχι», ψιθύρισε.

Ο Μεταξάς εκείνη τη στιγμή είχε εκφράσει το ελληνικό λαϊκό συναίσθημα, την άρνηση της υποταγής, και αυτή η άρνηση πέρασε στον τότε ελληνικό Τύπο με την λέξη «ΟΧΙ».

Από πολλές απόψεις, ο Μεταξάς συσπείρωσε την ελληνική αντίσταση ενάντια στους Ιταλούς. «Αν σε όλη την Ελλάδα υπήρχε ένας άνδρας που είχε πραγματικά μια αίσθηση στοργής για την Ιταλία, αυτός ο άνθρωπος ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς», είπε αργότερα ο Γκράτσι.

Φασίστας ο ίδιος, είχε κυβερνήσει την Ελλάδα τα τελευταία τεσσεράμισι χρόνια, έχοντας πείσει τον αδύναμο βασιλιά Γεώργιο ότι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη απειλή του κομμουνισμού στη χώρα ήταν να εγκαταστήσει μια δικτατορία, με τον ίδιο  επικεφαλή  της κυβέρνησης.

Έκτοτε,  σαν πρωθυπουργός είχε υποκινήσει μια πιο ήπια, αν και ακόμα αδίστακτη, μορφή φασισμού στην Ελλάδα όπως ασκούνταν στην Ιταλία και τη Γερμανία.

Οι στρατιώτες του είχαν υιοθετήσει τον γνωστό χαιρετισμό με άκαμπτα χέρια και ο Μεταξάς είχε δημιουργήσει μια μυστική αστυνομία με πρότυπο τη φοβερή ναζιστική Γκεστάπο.

Μια εθνική ομάδα νέων, ή ΕΟΝ, μιμήθηκε τα καθαρόαιμα νεανικά κινήματα των μεγαλύτερων χωρών, περπατώντας στους δρόμους της πόλης με δύσκαμπτα πόδια και τραγουδώντας αιματηρά τραγούδια κατάκτησης.

Ταυτόχρονα, ο Μεταξάς είχε θεσπίσει ολοκληρωτική λογοκρισία στον εθνικό Τύπο, είχε απαγορεύσει τα έργα του Πλάτωνα και άλλους «ανατρεπτικούς ύμνους στη δημοκρατία» και είχε εξορίσει τους εχθρούς του καθεστώτος του σε νησιά αν και δεν ήταν ένας δολοφόνος δεσπότης όπως ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, εντούτοις ήταν δεσπότης.

Με τον τρόπο του ο Μεταξάς ήταν επίσης πατριώτης και παρακολουθούσε προσεκτικά την Ιταλία από τότε που οι λεγεώνες του Μουσολίνι είχαν καταλάβει τη γειτονική Αλβανία τον Απρίλιο του 1939.

Ο Μεταξάς γνώριζε ότι Ιταλός ισχυρός άνδρας πίστευε ότι είχε έναν «ανοιχτό λογαριασμό» να διευθετήσει με την Ελλάδα για τη δολοφονία αρκετών επισκεπτών Ιταλών διπλωματών το 1923 κατά τη διάρκεια μιας συνεχιζόμενης εδαφικής διαμάχης σχετικά με τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Τους τελευταίους μήνες, οι Ιταλοί είχαν διαπράξει μια σειρά από προσεκτικά βαθμονομημένες προκλήσεις εναντίον ελληνικών στόχων ως τρόπο δοκιμής της αποφασιστικότητας του μικρότερου έθνους.

Ιταλικά βομβαρδιστικά είχαν επιτεθεί σε ελληνικά πλοία και σταθμούς ακτοφυλακής και ένα ιταλικό υποβρύχιο είχε τορπιλίσει το ελληνικό αντιτορπιλικό <Έλλη> καθώς βρισκόταν αγκυροβολημένο στα ανοιχτά του νησιού Τήνος κατά τη διάρκεια μιας από τις πιο ιερές ημέρες της χώρας, την εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου. Τριάντα θρησκευτικοί προσκυνητές είχαν σκοτωθεί ή τραυματιστεί κατά τη διάρκεια της επίθεσης.

Ταυτόχρονα, ο ιταλικός Τύπος είχε διογκώσει τη δολοφονία ενός σκοτεινού Αλβανού δολοφόνου, βιαστή και κλέφτη βοοειδών που ονομαζόταν Daut Hoggia σε διεθνές επεισόδιο. Ο Χότζια, είπαν οι Ιταλοί πως ήταν ένας άνθρωπος που διακατέχονταν  από μεγάλο πατριωτικό πνεύμα και είχε σκοτωθεί από Έλληνες πράκτορες ενώ προσπαθούσε να απελευθερώσει την περιοχή της Τσαμουριάς για τους Αλβανούς συμπατριώτες του. Στην πραγματικότητα, ο Hoggia είχε σκοτωθεί από δύο άλλους Αλβανούς ληστές κατά τη διάρκεια ενός καβγά.

Ο Μεταξάς αγνόησε τις ιταλικές προκλήσεις, αλλά κρυφά άρχισε να κινητοποιεί τέσσερις μεραρχίες στρατευμάτων, δύο από τις οποίες βρίσκονταν ήδη στα αλβανικά σύνορα. Τόσο μυστική ήταν η κινητοποίηση που δεν την γνώριζε ούτε η ελληνική κοινή γνώμη,  αλλά ούτε και η Ιταλική Πρεσβεία

Διαφωνία μεταξύ των ιταλικών τάξεων

Ενώ οι ελληνικές δυνάμεις ήταν απασχολημένες με την κινητοποίηση, η ιταλική ανώτατη διοίκηση ήταν απασχολημένη με διαμάχες.  Το συνολικό σχέδιο για την εισβολή στην Ελλάδα, με την κωδική ονομασία Contingency G, την είχαν   επεξεργαστεί  και επανασχεδιάσει αρκετές φορές  τους τελευταίους τρεις μήνες, και ακόμη δεν υπήρχε τελική απόφαση για τη στρατηγική, την τακτική ή τους πρωταρχικούς στόχους.

Η σύγχυση αντανακλούσε τον ίδιο τον αναποφάσιστο Μουσολίνι, ο οποίος μερικές φορές άλλαζε γνώμη για ένα θέμα πέντε φορές σε 15 λεπτά. Όπως το είδωλό του, ο Αδόλφος Χίτλερ, ο Μουσολίνι φανταζόταν τον εαυτό του έναν λαμπρό στρατηγό.

Ως αρχιστράτηγος, ο Μουσολίνι προήδρευσε μιας εριστικής ομάδας στρατηγών και συμβούλων, συμπεριλαμβανομένου κυρίως του γαμπρού του, του υπουργού Εξωτερικών Γκαλεάτσο Τσιάνο. Αλαζόνας, μπαμπάς και ο φιλόδοξος, ο 35χρονος Τσιάνο, είχε παντρευτεί τη μεγαλύτερη κόρη και το αγαπημένο παιδί του Μουσολίνι, την Έντα. Ως ευνοημένος συγγενής, ο Τσιάνο είχε φυσικά το αυτί του Μουσολίνι με τρόπο που δεν είχαν τα άλλα μέλη του στενού κύκλου.

Στο θέμα της Ελλάδας, ο Τσιάνο ήταν επικίνδυνα υπεραισιόδοξος. Ήθελε έναν «μικρό πόλεμο» στα Βαλκάνια για να εγκαθιδρύσει την ιταλική κυριαρχία στην περιοχή. Μια εισβολή στην Ελλάδα, πίστευε ο Τσιάνο, θα ήταν «χρήσιμη και εύκολη». Πάνω από τις αντιρρήσεις της πλειοψηφίας του γενικού επιτελείου, ο Τσιάνο έπεισε τον Μουσολίνι να επιτεθεί.

Παρά το γεγονός ότι ένα προηγούμενο σχέδιο μάχης υπολόγιζε ότι θα χρειαζόταν τουλάχιστον ένας χρόνος και 18 πλήρεις μεραρχίες για να πραγματοποιηθεί επιτυχώς μια τέτοια εισβολή, ο Μουσολίνι αποφάσισε στα μέσα Οκτωβρίου να επιτεθεί σε δύο σύντομες εβδομάδες.

Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, ο στρατηγός Visconti Prasca, που διοικούσε τις ιταλικές δυνάμεις στην Αλβανία, θα είχε λιγότερο από το ένα τρίτο αυτού του αριθμού μεραρχιών με τις οποίες θα μπορούσε να επιτεθεί.  Παρόλα αυτά, ο Μουσολίνι ήταν ανένδοτος. «Αγαπητέ Βισκόντι», έγραψε ο Μουσολίνι στις 25 Οκτωβρίου. «Επίθεση με τη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και βία. Η επιτυχία της επιχείρησης εξαρτάται πάνω από όλα από την ταχύτητά της».

Ο Prasca, ο οποίος είχε γράψει κυριολεκτικά το βιβλίο για μια τέτοια επιχείρηση – το είχε ονομάσει Lightning War— φαινόταν καλή επιλογή για να ηγηθεί της επίθεσης.

Τα γεγονότα σύντομα θα αποδείξουν το αντίθετο

Τρεις μέρες αργότερα, τα ξημερώματα της 18ης επετείου της θριαμβευτικής «Πορείας στη Ρώμη» του Μουσολίνι, ο Πράσκα έκανε ό,τι του είπαν. Ακόμη και πριν τελειώσει η τρίωρη περίοδος αναμονής για το ιταλικό τελεσίγραφο, τα στοιχεία που ήρθαν στο φως από τον στρατό των 100.000 ανδρών του Πράσκα άρχισαν να διασχίζουν τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Στη βίλα του στη Ρώμη, ένας γεμάτος αυτοπεποίθηση Μουσολίνι περίμενε υπομονετικά την αναπόφευκτη ανακοίνωση της νίκης, απόλυτα πεπεισμένος ότι ο λαός του θα υποδεχόταν με χαρά τα νέα της εισβολής. «Θα στείλω την παραίτησή μου ως Ιταλός», είπε στον Τσιάνο, «αν κάποιος έχει αντίρρηση να πολεμήσουμε τους Έλληνες».

Αν οι Ιταλοί έμαθαν με χαρά για την εισβολή, ένας άλλος ευρωπαϊκός λαός οι Γερμανοί  ή τουλάχιστον οι ηγέτες του δεν ήταν. Ο Αδόλφος Χίτλερ είχε ήδη περάσει απογοητευτικές τις τελευταίες μέρες προσπαθώντας χωρίς αποτέλεσμα να πείσει τον Ισπανό δικτάτορα Φρανσίσκο Φράνκο να μπει στον πόλεμο με την πλευρά του Άξονα.  Ο Φράνκο, του οποίου η άνοδος στην εξουσία στην Ισπανία είχε υποβοηθηθεί υλικά από την αεροπορική δύναμη του Χίτλερ και τη σταθερή ροή των προμηθειών του, δεν πίστευε ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή για έναν νέο πόλεμο.

Προς μεγάλη έκπληξη του Χίτλερ, ο Φράνκο αρνήθηκε να βοηθήσει. «Προτιμώ να βγάλω τρία ή τέσσερα δόντια παρά να ξαναπεράσω μια τέτοια συνέντευξη», είπε ο Χίτλερ μετά την τελευταία εννιάωρη συνάντησή του με τον Φράνκο στα ισπανογαλλικά σύνορα.

Μόλις είχε αναχωρήσει με το τρένο για το Βερολίνο, όταν πληροφορήθηκε ότι ο Μουσολίνι είχε εισβάλει στην Ελλάδα.

«Πώς μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο;» Ο Χίτλερ οργίστηκε. «Αυτό είναι σκέτη τρέλα. Αν ήθελε να διαλέξει μια εύκολη μάχη, γιατί δεν επιτέθηκε στη Μάλτα ή στην Κρήτη; Θα είχε τουλάχιστον κάποιο νόημα στο πλαίσιο του πολέμου με τη Βρετανία στη Μεσόγειο». Διατάζοντας το τρένο του να γυρίσει και να κατευθυνθεί προς την Ιταλία, ο Χίτλερ και το κουρασμένο επιτελείο του έφτασαν στο σιδηροδρομικό σταθμό της Φλωρεντίας το πρωί της 28ης Οκτωβρίου.

Ο Μουσολίνι και μια μπάντα 60 ατόμων τον περίμεναν. Με το σήμα που εδωσε ο Duce, το συγκρότημα άρχισε να παίζει μια συναρπαστική εκδοχή της ιταλικής βασιλικής πορείας. Μετά κατάλαβε βιαστικά το λάθος του και το άλλαξε στον γερμανικό εθνικό ύμνο.

Ο Χίτλερ, χαμογελώντας σκυθρωπός, άνοιξε το παράθυρο του διαμερίσματός του καθώς ο Μουσολίνι περνούσε από την πλευρά του τρένου για να τον συναντήσει. «Φύρερ», φώναξε, «είμαστε στην πορεία! Νικηφόρα ιταλικά στρατεύματα πέρασαν τα ελληνοαλβανικά σύνορα τα ξημερώματα!».

Αυτό ήταν το τελευταίο πράγμα στον κόσμο που ήθελε να ακούσει ο Χίτλερ. Το δικό του προσεκτικά μελετημένο σχέδιο για την κατάκτηση του κόσμου απαιτούσε έναν ακόμη χρόνο ειρήνης στα Βαλκάνια, ενώ ολοκλήρωσε τη δημιουργία του για μια μαζική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση την άνοιξη του 1941.

Τίποτα δεν πρέπει να παρεμβαίνει στη ροή του πετρελαίου, του αλουμινίου, του μόλυβδου, του χαλκού,  του χρωμίου,  του κασσίτερου και τις άλλες πρώτες ύλες που έπαιρνε από τα Βαλκάνια.

Αυτός ήταν και ο λόγος που είχε πρόσφατα προτείνει ένα Τριμερές Σύμφωνο με τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Γιουγκοσλαβία, τις τρεις χώρες που συνορεύουν άμεσα με την Ελλάδα.

Τώρα, ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του Μουσολίνι είχε αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη νότια πλευρά της Γερμανίας – και όλα αυτά χωρίς καμία προειδοποίηση.  Με απροσδόκητη αυτοσυγκράτηση, ο Χίτλερ διαβεβαίωσε τον Μουσολίνι ότι η Γερμανία θα τον υποστήριζε πλήρως στο εγχείρημά του. Ο Τσιάνο, στο πλευρό του Μουσολίνι, σημείωσε στο ημερολόγιό του: Επιτιθέμεθα στην Αλβανία και μιλάμε στη Φλωρεντία.

Και στα δύο μέρη τα πράγματα πάνε καλά. Παρά την κακοκαιρία, τα στρατεύματα προελαύνουν γρήγορα, αν και η αεροπορική υποστήριξη λείπει. Στη Φλωρεντία η συζήτηση έχει μεγάλο ενδιαφέρον και δείχνει ότι η γερμανική αλληλεγγύη δεν έχει σταματήσει.

Ως συνήθως, ο Τσιάνο ήταν πολύ αισιόδοξος. Ο Χίτλερ ήταν έξαλλος και άρχισε αμέσως να ενισχύει τα 600.000 γερμανικά στρατεύματα που είχαν ήδη σταθμεύσει στη Ρουμανία για μια πιθανή εισβολή, σε περίπτωση που ο Μουσολίνι αποτύχανε  Ακόμη χειρότερα, αν η αρχική ιταλική προέλαση δεν πήγαινε καθόλου καλά. Οι καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις είχαν κατακλύσει την περιοχή τις δύο ημέρες που προηγήθηκαν του σημείου εκκίνησης της επίθεσης, μετατρέποντας τις προηγουμένως ξηρές κοίτες ρεμάτων σε ορμητικά ποτάμια και μειώνοντας τους χωματόδρομους σε λασπώδεις βάλτους.

Ο στρατηγός Francesco Rossi, που στάλθηκε από τη Ρώμη για να επιθεωρήσει τις πρώτες γραμμές την παραμονή της εισβολής, συνέστησε να αναβληθεί η προέλαση.  «Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες είναι ιδιαίτερα αντίξοες χωρίς προσδοκία πρόωρης βελτίωσης», τηλεγράφησε στον Μουσολίνι. «Η προμήθεια και η μετακίνηση είναι εξαιρετικά δύσκολη. Απαγορευτικό ειναι το πέταγμα  για την αεροπορία. Η κακοκαιρία εμποδίζει την εκφόρτωση των πλοίων».  Συμβούλεψε στον Πράσκα, που διοικεί την εισβολή, να περιμένει μέχρι να καθαρίσει ο καιρός. Αλλά ο Μουσολίνι, ο οποίος έδωσε μεγάλη σημασία στις φανερές επιδείξεις συμβολισμού, του άρεσε η ιδέα της επίθεσης στην επέτειο της μεγαλειώδους «Πορείας στη Ρώμη»

Ούτε ο Πράσκα ήθελε να περιμένει. Ως σχετικά νέος διοικητής του στρατού, βρισκόταν ακόμα χαμηλά στον υπεργε-μισμένο κατάλογο των Ιταλών στρατηγών και φοβόταν ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση στην ελληνική εισβολή θα είχε ως αποτέλεσμα την αντικατάστασή του από έναν ανώτερο στρατηγό. Ο Μουσολίνι σκόπιμα έπαιξε με τους φόβους του Πράσκα, λέγοντάς του: «Ξέρεις, αν δεν το κάνεις, σου λέω τώρα, ότι έχω αντιταχθεί σε όλες τις προσπάθειες να σου αφαιρέσω την εντολή στην παραμονή της επιχείρησης. Πιστεύω ότι τα γεγονότα, και κυρίως οι πράξεις σου, θα με δικαιώσουν».

Με φρέσκια στο μυαλό του την καλυμμένη προειδοποίηση του Μουσολίνι, ο Πράσκα ξεκίνησε την εισβολή όπως είχε προγραμματιστεί, στις 5:30 π.μ. της 28ης Οκτωβρίου του 1940

Προχωρώντας στο απόλυτο σκοτάδι μέσα στην παγωμένη βροχή, τα ιταλικά  στρατεύματα ξεκίνησαν την επίθεση.  Αριστερά, η Μεραρχία Τζούλια  με 11.000 άτομα, υπό τον άμεσο έλεγχο του Πράσκα, κατευθύνθηκαν προς το πανύψηλο όρος Σμόλικας, ύψους σχεδόν 9.000 ποδιών, καθ’ οδόν προς το χωριό Μέτσοβον και στον κρίσιμο δρόμο Λάρισας-Γιάννενα. Η μεραρχία αποτελούνταν από σκληρούς αλπικούς μαχητές που είχαν συνηθίσει να πολεμούν σε μεγάλα υψόμετρα. Παρά τον παγωμένο καιρό, που έκανε η μεραρχία διέρρηξε τις προηγμένες ελληνικές θέσεις και της έσπρωξε την κοιλάδα του Αώου στη βορειοδυτική Ελλάδα.

Η Ελλάδα ετοιμάζει αντεπίθεση

Στο κέντρο, οι Μεραρχίες Ferrara και Centauro, με 17.000 άνδρες ανάμεσά τους περίπου και 3.500 Αλβανοί εθελοντές συνόδευσαν την προέλαση. Τα ελληνικά ναρκοπέδια και τα πυρά του πυροβολικού επιβράδυναν την πρόοδό τους.

Πιο νότια, στα δεξιά, η Μεραρχία της Σιένα κατέλαβε το χωριό Φιλιάτες, διέσχισε τον μαινόμενο ποταμό  Καλαμά  και προχώρησε βόρεια για να περικυκλώσει την ελληνική θέση στα Γιάννενα . Η ιταλική αεροπορική υπεροχή αχρηστεύτηκε εντελώς από τις τρομερές καιρικές συνθήκες, οι οποίες ανάγκασαν επίσης την ακύρωση μιας προγραμματισμένης αμφίβιας επίθεσης στο νησί της Κέρκυρας στα ανοιχτά της δυτικής ακτής της Ελλάδας.

Για τέσσερις ημέρες οι Ιταλοί στρατιώτες βουλιάζονταν προς τα ανατολικά, περνώντας κοπιαστικά ρυάκια και ποτάμια φουσκωμένα με διπλάσιο μέγεθος νερού που έχυναν  κίτρινη λάσπη, σπασμένους κορμούς δέντρων και μουσκεμένα πτώματα πνιγμένων προβάτων και άλλων ζώων.

Την 1η Νοεμβρίου, ο καιρός ξαφνικά άνοιξε και ο Τσιάνο, που είχε έρθει στην Αλβανία για να παρακολουθήσει τις μάχες, διέταξε μια επιδρομή βομβαρδισμού  στη Θεσσαλονίκη, στη Μακεδονία, για να αποσπάσει την ελληνική προσοχή από τα δυτικά. Η επιδρομή του βομβαρδισμού απέτυχε – κακώς ενημερωμένοι πιλότοι κόντεψαν να εξαφανίσουν ένα κτίριο γεμάτο Ιταλούς υπηκόους που περίμεναν στη Θεσσαλονίκη για τον αναγκαστικό επαναπατρισμό τους  και ο καθαρός ουρανός επέτρεψε στο εξειδικευμένο ελληνικό πυροβολικό να αρχίσει να βομβαρδίζει τις ιταλικές θέσεις.

Ο Πράσκα, ο οποίος είχε  πει  ευδιάθετα την παραμονή της εισβολής, «στους Έλληνες δεν αρέσει να πολεμούν», σύντομα είχε την ευκαιρία να φάει τα λόγια του.

Στις 2 Νοεμβρίου, οι ιταλικές δυνάμεις με την μεραρχία Τζούλια κατέλαβαν τη Βοβούσα. Θα αποδεικνυόταν η βαθύτερη διείσδυσή τους στην Ελλάδα. Ήδη υπήρχαν σημάδια αποσύνθεσης και αποδιοργάνωσης εντός των ιταλικών τάξεων. Ο στρατηγός Quirino Armellini της Supermarina , που ήταν έτοιμος να παρακολουθήσει την εισβολή, παραπονέθηκε για «απόλυτο χάος» εντός της ανώτατης διοίκησης, το οποίο απέδωσε στην κακή τάση των στρατηγών να λειτουργούν με την αρχή, «Πρώτα θα κάνουμε πόλεμο και μετά θα δούμε.”

Ο Τσιάνο ανέφερε στον Μουσολίνι: «Υπάρχουν παράπονα εδώ για  το Γενικό Επιτελείο, το οποίο δεν έκανε ό,τι έπρεπε για την προετοιμασία της επιχείρησης».

Συγκεκριμένα, ο Τσιάνο έδειξε τον Ιταλό Επιτελάρχη Πιέτρο Μπαντόλιο, ο οποίος είπε ότι είχε υπονομεύσει την επίθεση από την αρχή, αφού «ήταν πεπεισμένος ότι το ελληνικό ζήτημα θα λυνόταν στο τραπέζι της διάσκεψης».

Ο Μουσολίνι, ωστόσο, δήλωνε ότι ήταν «ικανοποιημένος με την εξέλιξη των επιχειρήσεων στην πρώτη φάση» και ο Πράσκα τον διαβεβαίωσε: «Οι Έλληνες έχουν προβάλει μικρή αντίσταση ή έχουν τραπεί σε φυγή, αφήνοντας ακόμη και τραπέζια στρωμένα και ζεστό φαγητό πίσω τους».Ενώ ο Πράσκα ήταν απασχολημένος να συγχαρεί τον εαυτό του για την επιτυχία του, ο Έλληνας Στρατηγός Αλέξανδρος Παπάγος ετοίμαζε μια γρήγορη και τολμηρή αντεπίθεση.

Το πρωί της 1ης Νοεμβρίου, ακόμη και όταν η αεροπορία του Μουσολίνι βομβάρδιζε αναποτελεσματικά τη Θεσσαλονίκη για να κρατήσει τους Έλληνες καθηλωμένους στη Μακεδονία, ο Παπάγος εξαπέλυσε μια ξαφνική επίθεση κατά μήκος του ποταμού Ντέβολι στη νοτιοανατολική Αλβανία. Πιάνοντας ένα τάγμα του ιταλικού 83ου Συντάγματος καθώς προχωρούσε στη γραμμή, οι Έλληνες άνοιξαν ένα κενό στο εχθρικό μέτωπο.

Προχωρώντας πάνω από το όρος Μόροβα και άλλες απόκρημνες πλαγιές σε δρόμους καθαρισμένους από το χιόνι με τη βοήθεια χωρικών από γειτονικά χωριά, οι σκληραγωγημένοι Έλληνες διείσδυσαν στις ιταλικές θέσεις σε όλο το αριστερό τους πλευρό, δημιουργώντας απόλυτη αναστάτωση στο ιταλικό στρατόπεδο.

Πριν ξεκινήσει η εισβολή, ο Πράσκα είχε διαβεβαιωθεί ότι ο μακεδονικός τομέας θα παρέμενε ήσυχος όσο προχωρούσε στην Ελλάδα από τα δυτικά. Οι τρεις μεραρχίες του στρατηγού Ιωάννη Πίτσικα ανάγκασαν την Ιταλική 9η Στρατιά να πάει σε άγριο, βραχώδες έδαφος που ήταν σε μεγάλο βαθμό απρόσιτο για τανκς, φορτηγά ή το αγαπημένο ιταλικό ελαφρύ μέσο μεταφοράς, τη μοτοσικλέτα. Εν τω μεταξύ, το ελληνικό ορεινό ιππικό, καβάλα σε μικρά, ευκίνητα άλογα, συνηθισμένα στο πιο δύσκολο βήμα, εκτελούσε αστραπιαίες εξόδους εναντίον του ξαφνικά πολιορκημένου εχθρού.

Στις 4 Νοεμβρίου, το ραγισμένο αλβανικό τάγμα Tomor δέχτηκε αντεπίθεση στα βουνά Lapishtit και εκδιώχτηκε από το απόλυτο πρόσωπο του υψώματος. Ιταλοί καραμπινιέροι προσπάθησαν να επέμβουν για να σταματήσουν τη συμπλοκή, οπότε οι πανικόβλητοι Αλβανοί άρχισαν να πυροβολούν και εναντίον τους. Μόνο 120 από το αλβανικό τάγμα 1.000 ατόμων παρέμειναν στη θέση τους όταν τελείωσαν οι πυροβολισμοί.

Οι Ιταλοί αποσύρονται σε βάθος

Με την πλάτη τους κυριολεκτικά στον τοίχο ή τουλάχιστον στα βουνά οι Ιταλοί κατά μήκος του μακεδονικού μετώπου έσκαβαν και περίμεναν ενίσχυση. Εν τω μεταξύ, η επίθεση της Μεραρχίας της Σιένα στο νότο βαλτώθηκε μεταξύ Πολύκαστρου και Καλπακίου, όπου οι ελληνικές άμυνες κρατήθηκαν σταθερές.  Στο μέσο της ιταλικής γραμμής, η Μεραρχία Τζούλια κινδύνευε να αποκοπεί και από τις δύο πτέρυγες από τα ελληνικά στρατεύματα που περιφέρονταν γρήγορα.

Το αρχικό ιταλικό σχέδιο μάχης απαιτούσε συνεχή προέλαση σε όλα τα μέτωπα, αλλά ο στρατηγός Gabriele Nasci, που διοικούσε την XVI Στρατιά στο βορρά, ανέφερε δυσοίωνα ότι λόγω «της επιθετικότητας και της κινητικότητας των ελληνικών στρατευμάτων που αντιμετώπιζαν καθώς και της ισχυρής υποστήριξης που είχαν μέχρι τώρα από το πυροβολικό και τους όλμους τους, δεν είναι δυνατό να έρθουν σε επαφή με τη Μεραρχία Τζούλια».

Διέταξε τη μεραρχία να αποσυρθεί στην Κόνιτσα και να περιμένει βοήθεια. Κάτω από έντονα πυρά πολυβόλων και πυροβολικού από Έλληνες στρατιώτες και πολίτες εθελοντές που είχαν επίσης σπεύσει στο μέτωπο, η Μεραρχία Τζούλια έπεσε πίσω σχεδόν σε απραξία.

Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα, ο διαβόητος άστατος καιρός στα Βαλκάνια άλλαξε ξανά.  Η βροχή μετατράπηκε σε χιονόνερο και μετά σε χιόνι και η θερμοκρασία έπεσε σε αρκετούς βαθμούς κάτω από το μηδέν.

Ένας δυνατός βόρειος άνεμος το έκανε να φαίνεται ακόμα πιο κρύο, αν ήταν δυνατόν. Χιλιάδες στρατιώτες και από τις δύο πλευρές, χωρίς να είναι προετοιμασμένοι για τον άγριο καιρό, υπέστησαν σοβαρά κρυοπαγήματα.  Τα όπλα πάγωσαν και δεν πυροβολούσαν. οι στολές έγιναν τόσο άκαμπτες και εύθραυστες  σαν το χαρτί περγαμηνής.

Τη νύχτα, ομάδες ανδρών που έτρεμαν έσκαβαν βαθιές τρύπες και κοιμόντουσαν μαζί, στοιβαγμένοι σαν χοντρά ξύλα κάτω από τις κουβέρτες τους. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, μερικοί Ιταλοί άρχισαν να σκοτώνουν τα μουλάρια της αγέλης τους και να γεμίζουν τα κράνη τους με τον αχνισμένο εγκέφαλο των νεκρών ζώων. Άλλοι ουρούσαν στα χέρια τους για να καθαρίσουν τα δάχτυλά τους.

Στις 14 Νοεμβρίου, οι Έλληνες ξεκίνησαν μια ευρείας κλίμακας επίθεση σε όλη τη γραμμή. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ο Prasca είχε απαλλαγεί από τη διοίκηση και είχε αντικατασταθεί από τον στρατηγό Ubaldo Soddu, έναν εκκεντρικό άνδρα που διασκέδαζε συνθέτοντας περίτεχνες μουσικές παρτιτούρες για φανταστικές ταινίες. Ο Soddu αποφάσισε απρόθυμα στις 19 Νοεμβρίου να ξεκινήσει μια «απόσυρση σε βάθος» — στην πραγματικότητα παραχωρώντας όλη την επικράτεια που είχε κερδίσει ο στρατός κατά τις πρώτες τρεις εβδομάδες της εκστρατείας.

Πίσω στη Ρώμη, ο Μουσολίνι προέτρεψε τον Soddu να μην βιαστεί, αλλά τρεις μέρες αργότερα οι Ιταλοί άρχισαν να υποχωρούν.  Η υποχώρηση ήταν σχετικά τακτική, αλλά τόσο γρήγορη που τα ιταλικά αεροπλάνα φορτίου που στάλθηκαν για να τροφοδοτήσουν τον στρατό βρέθηκαν να ρίχνουν ακούσια σακούλες με σιτηρά στους Έλληνες. Δεδομένου του σχεδόν παθολογικού μίσους του για τους Έλληνες, η μονομερής εγκατάλειψη του ελληνικού εδάφους από τον στρατό ήταν ένα πικρό χάπι για τον Μουσολίνι. «Θέλω την αλήθεια», βρόντηξε στον στρατηγό Cesare Ame, τον επικεφαλής της στρατιωτικής του υπηρεσίας πληροφοριών, «γιατί θα πάρω διάφορα κεφάλια με το εκτελεστικό απόσπασμα».

«Πρέπει να φέρουν μαντολίνα αντί για τουφέκια»

Κανείς δεν εκτελέστηκε. Ο Μουσολίνι συμβιβάστηκε με την απόλυση του ηττοπαθούς αρχηγού του επιτελείου του, Πιέτρο Μπαντόλιο. Η διάθεσή του δεν βελτιώθηκε από ένα γράμμα που ο Τσιάνο του παρέδωσε με το χέρι από τον Αδόλφο Χίτλερ, τον οποίο είχε μόλις γνωρίσει ο Τσιάνο στο Βερολίνο.  Στην επιστολή, ο Χίτλερ παραπονέθηκε – σχετικά ήπια, δεδομένης της προσωπικότητάς του και των τεράστιων διακυβεύσεων – ότι η ιταλική εισβολή είχε «δυσάρεστες ψυχολογικές συνέπειες» και «πολύ σοβαρές στρατιωτικές συνέπειες» σε όλη την περιοχή.

Ο Μουσολίνι αναγκάστηκε να συμφωνήσει. «Αυτή τη φορά έχει πραγματικά χαστουκίσει τα δάχτυλά μου», είπε ο Il Duce στον γαμπρό του.

Ενώ ο ιταλικός στρατός εγκαταστάθηκε σε μια νέα θέση 20 μίλια εντός της Αλβανίας, οι ορμώμενοι Έλληνες ήταν σχεδόν μπερδεμένοι από την έλλειψη αντίστασης.

Ο στρατηγός Παπάγος, φοβούμενος μια παγίδα, δίστασε να διατάξει ολοκληρωτική καταδίωξη. Αν είχε δει ένα αντίγραφο της εμπιστευτικής έκθεσης προμηθειών που διαβιβάστηκε στον νέο αρχηγό του επιτελείου του Μουσολίνι, στρατηγό Ούγκο Καβαλέρο, ο Παπάγος ίσως να ήταν πιο σίγουρος.

Σε αυτό, ο Cavallero πληροφορήθηκε ότι ο στρατός στην Αλβανία ήταν ουσιαστικά γυμνός: Εφεδρικές μοναδες, μηδέν. Εξοπλισμός, ελάχιστος. Μάλλινα ρούχα, μηδέν. Πυρομαχικά πεζικού, κανένα. Πυρομαχικά πυροβολικού, ασήμαντα. Όπλα και πυροβολικό, όλα τα εφόδια έχουν εξαντληθεί. Μηχανικός εξοπλισμός, πρακτικά μηδενικός. Ιατρικός εξοπλισμός, ανεπαρκής. Όταν οι πρώτοι Ιταλοί αιχμάλωτοι οδηγήθηκαν στην Αθήνα, οι Έλληνες πολίτες δεν ήξεραν αν πρέπει να γελάσουν ή να κλάψουν.

«Τους λυπάμαι», είπε μια ηλικιωμένη γυναίκα. «Δεν είναι πολεμιστές. Πρέπει να φέρουν μαντολίνα αντί για τουφέκια». Στο Μεντόν, στα γαλλο-ιταλικά σύνορα, ένα Γαλλικό βαγόνι έβαλε μια πινακίδα που συμβούλευε: «Αυτό είναι γαλλικό έδαφος. Έλληνες, μην επιδιώκετε τους Ιταλούς να ξεπεράσουν αυτό το σημείο».

Με τον χειρότερο χειμώνα των δύο δεκαετιών να επικάθεται στα Βαλκάνια, οι Έλληνες δεν είχαν καμία πρόθεση να πάνε πιο μακριά προς το παρόν. Σε όλο το μέτωπο των 156 μιλίων, και οι δύο πλευρές εγκαταστάθηκαν για μια άθλια εποχή αναμονής και βασάνων. Σαν μια μακάβρια επανάληψη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι άνδρες έτρεμαν μαζί σε χαρακώματα σκαλισμένα από πάγο και παγωμένη λάσπη. Οι περιπτώσεις κρυοπαγημάτων ήταν χιλιάδες. Ιδιαίτερα τρομακτική ήταν η λεγόμενη «ξηρή γάγγραινα», γνωστή και ως «λευκός θάνατος».

Η ταλαιπωρία ξεκίνησε ανώδυνα, και οι άντρες δεν ήξεραν καν ότι το είχαν μέχρι που κοίταξαν κάτω και είδαν τα πόδια τους πρησμένα στο διπλάσιο μέγεθος τους και να μαυρίζουν.  Ο ακρωτηριασμός ήταν η μόνη θεραπεία και εκατοντάδες πέθαναν ούτως ή άλλως στα υπερπλήρη νοσοκομεία. Στη Ρώμη χιόνισε την ημέρα των Χριστουγέννων, ωθώντας τον Μουσολίνι να παρατηρήσει σκληρά: «Αυτό το χιόνι και το κρύο είναι πολύ καλά.

Θυμωμένος και ντροπιασμένος από το αδιέξοδο στην Αλβανία, ο Μουσολίνι έριξε την ευθύνη στους ίδιους τους στρατιώτες, παραπονούμενος: «Το ανθρώπινο υλικό με το οποίο έχω να δουλέψω είναι άχρηστο, άχρηστο».

Στο τέλος της χρονιάς, απέλυσε τον ονειροπόλο διοικητή τους, Soddu, και έδωσε τη θέση στον Cavallero, έναν καλλιεργημένο διανοούμενο που μιλούσε και γερμανικά και αγγλικά και είχε πτυχίο στα μαθηματικά. Οι εχθροί του, που δεν εντυπωσιάστηκαν από τα ακαδημαϊκά του προσόντα, τον αποκαλούσαν «στρατηγό κερδοσκόπο», λόγω των συχνών μεταγραφών του από στρατιωτικές θέσεις σε προσοδοφόρες βιομηχανικές θέσεις εντός της κυβέρνησης.

Απευθυνόμενος στα Στρατεύματα στο Αλβανικό Μέτωπο

Υπήρξε μικρό κέρδος για τον Καβαλέρο στη νέα του θέση. Οι ενισχύσεις ξεχύθηκαν με βάρκα στην Αδριατική Θάλασσα, αλλά δεν τους έμεινε κανένα περιθώριο για ελιγμούς και το καθαρό αποτέλεσμα ήταν μια περαιτέρω μείωση των ήδη λιγοστών μερίδων του στρατού. Οι Έλληνες τα πήγαν κάπως καλύτερα. Μονάδες πρώτης γραμμής μεταφέρονταν τακτικά στα μετόπισθεν και οι Έλληνες πολίτες στην περιοχή παρείχαν επιπλέον τροφή και καταφύγιο. Σημαντική ήταν και η διαφορά στο ηθικό των ανδρών. Οι ελληνικές δυνάμεις ήταν χαρούμενες. συνέχισαν τις τοπικές επιθέσεις —που περιγράφονται από τον Cavallero ως «φρενήρηδες» και στις 9 Ιανουαρίου, κατέλαβαν το βασικό σταυροδρόμι του χωριού Κλεισούρα, αποδεκατίζοντας τη διάσημη μεραρχία Lupi di Toscana (Λύκοι της Τοσκάνης) σε μια χιονοθύελλα.  Μετά την ήττα, οι κυνικοί τους μετονόμασαν σε Lepri di Toscana, ή Λαγούς της Τοσκάνης.

Ούτε ο θάνατος τον Ιανουάριο του Πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος υπέκυψε απροσδόκητα μετά από μια κακή επέμβαση στο λαιμό του, δεν θάμπωσε το espirit de corps των Ελλήνων. Αντίθετα, οι Ιταλοί στρατιώτες στο μέτωπο γκρίνιαζαν δυνατά για το άδειο στομάχι τους, τις νηματώδεις στολές και τις μπότες που τους χτυπούσαν, και πίσω στην Ιταλία ο αριθμός των νέων κατατάξεων μειώθηκε σημαντικά. Ακόμη πιο ανησυχητικό για τον Μουσολίνι προσωπικά ήταν η σιωπή με πέτρινο πρόσωπο που χαιρετούσε τις εμφανίσεις του σε κινηματογραφικά δελτία ειδήσεων και τις ραδιοφωνικές εκπομπές του.

Αποφασισμένος να σπάσει με κάποιο τρόπο το αδιέξοδο και να «βάλει τέλος σε αυτή την παθητικότητα», ο Μουσολίνι πέταξε στο αλβανικό μέτωπο στις αρχές Μαρτίου. Ντυμένος με τη στολή του Πρώτου Στρατάρχη της Αυτοκρατορίας με κορδέλες, ο Ιλ Ντούτσε περιόδευσε στο μέτωπο, εξέτασε τα στρατεύματα και έκανε μια σύντομη επίσκεψη σε ένα νοσοκομείο υπαίθρου. Γέρνοντας πάνω από το κρεβάτι ενός στρατιώτη του οποίου το στομάχι είχε σκιστεί από ελληνική χειροβομβίδα, ο Μουσολίνι είπε: «Είμαι ο Ντούτσε και σας φέρνω τους χαιρετισμούς της πατρίδας».

«Λοιπόν, τώρα, δεν είναι τόσο ωραία», απάντησε ο στρατιώτης. Άλλοι στρατιώτες, ακόμη, επευφημούσαν τον αρχηγό τους και τον παρακαλούσαν να τους δώσει εντολή να επιτεθούν.  Τουλάχιστον ένας από τους πολλούς, ένας γενειοφόρος βετεράνος, αγνόησε τη διαδήλωση που διαχειριζόταν η σκηνή. Ένα μέλος του επιτελείου του Μουσολίνι παρακολούθησε τον στρατιώτη που στεκόταν χωριστά από το πλήθος, τρώγοντας ήσυχα το μεσημεριανό του. «Ενώ σήκωνε το κουτάλι του στο στόμα του, συνέχιζε να ατενίζει τους ενθουσιασμένους συναδέλφους του στρατιώτες», έγραψε ο Francesco Priccoli, «και κάθε τόσο το χέρι του σταματούσε πάνω από το βρώμικο κουτί του σαν να έμεινε άναυδος από μια σκηνή που του ήταν προφανώς ακατανόητη… . [Εκείνος] συνέχισε να τρώει για μια στιγμή και μετά άρχισε να γυρίζει αργά στους θάμνους και εξαφανίστηκε από τα μάτια μου». Απτόητος από τη μικρή υποδοχή του, ο Μουσολίνι σκαρφάλωσε στην κορυφή μιας πλαγιάς 2.500 ποδιών τα ξημερώματα της 9ης Μαρτίου 1941, για να παρακολουθήσει την πολυαναμενόμενη επίθεση να ξεκινά.

Περίπου 50.000 στρατιώτες συγκεντρώθηκαν στην κοιλάδα Desnizza δυτικά της Κλεισουρας, ενώ το ιταλικό πυροβολικό εκτόξευσε 100.000 φυσίγγια κατά της ελληνικής γραμμής σε διάστημα δύο ωρών. Στον βομβαρδισμό συνέβαλαν ιταλικά καταδιωκτικα βομβαρδιστικά. Δυστυχώς για τους επιτιθέμενους, οι Έλληνες είχαν ήδη συλλάβει έναν Ιταλό αξιωματικό που είχε στην κατοχή του ένα πλήρες σύνολο σχεδίων για την επιχείρηση.

Τελικό φιάσκο για Μουσολίνι και Χίτλερ

Για τις επόμενες πέντε ημέρες, οι Ιταλοί έκαναν επίθεση μετά από επίθεση εναντίον των ελληνικών γραμμών, για να ανατραπούν εύκολα από τον παγιωμένο εχθρό. Ο ίδιος ο Μουσολίνι έκανε πολλά ταξίδια πάνω-κάτω στην πλαγιά του λόφου για να παρακολουθήσει τις επιθέσεις, κουβαλώντας μαζί του τη σκυτάλη του στρατάρχη του σαν σκηνικό στηρίγματος.

Κάποτε, ένα ελληνικό μαχητικό αεροπλάνο έπληξε το παρατηρητήριο και ο Il Duce μεταφέρθηκε σε ένα καταφύγιο αεροπορικής επιδρομής. Οι βοηθοί ανέφεραν στο κοινό ότι «συμπεριφέρθηκε με θάρρος».

Τελικά, στις 16 Μαρτίου, ο Μουσολίνι και ο Καβαλέρο διέκοψαν την επίθεση. 

Δώδεκα χιλιάδες Ιταλοί απώλειες 1.000 ανά μεραρχία- είχαν προστεθεί στον κατάλογο των πεσόντων σε μια εκστρατεία που απέτυχε να ανακτήσει ούτε ένα πόδι χαμένης επικράτειας.

Πέντε μέρες αργότερα, ο Μουσολίνι έφυγε από την Αλβανία, λέγοντας στον βοηθό του Πρίκολι: «Είμαι αηδιασμένος από αυτό το περιβάλλον. Δεν έχουμε προχωρήσει ούτε ένα βήμα. Με εξαπατούν μέχρι σήμερα. Τρέφω μια βαθιά περιφρόνηση για όλους αυτούς τους ανθρώπους».

Ακόμη πιο αηδιασμένος από τον Μουσολίνι ήταν ο Αδόλφος Χίτλερ, που παρακολουθούσε τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο με ίκτερο στο μάτι.

Όπως είχε προβλέψει στην αρχή, ολόκληρη η άστοχη περιπέτεια ήταν ένα φιάσκο. Ακόμη χειρότερα, ενθαρρύνοντας τους Έλληνες να ανοίξουν τα αεροδρόμιά τους στα βρετανικά πολεμικά αεροσκάφη, το αδιέξοδο στα Βαλκάνια απειλούσε τώρα να θέσει σε κίνδυνο την αγαπημένη εισβολή του Χίτλερ στη Σοβιετική Ένωση.

Για να μην συμβεί αυτό, ο Φύρερ ετοιμάστηκε απρόθυμα να εισβάλει ο ίδιος στην Ελλάδα με 600.000 στρατιώτες. Το μόνο που ζήτησε από τον Μουσολίνι ήταν «να μην αναλάβει άλλες επιχειρήσεις στην Αλβανία». Αυτή, τουλάχιστον, ήταν μια υπόσχεση που θα μπορούσε να κρατήσει Duce.

Λίλιαν Μπάτση, Βαρύτατο Τίμημα (1941- 1952)

Η Λίλιαν Μπάτση γεννήθηκε στην Αθήνα το 1929 σε μια εποχή πολυτάραχη για την Ελλάδα.H αυτοβιογραφία της ξεκινάει το έτος 1941, μέσα από το κείμενο της ξεπηδάει η μορφή ενός δυναμικού κοριτσιού που πάλεψε για την ελευθερια, μιας δραματικής γυναίκας και συζύγου που πρόλαβε για λίγο μόνο να ζήσει το όνειρο της δίπλα στον άνθρωπο της. Η μνήμη της ξυπνά για να αντιπροσωπεύσει γενικά, συγκεκριμένα και προσωπικά γεγονότα της ζωής της  και αναδημιουργείται ως εξελισσόμενη διαδικασία της ιστορίας της.

Η εμπλοκή της Ελλάδας στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σημειώθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1940, με την εναντίον της κήρυξη πολέμου από την Ιταλία. Από αυτή την ημερομηνία ξεκίνησε ο ελληνοιταλικός πόλεμος στα αλβανικά βουνά. Η γερμανική επίθεση, τον Απρίλη του 1941, προς συνδρομή των Ιταλών, κατέληξε στην κατάληψη της Ελλάδας και στο πέρασμα της χώρας στην περίοδο της Κατοχής, μιας περιόδου που σημαδεύτηκε από πολλά δεινά για τον ελληνικό λαό, που δοκίμασε και αυτός με τη σειρά του τη ναζιστική “Νέα Τάξη”. Στην ξενική φασιστική κατοχή ο ελληνικός λαός απάντησε από την πρώτη στιγμή με δυναμική αντίσταση, που πήρε γρήγορα τη μορφή μιας τεράστιας λαϊκής εξέγερσης και συνένωσε στον κοινό αγώνα την πλειοψηφία των Ελλήνων. Αντιστασιακές οργανώσεις έδρασαν στα βουνά και στις πόλεις της Ελλάδας και επέφεραν πλήγματα στις δυνάμεις κατοχής.

`    Ο συνολικός φόρος αίματος του ελληνικού λαού στην περίοδο της Κατοχής τόσο από την πείνα και τις ποικίλες κακουχίες όσο και στο βωμό του απελευθερωτικού αγώνα συνολικά ξεπέρασε, αναλογικά προς τον πληθυσμό της χώρας, τον αντίστοιχο κάθε άλλου λαού της κατεχόμενης Ευρώπης.

  Από την πρώτη κιόλας στιγμή της Κατοχής, ο ελληνικός λαός προέβη σε πράξεις αντίδρασης, ατομικά και συλλογικά. Το Σεπτέμβριο του 1941 ιδρύθηκε το Εθνικό Απελευθερωτικό Mέτωπο (Ε.Α.Μ), που συγκροτήθηκε από το Κ.Κ, με τη σύμπραξη άλλων, μικρότερων σοσιαλιστικών κομμάτων αλλά και μαζική συμμετοχή μη κομμουνιστών πολιτών το οποίο αποτέλεσε τη μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση της Kατοχής . Στόχοι του, η οργάνωση της αντίστασης κατά του κατακτητή και η εξασφάλιση της δυνατότητας στον ελληνικό λαό να αποφανθεί για τον τρόπο της μεταπολεμικής του διακυβέρνησης. Το στρατιωτικό σκέλος του Ε.Α.Μ. αποτέλεσε ο Εθνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (Ε.Λ.Α.Σ.), που η δράση του άρχισε το Φεβρουάριο του 1942.

  Το 1944 η Ελλάδα έβγαινε από την πολεμική περιπέτεια ουσιαστικά κατεστραμμένη. Οι απώλειες του ελληνικού λαού στη διάρκεια της τετράχρονης κατοχής και του αντιστασιακού αγώνα ήταν πάμπολλες: ο αριθμός των νεκρών σε μάχες, των εκτελεσμένων και δολοφονημένων, όσων θανατώθηκαν ως όμηροι στα γερμανικά στρατόπεδα και όσων πέθαναν από την πείνα και τις κακουχίες ανέρχεται σε περίπου 500.000. Πίσω, όμως, από την πανηγυρική και συναινετική ατμόσφαιρα των πρώτων ημερών της Απελευθέρωσης, επικρέμονταν εκείνα τα προβλήματα και οι αντιθέσεις, που σε ελάχιστο χρονικό διάστημα θα ξεσπούσαν για να κορυφωθούν στην εμφύλια τραγωδία. Στο αμέσως επόμενο της απελευθέρωσης (18 Οκτωβρίου 1944) διάστημα, η κυβέρνηση εθνικής ενότητας συγκλονίστηκε από σοβαρότατες αντιθέσεις που σχετίζονταν με την ευρεία κοινωνική και πολιτική αναταραχή σε ολόκληρη τη χώρα και οξύνονταν ακόμα περισσότερο με την ανοιχτή και συστηματική παρέμβαση των Βρετανών, που ήταν αποφασισμένοι να επιλύσουν το ζήτημα σύμφωνα με τις πολιτικές τους βλέψεις. 

  Ο λαός που υπέφερε στην κατοχή δεινοπαθεί για άλλη μια φορά. Ο Εμφύλιος Πόλεμος αποτελεί την κορυφαία ίσως αντιπαράθεση στην ελληνική κοινωνία μέσα στον εικοστό αιώνα. Νέες καταστροφές και νέοι νεκροί προστέθηκαν σε εκείνες του πολέμου και της Κατοχής και μάλιστα ακόμα πιο οδυνηρές, αφού οφείλονταν σε ελληνικά χέρια. Έλληνες δολοφονούσαν Έλληνες. Το μίσος ανάμεσα στους ανθρώπους γινόταν ολοένα και μεγαλύτερο. Η χώρα θα ρημάξει κυριολεκτικά στα τρία-τρεισήμισι χρόνια της αντιπαράθεσης. Η τραγωδία συνεχίζεται τα επόμενα χρόνια  με χιλιάδες φυλακίσεις στρατιωτών και με μαζικές εξορίες. Ο εμφύλιος πόλεμος ρήμαξε τη χώρα και δηλητηρίασε τις σχέσεις των Ελλήνων για πολλά χρόνια.

Είναι αξιοσημείωτο το πώς η Λιλιαν Καλαμάρο οργανώνει, προβάλλει και ξαναζεί την παιδική της ηλικία μέσα από την ωρίμανση της. Αναδημιουργεί την ατμόσφαιρα με αυθορμητισμό και απλότητα με μια ρητορική στρατηγική μέσα στο παρόν και βάση των αναγκών του παρόντος προσπαθεί να μας δώσει την εικόνα και αντανάκλαση εκείνης της εποχής μέσα στο βάθος του χρόνου. Η Λίλιαν Καλαμάρο μας μεταφέρει στα δώδεκα της χρόνια, τον Απρίλη του 1944 όταν οι Γερμανοί εισέρχονται στην Αθήνα και υψώνουν την σβάστικα. Η πείνα, η εξαθλίωση, η τρομοκρατία, η καταστροφή και η κοινωνική τυραννία κυριαρχούν. 

Οι αναπαραστάσεις του παρελθόντος με την τραυματική εμπειρία της σκλαβιάς και της υποδούλωσης  εκφράζονται με την παιδικότητα και αθωότητα ενός παιδιού που δεν θα μπορεί πλέον να αγοράσει σοκολάτες. Δεν μπορεί να φανταστεί τον εαυτό της ως μαριονέτα των Γερμανών και έτσι οι αντιδράσεις και οι πράξεις του ελληνικού λαού την ωθούν το 1942 να γίνει μέλος του ΕAΜ θέλοντας να παλέψει για την πατρίδα της, να αγωνιστεί για την ελευθερία, να πολεμήσει για την κοινωνική δικαιοσύνη ενάντια στον οικονομικό μαρασμό, τη βία, τις αρρώστιες, τον θάνατο, τις φυλακίσεις και τις εκτελέσεις. Δόθηκε στον αγώνα για την ελευθερία με τόλμη, ενθουσιασμό και υπερηφάνεια  αψηφώντας τον κίνδυνο πάντα με την παιδιάστικη σοβαρότητα της και προβάλλοντας έντονα στοιχεία ιδεολογικής ταύτισης με τον στόχο που είχε.

Στο πρόσωπο του Δήμου, ενός συναγωνιστή της που ήταν στην  ίδια ομάδα σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών συνάντησε τον πρώτο της έρωτα. Μέσα από την αφήγηση της γίνεται αντιληπτή η απόκτηση μιας νέας ταυτότητας, το σώμα της συμμετέχει ενεργά αφού της ξυπνάει συναισθήματα του παρελθόντος με λόγια και στιγμές ερωτικές. Ταυτίζεται με τον αγώνα ο οποίος γίνεται στόχος της ζωής της, παρόλα αυτά όμως αισθάνεται διχασμένη ανάμεσα στην αγωνιστική της ταυτότητα και την αστική της προέλευση σαν κόρη βιομήχανου. Αναφέρει  έντονα το χάσμα που χωρίζει τους αρχηγούς της οργάνωσης με τους συντρόφους και συναγωνιστές της που τύχαινε να ανήκουν σε ανώτερες αστικές τάξεις όταν αυτοί καταδίκαζαν σε θάνατο για προδοσία μεγαλοαστούς. Αυτές οι πράξεις των ανωτέρων της, της προκαλούν ανασφάλειες, φόβο και έντονο θυμό μη μπορώντας να δεχτεί και να συμφωνήσει με αδικίες που αφορούσαν ανθρώπινες ζωές. Υποστηρίζει ότι υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που η οργάνωση στρεβλώνει την ψυχή και το σώμα των αγωνιστών της μετατρέποντας τους σε φονιάδες και έτσι  μέσα από την  αφήγησή της γίνεται πολλές φορές  φανερό ότι αποστασιοποιείται από το Κόμμα και τον Ε.Α.Μ. 

Η μνήμη της κατοχής και ταυτόχρονα μιας διαδήλωσης της ΕΠΟΝ χρησιμοποιείται για να διευρύνει τα περιθώρια στο επίπεδο του λόγου και των αναπαραστάσεων για την  απόδοση των ακραίων εκφράσεων βίας και τα περιθώρια συγκρότησης μιας γυναικείας αγωνιστικής  και πολιτισμικής ταυτότητας που το σώμα έχει κυρίαρχο λόγο. Η καταγωγή της Λίλιαν ήταν εβραϊκή, αυτό την έκανε να νιώθει μολυσμένη και μιασμένη την περίοδο που οι Γερμανοί ήθελαν να εξαφανίσουν όλους τους Σημίτες από προσώπου γης έτσι οι Έλληνες για να τους προστατέψουν ώστε να μην σταλούν σε στρατόπεδα εργασίας πραγματοποιούσαν όλο και περισσότερους μεικτούς γάμους. Η Λίλιαν αυτοπαρουσιάζεται και αυτοπροσδιορίζεται κατονομάζοντας πρόσωπα και γεγονότα, η προσωπική ματιά και το έντονο υποκειμενικό στοιχείο είναι έκδηλα. Δημιουργεί την προσωπική της ταυτότητα σε βάθος χρόνου που αποτελεί μια διαδικασία αεροκατασκευής και αυτοανακάλυψης. Τον Μάιο του 1944 αποφασίζει να  φύγει  για τη Μέση Ανατολή όπου δεν θα αντικρίζει  πια Γερμανούς και θα φωνάζει υπερήφανα και ελεύθερα πως είναι Εβραία  ίση και όμοια με όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους. 

Το ταξίδι της ‘’προσφυγιάς’’ με αρχικό προορισμό το Καρακόλι της Τουρκίας μετατρέπεται σε κόλαση. Σ’ αυτό το σημείο η Λίλιαν επανακτά και επανεργοποιεί την μνήμη της με το σώμα της το οποίο πάσχει και υποφέρει. Οι συνθήκες είναι δυσβάστακτες, περιέρχεται σε απελπισία και χάνει το κουράγιο της ταλαιπωρημένη, διψασμένη, ανήμπορη και χτυπημένη.  Επόμενος σταθμός στο ταξίδι είναι ο Τσεσμές, η Σμύρνη και από εκεί το Χαλέπι της Συρίας όπου οι ελπίδες για ελευθερία, ζωή και βοήθεια στην πατρίδα ξαναζωντανεύουν μέσα από τις κακουχίες και τη σωματική δυσανεξία. Στο Χαλέπι  της Συρίας μεταφέρθηκαν  στον «Τούρκικο Στρατώνα» όπου ανακρίθηκαν από τους  Άγγλους τους οποίους θεωρούσαν αρχικά ως φίλους που θέλουν να βοηθήσουν για την λευτεριά της πατρίδας. Πέρασε πολλές ανακρίσεις και απομονώσεις σαν ύποπτη εφόσον υπήρξε μέλος του ΕAΜ .Σκοπός των Άγγλων ήταν να πάρουν πληροφορίες για τον αγώνα, τα στρατόπεδα, και τους αρχηγούς ώστε να τα καταστρέψουν. Με το τέλος των ανακρίσεων φεύγουν για το Νουσεράιτ της Γάζας. 

Η σωματική διάσταση είναι φανερή σε ολόκληρη την αυτοβιογραφία. Στο ταξίδι της με προορισμό το Νουσεράιτ γίνεται έντονη αναφορά σε ζητήματα σεξουαλικότητας και τις σχέσεις ανδρών και γυναικών. Αντικρίζει αντιλήψεις και μοντέλα σώματος διαφορετικά από τη μορφή που είχε στο μυαλό της και στον κύκλο των φίλων και γνωστών της τα οποία την παρασέρνουν και την οδηγούν σε ερωτικές φαντασιώσεις. Τελευταίος προορισμός της περιπέτειας της ήταν το Κάιρο όπου μετά από τρεισήμισι μήνες περιπλάνησης ένας καινούργιος κόσμος ξετυλίγεται μπροστά της, μια αληθινή Βαβέλ όπως την χαρακτηρίζει. Στο Υπουργείο της Βασιλικής Ελληνικής  Πρόνοιας, την κυβέρνηση της εξορίας την υποδέχεται ο πατέρας της μαζί με τον Υπουργό. Η ζωή μέσα στην καρδιά του αγώνα των ελεύθερων ανθρώπων παρουσιάζεται πλούσια γεμάτη με διασκεδάσεις, δείπνα και χορούς. Τέλη Νοεμβρίου του 1944 φτάνει μαζί με τον πατέρα της και τους μεγάλους υπαλλήλους της ελληνικής κυβέρνησης στον Πειραιά την περίοδο που η Ελλάδα έβγαινε από την πολεμική περιπέτεια ουσιαστικά κατεστραμμένη με πάμπολλες απώλειες του ελληνικού λαού. 

Μέσα από την αφήγηση της η Λίλιαν  αποκτά μια νέα υποκειμενικότητα και προσωπική ταυτότητα. Με την επιστροφή της στην πατρίδα διαπιστώνουμε την συνειδητή ταύτιση της με το συλλογικό υποκείμενο του Έθνους. Η χαρά και ο ενθουσιασμός της όμως δεν κράτησε πολύ αφού λίγες μέρες αργότερα σηματοδοτήθηκε η έναρξη των Δεκεμβριανών και προοίμιο του Εμφυλίου πολέμου από τους πυροβολισμούς των κυβερνητικών και Αγγλικών δυνάμεων μπροστά  στο μνημείο του άγνωστου στρατιώτη ενάντια στους κομμουνιστές αντάρτες του ΕΑΜ και Ε.Λ.Α.Σ. με σκοπό τον αφοπλισμό τους. Ζητούσαν να αποχωρήσουν οι Άγγλοι οι οποίοι  από την πλευρά τους υποστήριζαν ότι ευθύνονται για την αποχώρηση και ελευθερία της Ελλάδας από τους Γερμανούς. Οι Άγγλοι που ήρθαν στην Ελλάδα σαν ελευθερωτές κατέληξαν να κυκλοφορούν με πολυβόλα έτοιμοι να σπείρουν τον θάνατο. Υπό αυτές τις συνθήκες η Λίλιαν εξηγεί, επαναξιολογεί και επανερμηνεύει πως ξεκίνησε μια μάχη διαφορετική από τον κατοχικό αγώνα με καθημερινές απώλειες, βία, κοινωνική και πολιτική  αναταραχή σε ολόκληρη τη χώρα και έναν λαό που δεινοπαθεί. Με τη συνθήκη της Βάρκιζας τον Φεβρουάριο του 1945 οι αρχηγοί του κόμματος και του ΕAΜ φύγανε για Παρίσι ενώ οι υπόλοιποι έμειναν έχοντας στην πλάτη τους όλο το μίσος της αντίδρασης. Η χώρα θα ρημάξει κυριολεκτικά τα χρόνια της αντιπαράθεσης και θα δηλητηριάσει τις σχέσεις των Ελλήνων για πολύ καιρό.

 Τον Φεβρουάριο του 1945 μετά από παρότρυνση του πατέρα της περνά στο Χημικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών όπου και εκεί οι φοιτητές χωρίζονται σε αριστερούς και δεξιούς κάτι που είχε σαν αποτέλεσμα την επικράτηση του χάους. Έτσι  η Λίλιαν εγκαταλείπει για άλλη μια φορά την πατρίδα της τον Ιούνιο του 1946, αυτή τη φορά με προορισμό το Παρίσι όπου σπούδασε Βιολογική Χημεία και έπειτα ακολούθησε μετεκπαίδευση στην Σουηδία. Όλες οι πραγματικές ή λανθασμένες ανακλήσεις του παρελθόντος μας δείχνουν ότι η ιστορία πλάθεται πάνω στα ενδιαφέροντα της και αφορούν τις επιδιώξεις της για τη σύσταση της προσωπικότητας της στο παρόν.

Με την επιστροφή της στην πατρίδα το 1949 γνωρίζει τον Δημήτρη Μπάτση, δικηγόρο και οικονομολόγο της κομμουνιστικής αριστεράς  και εκδότη του περιοδικού «Ανταίος» ο οποίος έγινε για την Λίλιαν η «Λυδία λίθος» της όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ζώντας μαζί του κάτι πρωτόγνωρο, η ευτυχία της διαγραφόταν στο πρόσωπο του με τον οποίο στις 8 Οκτωβρίου  του 1951 και παντρεύτηκαν. Μεγάλης σημασίας εδώ είναι η επιλεκτική λήθη, η επιλεκτική διατήρηση του παρόντος και η επιλεκτική απενεργοποίηση της μνήμης της εφόσον στην αυτοβιογραφία της αποφεύγει να αναφέρει πως ο Δημήτρης Μπάτσης υπήρξε παντρεμένος και αυτή διατηρούσε εξωσυζυγική ερωτική σχέση μαζί του. Γίνεται κατανοητό πως η αλήθεια του εαυτού είναι άρρηκτα δεμένη με το μύθο που πλάθει και οικοδομεί η αυτοβιογράφος για τον εαυτό της. Δεκαπέντε μέρες μετά τον γάμο τους ο Δημήτρης Μπάτσης εξαφανίζεται και η  Λίλιαν περνά ώρες αγωνίας. Ο Δημήτρης Μπάτσης συνελήφθη από την Γενική Ασφάλεια Πειραιώς, έχοντας προδοθεί από έναν ναυτικό που του πήγαινε λεφτά τα οποία τα έδινε στον παράνομο μηχανισμό του κόμματος, σε συγγενείς κρατουμένων και στην ΕΔΑ. Η Λίλιαν  Μπάτση αναφέρει πως ζήτησε την βοήθεια του πατέρας της ο οποίος είχε επιρροή με το δεξιό κόμμα και έτσι συνάντησε τον Υπουργό Εσωτερικών  Ρέντη ο οποίος την πληροφόρησε ότι ο σύζυγος της ήταν μέλος μιας σπείρας προδοτών που στόχευαν  να ρίξουν την κυβέρνηση. Ο Υπουργός την ενημέρωσε επίσης πως για να μπορέσει να ελευθερωθεί θα έπρεπε να δηλώσει μεταμέλεια και υπακοή στη δεξιά. Προσπάθησε  αλλά δεν μπόρεσε να τον σώσει.. Τον παρακάλεσε , να βάλει στην απολογία του “νερό στο κρασί του.” Να πει πως θα πάει στην Κορέα να πολεμήσει τους κομμουνιστές, αν και η ίδια γνώριζε πως κάτι τέτοιο δεν θα ήταν εφικτό, αφού ο σύζυγος της δεν θα μπορούσε να προδώσει τις ιδέες του να χάσει το κύρος της γνώμης του και την προσωπικότητα του, παρόλα αυτά θα μπορούσε να το κάνει μόνο για χάρη της όπως και συνέβη. Μεταγενέστερα είναι φανερό πως δεν την ενδιαφέρει το Κόμμα, η εμπειρία της από τον αγώνα, η δράση της και τα γεγονότα που την σημάδεψαν αλά μόνο ο Δημήτρης Μπάτσης και τα συναισθήματα που τρέφει για αυτόν με εμφανή την υποκειμενικότητα  στην αναδημιουργία και τον τελικό απολογισμό της ιστορίας της ζωής της διαμορφώνοντας την.

Στη δίκη για «έσχατη προδοσία» στις 15 Φλεβάρη το 1952 ο Δημήτρης Μπάτσης υποστήριξε πως αν του χάριζαν τη ζωή θα πήγαινε στην Κορέα να πολεμήσει με το Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα για τους Αμερικάνους. Από την μεριά της η σύζυγος του ένιωθε απελπισμένη προσπαθώντας να βοηθήσει. Η δίκη παρομοιάζεται με θανατερό πανηγύρι και οι Αμερικάνοι από την μεριά τους ήθελαν να τους στήσουν στον τοίχο. Η αγόρευση του Βασιλικού επίτροπου Αθανασούλη ήταν τρείς φορές εις θάνατον, και αυτή αφορούσε πέρα από το Δημήτρη Μπάτση και άλλους επτά. Με τη λήξη της δίκης στάλθηκαν στο Συμβούλιο Χαρίτων, όπου και στις 28 Μαρτίου βγήκε η απόφαση για εκτέλεση του Δημήτριου Μπάτση, του Νίκου Μπελογιάννη, του Ηλία Αργυριάδη και του Νίκου Καλούμενου. Ο κόσμος από κάθε μέρος της γης τις επόμενες μέρες ξεσηκώθηκε για να σταματήσει την εκτέλεση, ώστε να μην χυθεί άλλο αίμα λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων. Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε στις 30 Μαρτίου στο Γουδί. Πόνος, δυστυχία και απόγνωση κατέκλυσαν την Λίλιαν Μπάτση, όπως και ένα μέρος του πληθυσμού αλλά και οι εφημερίδες εναντιώθηκαν στις εκτελέσεις αυτές, υποστηρίζοντας πως πρόκειται για πολιτικό ποδόσφαιρό με ανθρώπινα κεφάλια. Την επόμενη κιόλας μέρα καταργήθηκε το Στρατοδικείο, οι δηλώσεις μετάνοιας και τα παραπτώματα των αριστερών δικάζονταν μόνο στα πολιτικά δικαστήρια. Για την Λίλιαν Μπάτση η ζωή μετά τον χαμό του συζύγου της κύλησε ανυπόφορα, μίζερα και χωρίς σκοπό ώσπου αποφάσισε να φτιάξει ξανά την ζωή της φεύγοντας στην Κένυα τον Αύγουστο του 1954  με έναν άντρα που θαρραλέα την παντρεύτηκε.