Σύμφωνα με έρευνα από Βέλγους επιστήμονες τροφίμων που δημοσιεύθηκε τώρα στο Food Additives and Contaminants, σχεδόν όλα τα εναλλακτικά καλαμάκια περιέχουν ανθεκτικές χημικές ουσίες, οι οποίες όχι μόνο επιβαρύνουν σημαντικά το περιβάλλον και τα οικοσυστήματα, αλλά είναι και επικίνδυνες για την υγεία του καταναλωτή.

Πρόκειται για χημικά τα οποία αποκαλούνται και «παντοτινά», διότι αποτελούνται από ενώσεις που αντέχουν χιλιάδες χρόνια χωρίς να διασπώνται. Επίσημα ονομάζονται PFAS (αλλώς, υπερφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες) και πρακτικά αποτελούν μια οικογένεια χημικών ενώσεων που χρησιμοποιείται ευρέως σε καταναλωτικά προϊόντα, όπως καλλυντικά προϊόντα, έπιπλα, αδιάβροχα υφάσματα κ.ά., για να αυξηθεί η ανθεκτικότητά τους.

Μόνο που είναι κηρυγμένα ως επικίνδυνα από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το διάστημα 2016-2021 είχε ενεργοποιηθεί η διακρατική πρωτοβουλία HBM4EU για τη μελέτη της συσσώρευσης αυτών των ουσιών στο ανθρώπινο σώμα. Όπως έχει αποδειχθεί, αυτές οι χημικές ουσίες συνδέονται με μειωμένη απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος στα εμβόλια, μειωμένο βάρος γέννησης, νόσο του θυρεοειδούς, αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης και μερικά είδη καρκίνου, μεταξύ άλλων.

Και τα νέου τύπου καλαμάκια αποδείχθηκε πως συγκαταλέγονται στα προϊόντα που εμπεριέχουν αυτές τις χημικές ουσίες.

Η ταυτότητα και τα αποτελέσματα της έρευνας

Η υπόθεση των Βέλγων επιστημόνων ήταν ότι τα χάρτινα καλαμάκια θα εμπεριέχουν υψηλότερα ποσοστά PFAS, σε σχέση με τα υπόλοιπα καλαμάκια, διότι εκείνα έχουν και τη μεγαλύτερη ανάγκη αύξησης της αντοχής τους στο νερό – γνωρίζουμε εκ πείρας το λιώσιμο του υλικού, όταν παραμένει σε υγρό για λίγη ώρα.

Για να εκτελέσουν σωστά το πείραμα, έβαλαν στο μικροσκόπιο προϊόντα από 29 διαφορετικούς κατασκευαστές της βελγικής αγοράς, καλύπτοντας και τις πέντε εναλλακτικές που έχουν επικρατήσει διεθνώς: χαρτί, μπαμπού, γυαλί, ανοξείδωτο ατσάλι και βιοδιασπώμενο πλαστικό.

Τελικά, τα 27 από τα 29 προϊόντα περιείχαν συγκεντρώσεις PFAS. Αναλυτικότερα, υψηλότερα ποσοστά συγκέντρωσης των «παντοτινών» χημικών ουσιών διαπιστώθηκε στα χάρτινα καλαμάκια (90%), ακολουθούν τα καλαμάκια από μπαμπού (80%), έπειτα τα βιοδιασπώμενα πλαστικά (75%) και τέλος τα γυάλινα (40%), ενώ τα μόνα που είναι απαλλαγμένα από PFAS είναι τα ανοξείδωτα.

Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, δηλαδή, τα «οικολογικά» καλαμάκια δεν είναι ούτε οικολογικά, ούτε ασφαλή για τον ανθρώπινο οργανισμό, αφού μιλάμε για προϊόντα καθημερινής κατά βάση χρήσης. «Η παρουσία του PFAS σημαίνει επίσης ότι τα προϊόντα δεν είναι δεδομένο ότι θα διασπαστούν», επεσήμανε ο Δρ. Groffen που είχε την ευθύνη της έρευνας.

Ενώ δηλαδή διαφημίζονται ως «οικολογικά» και «βιοδιασπώμενα», για την παρασκευή τους παραμένει να είναι απαραίτητο συστατικό το πλαστικό, και μάλιστα με μερικές από τις πιο ύπουλες μορφές του.

• Κάθε πλαστικό αντικείμενο που έχει κατασκευαστεί ποτέ παραμένει στον πλανήτη μας.
• Κάθε χρόνο παράγουμε περισσότερα από 300 εκατομμύρια τόνους πλαστικού – η παγκόσμια παραγωγή αυξάνεται κάθε χρόνο.
• 8 εκ. τόνοι πλαστικών απορριμάτων καταλήγουν κάθε χρόνο στις θάλασσες και τους ωκεανούς της γης.
• 50% των πλαστικών αντικειμένων που παράγουμε χρησιμοποιούνται μία μόνο φορά.

Η Plastic Free Greece ιδρύθηκε από την Δήμητρα Κουτσούκου, την Αντιγόνη Θεοδώρου, την Agnieszka Fibak και την Τένια Κυριαζή. Συνεργάζεται με τις διεθνείς οργανώσεις όπως η Plastic Pollution Coalition και η Plastic Oceans Foundation ενώ στόχος της είναι να εκπαιδεύσει και να ενημερώσει εντατικά τον κόσμο γύρω από τις επιπτώσεις της ρύπανσης, τηνπροστασία του περιβάλλοντος , τη σοβαρότητα του πλαστικού μας αποτυπώματος στον πλανήτη.

Οι πλαστικές σακούλες, τα πλαστικά καλαμάκια, τα ποτήρια, τα μαχαιροπήρουνα μιας χρήσης, οι συσκευασίες τροφίμων, τα αναρίθμητα μπουκαλάκια από εμφιαλωμένο νερό χρησιμοποιούνται ευρύτατα και απερίσκεπτα, επιβαρύνοντας κάθε λεπτό τον πλανήτη.

Η Plastic Free Greece υποστηρίζει ότι στην πλειονότητά τους οι Έλληνες δεν αντιλαμβάνονται πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα της ρύπανσης που προκαλεί ούτε αντιλαμβάνονται πως οι ελληνικές παραλίες είναι γεμάτες από σκουπίδια. Δεν αντιλαμβάνονται το σοβαρό πρόβλημα στα νησιά όπου τα σκουπίδια δεν θάβονται, με αποτέλεσμα να παρασύρονται από τον άνεμο και να καταλήγουν στη θάλασσα. Σε δημοφιλή νησιά του Αιγαίου, παρατηρείται άλλος ένας επιβαρυντικός παράγοντας: το τρεχούμενο νερό δεν είναι πόσιμο, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλη κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού και πολύ περισσότερα πλαστικά μπουκάλια, που όχι απλώς δεν ανακυκλώνονται, αλλά συχνά δεν καταλήγουν καν στους κάδους.

Μόνο το 6% των μπουκαλιών εμφιαλωμένου νερού μπορούν να γίνουν ξανά μπουκάλια, καθώς οι τοξίνες που αναπτύσσονται στο πλαστικό με κάθε ανακύκλωση το κάνουν ακατάλληλο για χρήση σε τρόφιμα. Φυσικά, τα μπουκάλια μπορούν να γίνουν συνθετικά χαλιά αλλά ακόμη και αν συμβεί αυτό κάποτε θα καταλήξουν σε κάποια χωματερή.

Εφόσον χρησιμοποιούμε πλαστικό, η καλύτερη λύση είναι να μην το πετάμε, εάν ο άνθρωπος δεν περιορίσει τη χρήση του πλαστικού, θα το βρίσκει συνεχώς μπροστά του αναφέρει η ομάδα της Plastic Free Greece ενώ μας πληροφορεί σχετικά με τα βιοδιασπώμενα πλαστικά μέσα στη θάλασσα,πως δεν υπάρχει ούτε αέρας ούτε θερμότητα, επομένως δεν επηρεάζονται. Μια βιοδιασπώμενη σακούλα που επιπλέει στην επιφάνεια της θάλασσας, δεν θα εξαφανιστεί. Θα διασπαστεί σε κομμάτια τα οποία θα καταλήξουν είτε σε κάποια ακτή είτε στον οργανισμό ψαριών, πουλιών και θαλάσσιων θηλαστικών. Έτσι, το πλαστικό εισχωρεί με πιο ύπουλο τρόπο στην τροφική αλυσίδα.

Η μέχρι σήμερα δραστηριότητά στην Plastic Free Greece έχει προσελκύσει ήδη το ενδιαφέρον των και της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Με ποιους τρόπους προσπαθεί η PlasticFreeGreece να ευαισθητοποιήσει το ευρύτερο κοινό;

Εκπαίδευση: Ο αποτελεσματικότερος τρόπος ανταπόκρισης του μέγιστου αριθμού πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, είναι μέσω της προβολής οπτικού υλικού. Έτσι, η PlasticFreeGreece αγόρασε τα δικαιώματα διανομής στην Ελλάδα εξαιρετικών περιβαλλοντικών ντοκιμαντέρ, “Ένας Πλαστικός Ωκεανός/A PlasticOcean” ,“Καλαμάκια/Straws” “Albatross the film”, “The story of stuff”, “Plastic China”.

400 σχολεία και κοινότητες στην Ελλάδα έχουν συμμετάσχει στο διάλογο!

Η P.F.G προσφέρει εργαλεία που βοηθούν στη μετάδοση αυτού του μηνύματος, έχουν ενσωματώσει ελληνικούς υπότιτλους στα ντοκιμαντέρ και προτείνουν σε ενδιαφερόμενους να οργανώσουν προβολές στο σχολείο της περιοχής / ή της κοινότητάς τους. Οι ίδιοι προσφέρουν την ταινία ΔΩΡΕΑΝ καθώς και μια συνοδευτική παρουσίαση με τα ποιο σημαντικά θέματα για να υποστηρίξει την συζήτηση που θα αναπτύξετε μετά από την προβολή και δίνει πολλές ιδέες για δραστηριότητες ενάντια στην πλαστική ρύπανση. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να στείλεις ένα e-mail στο info@plasticfreegreece.com για να σε βοηθήσουν να οργανώσεις την εκδήλωση!

Δημιουργία κοινότητας ενδιαφερόμενων πολιτών: Αυτό επιτυγχάνεται μέσω του Facebook και του Instagram. Ήδη υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός υποστηρικτών που μεγαλώνει διαρκώς.
Σύνδεση με την παγκόσμια προσπάθεια: Η PlasticFreeGreece συνεργάζεται με το PlasticOceansFoundation στην Αγγλία και το PlasticPollutionCoalition στην Αμερική, καθώς και με τον οργανισμό Let’sDoItGreece, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη μεγαλύτερη οργάνωση δράσης καθαρισμού στην Ελλάδα.

#ΣΑΚΟΥΛΙΤΣΑ ΟΧΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ #ΚΑΛΑΜΑΚΙ ΟΧΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ

Τι μπορούμε να κάνουμε;
(1) Αναθεώρηση σχετικά με τη χρήση πλαστικού (Rethink: REFUSE, REDUCE, REUSE, RECYCLE)

Αρνήσου: τα πλαστικά μιας χρήσης καταλήγουν στους ωκεανούς μας, γι ‘αυτό αναζήτησε εναλλακτικά προϊόντα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξανά.
Μείωσε: Είναι δυνατόν να μειώσεις το πλαστικό σου αποτύπωμα;
Επαναχρησιμοποίησε: Εάν δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα εναλλακτικό προϊόν, βεβαιώσου ότι το πλαστικό αντικείμενο θα επαναχρησιμοποιηθεί όπου είναι δυνατό και ότι τελικά θα πεταχθεί υπεύθυνα.
Aνακύκλωσε:Εάν πρέπει να αγοράσεις πλαστικά αντικείμενα, επίλεξε αυτά που είναι ανακυκλώσιμα για να μειώσεις το πρόσθετο υλικό που καταλήγει σε χωματερές.
Από τη σκοπιά της βιωσιμότητας, η ανακύκλωση παραμένει μια από τις βασικές μας λύσεις. Η ανακύκλωση μειώνει τις ανάγκες χρήσης καθαρού πλαστικού (μειώνοντας έτσι την κατανάλωση πετρελαίου, καθώς το πλαστικό είναι φτιαγμένο από πετρέλαιο) και εμποδίζει την κατάληξη του χρησιμοποιημένου πλαστικού στο περιβάλλον.

(2) Ανακύκλωση
• Πλεονεκτήματα
Μειώνει τις ανάγκες μας για νέα παραγωγή πλαστικού, μειώνοντας έτσι την κατανάλωση πετρελαίου
Αποτρέπει την κατάληξη του χρησιμοποιημένου πλαστικού στο περιβάλλον
• Μειονεκτήματα
Οι τοξίνες στις συσκευασίες τροφίμων είναι πιθανό να συσσωρεύονται με επαναλαμβανόμενες διαδικασίες ανακύκλωσης
Με την ανακύκλωση συντηρούμε την αντίληψη ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να βασιζόμαστε στα προϊόντα μίας χρήσης. Η ανακύκλωση θα πρέπει να θεωρείται η τελευταιά λύση για τα πλαστικά αντικείμενα «μίας χρήσης» μετά από τις διαδικασίες μείωσης, ανάκτησης, επανασχεδιασμού, επαναχρησιμοποίησης και αντικατάστασης.
• Πρέπει να γίνεται διαχωρισμός των πλαστικών που προορίζονται για ανακύκλωση – όλα τα πλαστικά δεν είναι ίδια και όλες οι μονάδες ανακύκλωσης δεν μπορούν να ανακυκλώσουν όλα τα διαφορετικά είδους πλαστικά- το κοινό θα πρέπει να γνωρίζει πώς να διαχωρίζει τα πλαστικά και ποια πλαστικά ανακυκλώνονται στην περιοχή του. Ορισμένα πλαστικά δεν ανακυκλώνονται.

(3) Αποτέφρωση
• Πλεονεκτήματα
Το πλαστικό μπορεί να μετατραπεί σε ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης και της ηλεκτρικής ενέργειας.
• Μειονεκτήματα
Απελευθερώνονται δηλητηριώδη αέρια κατά την διάρκεια της αποτέφρωσης
Πρόκειται για δαπανηρή διαδικασία.
Συνιστά σπάταλη διαχείριση των περιορισμένων πόρων της γης

(4) Αναδιάταξη
Επαναχρησιμοποίηση του πλαστικού ως πρώτη ύλη για άλλα προϊόντα.
• Επαναχρησιμοποίηση μέσω ενός καταθετικού συστήματος (Deposit Return Scheme– υπάρχει τώρα στην Γερμανία)
Η τιμολόγηση των ποτών σε πλαστικές φιάλες περιλαμβάνει ορισμένες καταθέσεις που καταβάλλονται από τους καταναλωτές – δημιουργία κινήτρου για την επιστροφή των άδειων φιαλών
Τα μηχανήματα που είναι τοποθετημένα στην είσοδο των σούπερ μάρκετ για την επιστροφή φιαλών με αντάλλαγμα κουπονιών, δημιουργούν κίνητρα για ανακύκλωση
Τα μηχανήματα ταξινομούν επιτόπου τα μπουκάλια στο κάθε είδος πλαστικού ώστε να είναι έτοιμα για την αντίστοιχη ανακύκλωση.

(5) Βιοδιασπώμενο (biodegradable) ή κομποστοποιήσιμο / λιπασματοποιήσιμο (compostable) πλαστικό;
• Και οι δύο επιλογές μπορεί να έχουν προοπτική στο μέλλον, και ελπίζουμε ότι θα αναπτυχθούν περαιτέρω, αλλά προς το παρόν δεν είναι η απάντηση.
Η κύρια διαφορά μεταξύ βιοδιασπώμενων και λιπασματοποιήσιμων προϊόντων είναι ότι τα λιπασματοποιήσιμα διασπώνται σε «χούμους», ή λίπασμα, το οποίο παρέχει στο χώμα πολύτιμα θρεπτικά συστατικά, σε σύντομο χρονικό διάστημα και χωρίς να απελευθερώνονται μέταλλα ή τοξίνες κατά τη διάρκεια της λιπασματοποίησης.
• Μειονεκτήματα
Επειδή το μεγαλύτερο ποσοστό του κομποστοποιήσιμου πλαστικού προς το παρόν παράγεται με καλαμπόκι η πατάτα, η μονοκαλλιέργεια (καλαμποκιού / πατάτας) που ενθαρρύνεται από αυτή τη διαδικασία περιορίζει την διαθέσιμη γη που θα μπορούσε να παράγει τρόφιμα.
Αυτά τα πλαστικά θα διασπαστούν με φυσικό τρόπο μόνο στις κατάλληλες συνθήκες (χρειάζονται φως, οξυγόνο και θερμότητα, τα οποία δεν είναι διαθέσιμα σε χωματερές ούτε στον πυθμένα της θάλασσας). Επί του παρόντος αποτελούν εναλλακτική λύση μόνο εάν διαχωριστούν από το ρεύμα των αποβλήτων, συλλεχθούν ξεχωριστά και στη συνέχεια τοποθετηθούν σε βιομηχανικό κομποστοποιητή (ή σε κάποιο οικιακό κάδο λιπασματοποίησης.)
Αντιθέτως, τα βιοδιασπώμενα προϊόντα επιστρέφουν στη φύση, όπου διασπώνται.
• Μειονεκτήματα
Αυτή η αποσύνθεση μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια και μόνο κάτω υπό τις κατάλληλες συνθήκες (χρειάζεται φως, οξυγόνο και θερμότητα, τα οποία δεν είναι διαθέσιμα σε χωματερές ούτε στον πυθμένα της θάλασσας).
Η χρήση του βιοδιασπώμενου πλαστικού είναι σε πρώιμο στάδιο και υπάρχουν πολλά ακατάλληλα είδη στην αγορά. Κάποια προϊόντα ενδέχεται να αφήσουν κατάλοιπα μετάλλων κατά την επιστροφή τους στη φύση.
Μόλις το βιοδιασπώμενο συστατικό αποδομηθεί, μικρά κομμάτια πλαστικού παραμένουν στο περιβάλλον και προκαλούν ίσως μεγαλύτερη ζημιά από κάθε άλλο είδος πλαστικού. Τα μικρά κομμάτια τρώγονται από μικρά ζώα/ψάρια και ενδέχεται να εισχωρήσουν στην τροφική μας αλυσίδα.
• Η χρήση αντικειμένων “βιοδιασπώμενων / κομποστοποιήσιμων” διαιωνίζει την νοοτροπία ότι είναι αποδεκτό να χρησιμοποιούμε ένα αντικείμενο μία μόνο φορά και μετά να το πετάμε.

Σκέψου με νοοτροπία πολλαπλών χρήσεων, όχι μίας χρήσης!
Η καλύτερη λύση είναι να σταματήσουμε τη χρήση πλαστικού, ειδικά σαν υλικό μιας χρήσεως.

1. Έχε μαζί σου μία τσάντα πολλαπλών χρήσεων όταν ψωνίζεις.
2. Πίνε νερό βρύσης και μετάφερε το στο δικό σου μπουκάλι.
3. Αρνήσου να χρησιμοποιείς πλαστικά καλαμάκια στο ποτό σου.
4. Μην χρησιμοποιείς πιατικά, μαχαίρια, πιρούνια κλπ «μίας χρήσης». Πλύνε τα σκεύη που χρησιμοποιείς μετά το φαγητό.
5. Επίλεξε φρούτα και λαχανικά που δεν είναι σε πλαστικό περιτύλιγμα.
6. Μην αγοράζεις μπαλόνια και σίγουρα μην τα αφήνεις ελεύθερα στον ουρανό. Είναι πολύ πιθανό τα μπαλόνια αυτά να προσγειωθούν στη θάλασσα, πνίγοντας θαλασσοπούλια, χελώνες και θαλάσσια θηλαστικά.
7. Μην αγοράζεις πλαστικά παιχνίδια.
8. Μη χρησιμοποιείς τσίχλες. Είναι κατασκευασμένες από συνθετικό καουτσούκ, το οποίο είναι πλαστικό.Κάθε χρόνο πετιούνται πάνω από 100.000 τόνοι σε όλο τον κόσμο.
9. Αν δεν μπορείς να βρεις εναλλακτικές λύσεις για το πλαστικό μιας χρήσης, φρόντισε να το ανακυκλώσεις.