Όλα αλλάζουν γύρω μας. Οι άνθρωποι, οι οικονομίες, οι συμπεριφορές, οι προτεραιότητές μας, η ζωή μας.

Όλα γίνονται για τον λόγο που παλεύουμε να γίνουν. Αγκιστρωθήκαμε στους πηχυαίους τίτλους των δυνατών και βαδίζουμε στο ιδεατό μοντέλο των άλλων. Αυτών που συσσωρεύουν τις στάχτες και ξανά γεννιούνται.

Αυτοί που άρπαξαν τις ευκαιρίες και πλούτισαν. Είναι τα χρόνια πολλά και τα ιστορικά γεγονότα άπειρα. Ο δυνατός ορίζει και καθορίζει τον κύκλο που θα ζήσεις. Θα γεννηθείς, θα μεγαλώσεις, θα μοχθήσεις και στο τέλος πριν κλείσεις τα μάτια σου θα πεις «ακόμα λίγο μωρέ, δεν έζησα για μένα»! Τη ζωή την έφτιαξαν οι λίγοι και τους κανόνες τους θέσπισαν οι ελάχιστοι.

«Θέλουμε να αλλάξουμε τα πράγματα.

Βαρεθήκαμε να μοχθούμε από τα χαράματα,

ίσα ίσα μόνο για να ζούμε,

και να μην έχουμε μια ώρα να σκεφτούμε»

Οι κρίσεις βαρέθηκαν να εξιστορούνται και τα χρόνια μέχρι την επόμενη σα να κόντυναν λιγάκι. Χρεωθήκανε τα νοικοκυριά, μαυρίσανε τα ΑΦΜ και τα γρόσια δεν καλύπτουν ούτε τα βασικά. Είναι αστείο αν το καλοσκεφτείς! Ζω για να πληρώνω. Λες και έχεις ενοικιαστήριο στη ζωή σου και αν δεν πληρώσεις έρχεται η έξωση.

Να ξυπνήσω μωρέ καρντάσια μια φορά και να γευτώ την ελευθερία της ζωής χωρίς τα βαρίδιά σας. Ποιος είναι αυτός που τα εφηύρε; Την φτιάξατε την κοινωνία με τάξεις! Λες και ο Θεός σας όρισε να φτιάξετε το ιδεατό του κόσμου! Κι αν δεν μου αρέσει το ιδεατό σας θα μου κολλήσετε ταμπέλα λαϊκιστή.

Μέχρι και τη φωνή της λογικής της βάλατε ταμπέλα όπως σας βολεύει. Και χτίσατε ένα κόσμο γεμάτο λογαριασμούς! Καπιταλισμό το λέτε, μπορεί και παγκοσμιοποίηση, η και υπερκαταναλωτισμό! Ανάσα να σταθείς να πάρεις δεν έχει λογική! Παντού βάλατε τις αρχές της θεωρίας σας.

Και φέρατε πολέμους γιατί η ασυδοσία σας για τον πλούτο δεν λογαριάζει ανθρώπινες ζωές. Αριθμοί με ολίγη συναισθηματική αξία οι άνθρωποι για εσάς! Να κάθεσαι «ολιγάρχη» να καμαρώνεις τον πατέρα που θρηνεί το παιδί του και να συνεχίζεις να δίνεις εντολές καταστροφής! Καταπιάνεστε σε όλα! Στο φαΐ, στο ρεύμα, στις τράπεζες, στις επιχειρήσεις μα τώρα πάτε να καταπιαστείτε και με τις ζωές και αυτό δεν μου κολλάει!

Και οι μάζες εκεί να ανέχονται τις κουτοπονηριές του πλούτου.

Βαρέθηκα αυτό που το ορίσατε και το λέτε μοντέλο επιβίωσης.

Βαρέθηκα να ζω για εσάς

Βαρέθηκα να πλουτίζω την εγωκεντρική σας μανία

Βαρέθηκα το κουκλοθέατρο του δυνατού και του αδυνάτου

Βαρέθηκα να βλέπω τα έκτροπα και να τα προσπερνάω

Βαρέθηκα να μετρώ τις υποχρεώσεις

Βαρέθηκα να ξοδεύω χρόνο για τις τσέπες σας

Βαρέθηκα να αποπληρώνω δικά σας λάθη

Βαρέθηκα την εικόνα σας

Βαρέθηκα να φιλάω κατουρημένες ποδιές για να πετύχω

Βαρέθηκα να μην μπορώ να χαρώ το παιδί μου

Βαρέθηκα να λέτε τα ίδια και τα ίδια

Βαρέθηκα την ανικανότητά σας

Βαρέθηκα τις δήθεν αυξήσεις σας

Βαρέθηκα τον καπιταλισμό σας

Βαρέθηκα τα παπαγαλάκια σας

Βαρέθηκα τον θάνατο να μην τον λογαριάζετε

Βαρέθηκα να είμαι θεατής των καταστάσεων

Βαρέθηκα να ορίζετε τους 12 μήνες μου, πως θα τους ζήσω

Βαρέθηκα ο ικανός να μην προοδεύει

Βαρέθηκα να σας βλέπω ως μαριονέτες συμφερόντων

Βαρέθηκα να βλέπω ικανούς ανθρώπους να μην ασχολούνται με τα κοινά εξαιτίας των εμποδίων που βάζετε

Βαρέθηκα να ελπίζω σε εσάς κάθε 4 χρόνια

Βαρέθηκα και θέλω να τα αλλάξω όλα γιατί η ζωή που μου μένει δεν έχει ενοικιαστήριο

Κι αν δεν αλλάζει τίποτα απλά κλείσε τον διακόπτη!

Με τα χρόνια άλλαξες, είναι η αλήθεια. Όχι εξωτερικά, για άλλη αλλαγή μιλάω, εσωτερική κι επώδυνη. Ναι, σε ωρίμασε ο πόνος, η προδοσία, τα λάθη, οι αναχωρήσεις χωρίς επιστροφή, τα όμορφα λόγια που δε βρέθηκε μία πράξη να τα συνοδέψει. Έβαλες πολλές φορές νερό στο κρασί σου μέχρι που δεν πινόταν πια κι έτσι έσπασες το ποτήρι. Ωρίμασες γιατί δεν είχες άλλη επιλογή, μπήκες –ή σε ρίξανε– στα βαθιά και κολύμπησες.

Λες πιο συχνά «Όχι» και πολύ πιο σπάνια «Ναι». Οι καταφάσεις σου είναι μετρημένες και πρώτα σκέφτεσαι να μη χαλάσεις χατίρι στον εαυτό σου και μετά στους άλλους. Σε άφησες κάτω στην τραμπάλα πολλές φορές, καιρός να σηκωθείς.

Με τα χρόνια και τις ήττες σου –από ανθρώπους που δεν ήξεραν τι ήθελαν και το έψαχναν στη ζωή σου– αποφάσισες πως οι παρουσίες δε σου είναι τόσο απαραίτητες τελικά -ιδιαίτερα αυτές οι περιστασιακές. Κλείνεις την πόρτα σου ευκολότερα και την ανοίγεις πλέον με μεγάλη προσοχή και καχυποψία.

Αντίστοιχα έπαψες πια να κρύβεσαι πίσω από πόρτες μισόκλειστες και συναισθηματικές χαραμάδες. Όταν κάτι τελειώνει, φεύγεις μακριά. Η εμπειρία σου σού απέδειξε πως σπάνια –ως ποτέ– αποδίδουν οι δεύτερες ευκαιρίες και πως οι μισοτελειωμένες ιστορίες, σε τελειώνουν όσο περιμένεις να τις ξαναρχίσεις.

Συνειδητοποίησες πια πως δε θες στη ζωή σου όποιον δε σε χρειάζεται στη δική του και πως τα αισθήματα έχουν νόημα μονάχα όταν είναι αμοιβαία. Έχασες πολύ χρόνο περιμένοντας, προσπαθώντας να καταλάβεις τι θέλουν, ακόμα κι αν θέλουν. Έγινες αποκούμπι για ανθρώπους που σε άδειασαν στην πρώτη δυσκολία.

Συμφιλιώθηκες με τη μοναξιά κι είναι πολλές πια οι φορές που την επιλέγεις. Την προτιμάς από ψεύτικους φίλους και χλιαρούς ερωτάκους, από ανούσιες φωνές κι άχαρα αγγίγματα. Ένα ποτήρι κρασί, μουσική που γουστάρεις κι ένα καλό βιβλίο αρκούν για να χαμογελάσει η ψυχή σου.

Εμπιστεύεσαι δύσκολα πια∙ για όλες εκείνες τις φορές που καθυστέρησες το βήμα σου ή έκανες πίσω για να μετριάσεις τη διαφορά, μα σε προσπέρασαν με την πρώτη ευκαιρία κι ούτε έριξαν ξανά το βλέμμα τους προς το μέρος σου. Ακόμα βέβαια κάνεις πίσω, είπαμε άλλαξες, δεν έγινες δα κι άλλος άνθρωπος. Όμως προτιμάς πια τουλάχιστον οι πιθανότητες να ‘ναι με το μέρος σου.

Δεν πέφτεις με τα μούτρα ούτε τα δίνεις όλα, κρατάς κάτι και για σένα. Εξάλλου αυτό που θα κουβαλάς πάντα είναι ο εαυτός σου, ε, ήταν καιρός να αρχίσεις να τον προσέχεις. Ανέχεσαι λιγότερα και σταμάτησες να σε πουλάς φτηνά. Αυτοσεβασμός κι αξιοπρέπεια κι ας το βαφτίζουν οι άλλοι εγωισμό. Αν δε σ’ αγαπήσεις εσύ, είναι ανώφελο να περιμένεις κάποιον άλλον να το κάνει, το έμαθες.

Παίρνεις τηλέφωνα και χτυπάς κουδούνια, όμως στη δεύτερη άρνηση κι αμφιβολία, τα παρατάς. Δεν έχει νόημα να κερδίσεις την προσοχή κάποιου με το ζόρι ούτε θες μικροποσότητες συναισθήματος από οίκτο. Ό,τι δε σου χαρίζεται απλόχερα, δεν πρόκειται να το ζητιανέψεις -όχι πια.

Έμαθες πως η ποσότητα δεν προσφέρει τίποτα, μάλλον σε κουράζει κι έτσι αναζητάς την ποιότητα. Στους ανθρώπους, στις σχέσεις, στις κουβέντες σου, ακόμα και στο φαγητό σου. Επιλέγεις πια κι αντιλαμβάνεσαι πόσο σημαντικό είναι να μη στριμώχνεσαι στα κουτάκια άλλων, να μη γίνεσαι χαμαιλέοντας για να προσαρμόζεσαι στις καταστάσεις, αλλά να ορίζεις εσύ το περιβάλλον σου.

Έπαψες να ενθουσιάζεσαι με το παραμικρό και προσπαθείς ακόμα να βάλεις χαλινάρι στον αυθορμητισμό σου. Κρατάς χαμηλά τις προσδοκίες σου για να αποφύγεις κάπως την απογοήτευση.

Ξέρεις πια πως ο χρόνος σου είναι δώρο πολύτιμο χωρίς κάρτα αλλαγής, γι’ αυτό τον φυλάς και τον χαρίζεις μόνο εκεί που αξίζει. Άδειασες τις σκέψεις σου από περαστικούς και σταμάτησες να κάνεις υπομονή. Ποτέ δεν τη συμπαθούσες, δεν μπορείς να περιμένεις. Ό,τι θες, το θες τώρα, το διεκδικείς κι αν δεν το πετύχεις, πείθεις τον εαυτό σου πως δεν το ήθελες και τόσο. Σου επιτρέπεις να πονέσεις μόνο για δυο μέρες, μετά σου χρωστάς να χαμογελάσεις.

Κλαις πολύ και γελάς ακόμα περισσότερο. Πλέον τα όριά σου τα σχεδιάζεις εσύ και την ευτυχία σου τη χρωματίζεις όπως θέλεις.

Δεν περιμένεις κανέναν, προχωράς κι όσοι θέλουν, θα σε προλάβουν.

Αγαπημένο μου ημερολόγιο ένα χρόνο μετά αποφάσισα να επισκεφθώ τις αρωματισμένες σου σελίδες, αυτές που έχουν κρατήσει λίγη από τη μυρωδιά των νεανικών μου χρόνων, τότε που τα προβλήματά μας ήταν οι σχολικές υποχρεώσεις και οι μαθητικοί έρωτες.

Μου έχει λείψει αυτό το άρωμα, το ομολογώ, σήμερα που ο κόσμος αναδύει μία μυρωδιά μίσους, αδιαφορίας, ζήλιας και εγωκεντρισμού. Πέρασαν τόσοι μήνες από τότε που σου έγραψα κι ακόμη στερούμαστε όλα όσα αγαπάμε και μας προσφέρουν ευχαρίστηση. Τις βόλτες μας, ανέμελα και ξέγνοιαστα, τον καφέ μας στο αγαπημένο μας στέκι, το φαγητό σε ένα ταβερνάκι με καλή παρέα, μία θεατρική παράσταση, μία συναυλία, το λατρεμένο μας σινεμά, τα πάρτυ και τις κοινωνικές εκδηλώσεις, που αγχωνόμασταν τι θα φορέσουμε και ποιον θα συναντήσουμε, τη δουλειά μας υπό φυσιολογικές συνθήκες  και το κυριότερο, τους ανθρώπους μας.

Νιώθω κουρασμένη ψυχικά με όλη αυτή την κατάσταση και ξέρω ότι δεν είμαι η μοναδική. Βαρέθηκα τα εξοδόχαρτα, τα μηνύματα , τους ελέγχους, την καχυποψία, τη γκρίνια. Αχ αυτή η γκρίνια, σαν σαράκι τρώει τα σωθικά μας και καταστρέφει καθετί υγιές σε οποιαδήποτε μορφή σχέσης.

Κι αυτήν η ησυχία, τόσο τρομακτική, ειδικά τη νύχτα. Μου έλειψε ο θόρυβος, η δυνατή μουσική, τα γέλια των ανθρώπων, ακόμη κι αυτή η ενοχλητική μουρμούρα του πλήθους. Τη σκέπασαν οι μάσκες. Θέλω να αγγίξω τους ανθρώπους μου στα χέρια χωρίς να τρίβομαι με αντισηπτικό σαν μολυσμένη, να νιώσω την αναπνοή  αυτών που αγαπώ, να αισθανθώ το χάδι χωρίς ενοχές, να ζήσω . Ναι, αυτό θέλω, να ζήσω. Όπως μου αρέσει, όπως εγώ έχω επιλέξει κι όπως επιθυμεί ο καθένας για τον εαυτό του.

Παρασύρθηκα πάλι, και έβγαλα το παράπονό μου . Το κρατούσα μέσα μου πολύ καιρό. Ποιος να σε ακούσει; Όλοι χαμένοι μέσα σε αυτήν την παραζάλη που ζούμε.

Βλέπω τα παιδιά μου να ταλαιπωρούνται ώρες μπροστά στον υπολογιστή, τα καλά μου ρούχα και τις γόβες μου στην ντουλάπα να αναστενάζουν από τη μοναξιά και τη ρίζα στα μαλλιά μου να εκπέμπει sos. Από την άλλη είδα ανθρώπους να χάνονται, άλλοι να νοσούν κι άλλοι να καταστρέφονται και νιώθω ευγνώμων που είμαι καλά κι ας περνάω κι εγώ τα ζόρια μου όπως όλοι.

Θα ήθελα πολύ να γράψω πάλι αυτά τα πνευματώδες στιχάκια που γέμιζαν τις χρωματιστές σελίδες σου, αλλά δεν είναι ο καιρός πια. Μεγάλωσα. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να τα θυμάμαι και το πρόσωπό μου να λάμπει από χαρά. Δεν σου κρύβω ότι κάποιες φορές τα ξεφυλλίζω. Να ξυπνήσω το παιδί που κρύβω μέσα μου και το φυλάω σαν θησαυρό.

Εύχομαι την επόμενη φορά που θα σε επισκεφθώ να είμαι στο αγαπημένο μου στέκι, με την κούπα του καφέ δίπλα να μοσχοβολά ή σε κάποιο άγνωστο μέρος που θα ταξιδέψω για να γεμίσω με εικόνες και εμπειρίες.

Κλείνω με μια υπόσχεση, ΘΑ ΜΕ ΠΡΟΣΕΧΩ!

Γράφει η Τάνια Ώττα

Ο κόσμος έχει κουραστεί με όλη αυτήν την πρωτοφανή κατάσταση που βιώνουμε φέτος. Κι είναι λογικό. Δεν άλλαξε απλώς ο τρόπος ζωής μας, αλλά με κυρίαρχα στοιχεία το άγχος και τον φόβο για επιβίωση, οι ρυθμοί της καθημερινότητας μοιάζουν με τηλεκατευθυνόμενο αυτοκινητάκι, που τρέχει, σταματά, ξανατρέχει, ξανασταματά, αναποδογυρίζει, επανέρχεται στο δρόμο του κι ούτω καθεξής, με τα χτυπήματα όμως να αφήνουν πληγές που δύσκολα θα γιατρευτούν.

Δυστυχώς, δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι το προνόμιο της σταθερής δουλειάς του δημοσίου ή της εργασίας σε επιχείρηση του ιδιωτικού τομέα που συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά, παρ’ όλες τις συνθήκες που επικρατούν. Η ανεργία χτύπησε κόκκινο και η απόγνωση του επιχειρηματικού κόσμου συνεχώς αυξάνεται. Απομονωθήκαμε, χάσαμε δικούς μας ανθρώπους  χωρίς να τους χαιρετήσουμε όπως θα θέλαμε κι όπως τους άξιζε, δεν μπορούμε να φροντίσουμε αυτούς που αγαπάμε και μας χρειάζονται, γίναμε καχύποπτοι, επιφυλακτικοί, με μία μάσκα να κρύβει το χαμόγελό μας και τα χέρια μας να ξηραίνονται από το αντισηπτικό, περπατάμε με σκυμμένο το κεφάλι, χωρίς να μπορούμε να ανασάνουμε φυσιολογικά , φοβόμαστε να αγγίξουμε αντικείμενα και ανθρώπους, απολογούμαστε για το που πάμε και τι κάνουμε και πνιγόμαστε μέσα σε αυτήν την σιωπή που σκορπά μόλις πέσει το σκοτάδι. Ακόμη και τα φώτα του γιορτινού στολισμού δεν έχουν κανέναν να τα θαυμάσει. Αναβοσβήνουν μόνα τους και φωτίζουν τους άδειους δρόμους, τα άδεια στενά, τις άδειες πλατείες.

Κλεισμένος στο σπίτι του ο κόσμος ψυχαγωγείται καταναλώνοντας τηλεοπτικά προγράμματα, βλέποντας τα δελτία ειδήσεων, που στην πλειοψηφία σκορπούν τον πανικό κι από την άλλη δείχνουν την ανισότητα που επικρατεί στην κοινωνία, καθώς άνθρωποι πεθαίνουν και πεινούν κι από την άλλη κάποιοι συνεχίζουν τη ζωάρα τους χωρίς να τους αγγίζει τίποτα.

Τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης έγιναν η παρηγοριά του ανθρώπου, όπου ο κάθε χρήστης περνά ατελείωτες ώρες γράφοντας, σχολιάζοντας, κοινοποιώντας, παρακολουθώντας άλλους χρήστες, στέλνοντας μηνύματα, με την ψυχολογία του να περνά από σαράντα κύματα.

Πέρα από το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και του σχολιασμού, δεν είναι λίγοι αυτοί που ξεπερνούν τα όρια κι επιδίδονται σε έναν παραλογισμό επίρριψης ευθυνών για όσα συμβαίνουν. Το να μιλάς για ατομική ευθύνη συνεπάγεται να γνωρίζεις τι σημαίνει και να σε διακατέχει. Που θα οδηγήσει τελικά όλο αυτό και πότε θα αρχίσουμε να ζούμε φυσιολογικά, είναι ερωτήματα που μας απασχολούν όλους, καθημερινά, με την υπομονή και έχει φτάσει τα όρια της ανοχής πλέον. Η κοινωνία κουράστηκε και το δείχνει. Η ανάγκη για ένα μήνυμα αισιοδοξίας είναι πιο επιτακτική από ποτέ, κι αυτό που πρέπει να παραμείνει ζωντανό και να μην επιτρέψουμε σε καμία περίπτωση να χαθεί είναι η ΑΝΘΡΩΠΙΑ. Ειδικά λόγω των ημερών που έρχονται, ας δείξουμε την ποιότητα μας και την αξία μας. Αυτά κανένας ιός δεν πρόκειται να μας τα στερήσει αρκεί να το θέλουμε.

Καλές γιορτές με υγεία και ανθρωπιά.

Πίσω από κλειστές πόρτες  υπάρχουν βουβές κραυγές, φόβοι και ανησυχίες. Γυναίκες  που κρύβουν τον πόνο τους πίσω από ψεύτικα χαμόγελα και έντονο μακιγιάζ για να μην καταλάβει κανείς τι περνούν. Να μην στοχοποιηθούν  και κριθούν γι’ αυτό που βιώνουν. Η ισότητα των δύο φύλων υστερεί κατά πολύ μπροστά στα κοινωνικά στερεότυπα και τις σχέσεις εξουσίας.

Η βία κατά των γυναικών είναι ένα αθέατο έγκλημα και ένα κοινωνικό φαινόμενο που δεν μας επιτρέπει να εξελιχθούμε ως ανθρωπότητα. Η δύναμη της γυναίκας δεν βρίσκεται στη σιωπή της αλλά στην φωνή.

Το μήνυμα που στέλνουμε σε όλες τις γυναίκες είναι να σπάσουν τη σιωπή, να ζητήσουν βοήθεια και να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.

Μιλήσαμε με το επιστημονικό προσωπικό του Συμβουλευτικού Κέντρου Κοζάνης ΚΕΘΙ και του Ξενώνα Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών , όπου μπορεί να απευθυνθεί κάθε γυναίκα που αντιμετωπίζει προβλήματα έμφυλης βίας και χρειάζεται συμβουλευτική στήριξη, φροντίδα και φιλοξενία.

Συμβουλευτικό Κέντρο Κοζάνης ΚΕΘΙ

«Η βία κατά των γυναικών είναι αποτέλεσμα των άνισων σχέσεων εξουσίας που υπάρχουν μεταξύ των φύλων στην πατριαρχική κοινωνία σε κοινωνικό, οικονομικό, θρησκευτικό και πολιτικό επίπεδο και δημιουργεί έναν από τους ισχυρότερους μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου των γυναικών, καταργώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις βασικές ελευθερίες. Ο άνδρας ως κυρίαρχο ον, χρησιμοποιεί τη βία ως μέσο υποταγής της γυναίκας σε αυτόν. Πολλές φορές η γυναίκα, επηρεασμένη από τα πατριαρχικά στερεότυπα, αποδέχεται την βία ως στοιχείο του ανδρικού ρόλου. Όλες οι μορφές βίας (σωματική βία, ψυχολογική,  λεκτική, οικονομική κλπ) κατά των γυναικών αποσκοπούν στον έλεγχο της συμπεριφοράς και της σκέψης τους και κατ΄ επέκταση της χειραγώγησής τους».

1. Ποιος είναι ο ρόλος του Συμβουλευτικού Κέντρου Κοζάνης του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας (Κ.Ε.Θ.Ι.) και τι υπηρεσίες παρέχει;

Το Συμβουλευτικό Κέντρο Κοζάνης παρέχει ΔΩΡΕΑΝ υπηρεσίες συμβουλευτικής στήριξης  με την οπτική του φύλου σε γυναίκες θύματα βίας καθώς και σε όσες υφίστανται πολλαπλές διακρίσεις (προσφύγισσες, μετανάστριες, μονογονείς, Α.με.Α, κλπ) από εξειδικευμένο προσωπικό, εντάσσεται στο Δίκτυο υποστηρικτικών δομών για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων (ΓΓΟΠΙΦ), ενώ η επιστημονική εποπτεία του Δικτύου ασκείται από το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ).

Οι υπηρεσίες καλύπτονται από το απόρρητο της συμβουλευτικής και αφορούν ενημέρωση και εξειδικευμένη πληροφόρηση, ψυχοκοινωνική στήριξη , εργασιακή στήριξη, νομική στήριξη και συνεργασία με άλλες υπηρεσίες και παραπομπή των γυναικών σε ξενώνες, στις αστυνομικές και εισαγγελικές αρχές, στο δικαστήριο, σε νοσοκομεία, σε φορείς αρμόδιους για προνοιακά ή άλλα επιδόματα, σε φορείς απασχόλησης, προστασίας και υποστήριξης παιδιών κ.ο.κ.

2. Υπάρχει ισότητα των φύλων σήμερα;

Η σύγχρονη εποχή βρίσκει τις γυναίκες να έχουν κατακτήσει μέσα από αγώνες πλήρη εξίσωση με τους άνδρες, σε νομικό και θεσμικό τουλάχιστον επίπεδο. Στη χώρα μας, τα τελευταία χρόνια, σημειώνεται πρόοδος στη θεσμοθέτηση και εφαρμογή πολιτικών που αφορούν την ισότητα των φύλων σε διάφορες πτυχές της ιδιωτικής και της δημόσιας ζωής. Παρόλα αυτά, η οικονομική κρίση, η ανεργία που βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, οι καταχρηστικές μέθοδοι που ακολουθούν πολλοί εργοδότες, όπως το μισθολογικό χάσμα, οι άνισες αμοιβές μεταξύ ανδρών και γυναικών για την ίδια εργασία, δείχνουν τη διάκριση που υπάρχει σε βάρος των γυναικών και στον τομέα της εργασίας. Για το λόγο αυτό χρειάζεται ευαισθητοποίηση και εγρήγορση όλων μας για τη διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων αλλά και την εξάλειψη έμφυλων στερεοτύπων και διακρίσεων.

3. Ισχύει ότι η οικονομική κρίση, το αλκοόλ, τα ναρκωτικά είναι αιτίες άσκησης της βίας;

Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως το αλκοόλ, η χρήση ουσιών, η ανεργία, η ανέχεια δεν αποτελούν αιτίες της έμφυλης βίας. Χρησιμοποιούνται ωστόσο ως πρόσχημα/αφορμή, για να δικαιολογήσουν ορισμένοι άντρες τη βίαιη συμπεριφορά τους προς τη σύντροφο/σύζυγο ή την οικογένεια γενικότερα. Διακόπτοντας  κάποιος την κατάχρηση ουσιών δε σημαίνει ότι σταματά να ασκεί βία. Η ενδοοικογενειακή βία συμβαίνει, όταν ένα δράστης έχει μάθει και επιλέγει τη βία ως μέσο επίλυσης ενός προβλήματος. Η έμφυλη βία δεν αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό  της συμπεριφοράς των βίαιων ανδρών, αλλά νομιμοποίηση της ανδρικής κυριαρχίας.

4. Πως εξηγείτε το γεγονός ότι τα περιστατικά βίας κατά των γυναικών είναι σε υψηλά ποσοστά;

Στατιστικά στοιχεία της Αστυνομίας για την ενδοοικογενειακή βία τα τελευταία χρόνια δείχνουν πως υπάρχει γενικότερα μια αυξητική τάση της βίας κατά των γυναικών κατά την πάροδο των ετών (23ο Ενημερωτικό Σημείωμα ΓΓΟΠΙΦ, Νοέμβρης 2019). Τα περιστατικά που καταγράφονται είναι αυξημένα. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν ερμηνεύεται απαραίτητα ως αύξηση των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, αλλά περισσότερο ως αύξηση των καταγγελιών των θυμάτων τέτοιων περιστατικών στην Αστυνομία. Αποτυπώνει ενδεχομένως το γεγονός πως οι γυναίκες αρχίζουν σιγά σιγά να σπάνε τη σιωπή τους, να μιλούν για τη βία που υφίστανται, αντλώντας θάρρος και δύναμη και από το γεγονός ότι γνωρίζουν για την ύπαρξη του δικτύου υποστηρικτικών δομών της ΓΓΟΠΙΦ (41 συμβουλευτικά κέντρα και 20 ξενώνες φιλοξενείας κακοποιημένων γυναικών) για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών.

5. Είναι εύκολο για μία γυναίκα που υφίσταται βία στο οικογενειακό της περιβάλλον να σπάσει τη σιωπή της;

Για πολλά χρόνια στην Ελλάδα επικρατούσε η αντίληψη «τα εν οίκω μη εν δήμω», γι’ αυτό και η ενδοοικογενειακή βία αποτελούσε ένα καλά κρυμμένο κοινό μυστικό ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας. Αυτό είναι μια πραγματικότητα που σταδιακά αλλάζει, ωστόσο το να μιλήσει μια γυναίκα για τη βία που υφίσταται, αποτελεί μια δύσκολη και επίπονη διαδικασία. Χρειάζεται θάρρος, στήριξη και χρόνος τόσο για να συνειδητοποιήσει η ίδια το πρόβλημα που υφίσταται όσο και για να ζητήσει τελικά βοήθεια. Συχνά τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας διστάζουν να αναφέρουν/καταγγείλουν το πρόβλημα. Ο φόβος, η ντροπή και η ενοχή που αισθάνονται, λόγω των απειλών που δέχονται από το άτομο που τα κακοποιεί αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα για αυτό. Πολλές γυναίκες επίσης είναι ελλιπώς ενημερωμένες και όχι μόνο αγνοούν τα δικαιώματα τους, αλλά συχνά είναι και παραπληροφορημένες για τους νόμους και συγκεκριμένα για τον Νόμο περί ενδοοικογενειακής βίας 3500/2006, για τη διαδικασία καταγγελίας ή για την ύπαρξη υποστηρικτικών δομών.

6. Πως μπορεί να επικοινωνήσει με το Κέντρο ένας/μία ενδιαφερόμενος/η;

Το Συμβουλευτικό Κέντρο βρίσκεται στην οδό Ι. Μακρυγιάννη 22, στον 3ο όροφο. Για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία ή για προγραμματισμό συνάντησης, οι ενδιαφερόμενοι/ες μπορούν να επικοινωνήσουν στο τηλ.:2461049672, καθώς και στο E–mail:kozani@isotita.gr. Οι ώρες λειτουργίας του Κέντρου είναι Δευτέρα έως και Παρασκευή 08:00 – 16:00. Τις ημέρες και ώρες μη λειτουργίας του ΣΚ, μπορούν να απευθυνθούν στην τηλεφωνική γραμμή SOS 15900, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες το χρόνο.

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορούν να επισκεφτούν την ιστοσελίδα του Κ.Ε.Θ.Ι.: www.kethi.gr καθώς και την ιστοσελίδα: www.womensos.gr

Ξενώνας κακοποιημένων Γυναικών

Μιλήσαμε με την Ψυχολόγο κ. Χρυσούλα Αντωνιάδου και την Κοινωνική Λειτουργό κ. Παρθένα Σερσέμη για το φαινόμενο της βίας κατά των γυναικών και τη λειτουργία του ξενώνα.

1.Πόσο χρονικό διάστημα λειτουργεί ο ξενώνας κακοποιημένων γυναικών και τι είδους υπηρεσίες παρέχει;

Κοιν.Λειτ: Ο «Ξενώνας φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών» του δήμου Κοζάνης ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Σεπτέμβριο του 2014, εντάσσεται στο ολοκληρωμένο δίκτυο δομών καταπολέμησης της έμφυλης βίας της χώρας, που συντονίζει η Γενική Γραμματεία Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων και εποπτεύεται από το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας.

Ο ξενώνας είναι δυναμικότητας 20 κλινών, λειτουργεί καθημερινά όλο το 24ωρο και απευθύνεται σε γυναίκες κάθε ηλικίας, θρησκείας, εθνικότητας που υφίστανται κάποια μορφή έμφυλης βίας (σωματική, ψυχολογική βία κ.ά.), όσο και σε γυναίκες που αντιμετωπίζουν πολλαπλές διακρίσεις (μονογονείς, άστεγες, άνεργες, προσφύγισσες, ΑμεΑ κ.τ.λ), ακόμη και με τα παιδιά τους. Προσφέρει βραχεία διαμονή, σίτιση και ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης, παρέχοντας παράλληλα υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής στήριξης από κοινωνική λειτουργό, ψυχολόγο και ψυχολόγο με ειδίκευση στα παιδιά. Ο ξενώνας στελεχώνεται, επίσης, από διοικητική υπάλληλο, υπάλληλο γενικών καθηκόντων και φύλακες.

2.Πως μπορεί να επικοινωνήσει με τον ξενώνα μία ενδιαφερόμενη;

Ψυχ.: Δεχόμαστε παραπομπές από τα Συμβουλευτικά Κέντρα του δικτύου, τα Κέντρα Κοινότητας και τις Κοινωνικές Υπηρεσίες των Δήμων, καθώς και από άλλους ξενώνες του δικτύου. Επίσης, λειτουργεί η γραμμή SOS 15900 του δικτύου. Επομένως, η προσβασιμότητα και η επικοινωνία οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου με κάποιον Ξενώνα Φιλοξενίας Γυναικών του δικτύου είναι εφικτή μόνο μέσω των παραπάνω υπηρεσιών καθώς η διεύθυνση και το τηλέφωνο παραμένουν απόρρητα για την προστασία των φιλοξενουμένων.

3. Ποιος είναι ο μέχρι στιγμής απολογισμός του ξενώνα;

Κοιν.Λειτ.: Κατά τη λειτουργία του Ξενώνα έχουν εξυπηρετηθεί γυναίκες από όλες τις ηλικιακές ομάδες. Παράλληλα καλύπτονται οι ανάγκες διαβίωσης των παιδιών των ωφελουμένων. Σε αυτή την προσπάθεια έχουμε αρωγούς φορείς όπως το Νοσοκομείο Κοζάνης και Πτολεμαΐδος, τις Τ.Ο.Μ.Υ., τις τοπικές σχολικές μονάδες, τα κατά τόπους Αστυνομικά Τμήματα, τις Εισαγγελίες, ακόμη και τοπικούς Συλλόγους. Έτσι, λοιπόν, έχει δημιουργηθεί ένα δίκτυο φορέων υποστήριξης. Ακόμη και η δική σας πρόταση για την πραγματοποίηση αυτής της συνέντευξης να είστε σίγουρη ότι ενισχύει αυτή την προσπάθεια.

4.Πιστεύετε ότι υπάρχει ισότητα των δύο φύλων σήμερα; Πως εξηγείτε το γεγονός ότι τα περιστατικά βίας κατά των γυναικών είναι σε υψηλά ποσοστά;

Ψυχ.: Η έμφυλη βία είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που βασίζεται σε μακροχρόνια ιστορικές ανισότητες και βαθιά ριζωμένα πολιτισμικά και κοινωνικά πρότυπα και δεν θεωρώ ότι έχει νόημα να συζητάμε για την ισότητα των φύλων ως κάτι πεπερασμένο και οριστικό. Είναι όμως σίγουρο ότι όσο περισσότερο αποτελεί μέρος του δημόσιου διαλόγου τόσο περισσότερο πλησιάζουμε σε μια δικαιότερη κοινωνία που στοχεύει στο να εξασφαλίζει ισότιμη θέση για όλα τα μέλη της. Υπό το πρίσμα λοιπόν της ανάδειξης της σχέσης της ιστορικής ανισότητας των φύλων και των βίαιων συμπεριφορών προς τις γυναίκες ίσως πρέπει να εξετάσουμε και τα υψηλά ποσοστά περιστατικών βίας κατά των γυναικών που καταγράφονται σε όλο τον κόσμο ως  αμφίσημα. Από τη μία καταδεικνύουν ότι η παραβίαση των δικαιωμάτων των γυναικών είναι ζήτημα δημόσιας υγείας και από την άλλη υποδηλώνουν ότι η ευρύτερη κοινωνική αναγνώριση συγκεκριμένων συμπεριφορών ως βίαιων περιστατικών κατά μίας ιστορικά ευάλωτης ομάδας ανθρώπων έχει κάνει βήματα.

5. Τελικά ζούμε σε μία πατριαρχική κοινωνία; Η γυναίκα είναι το ασθενές φύλο;

Κοιν.Λειτ.: Η πατριαρχία συνεχίζει να υφίσταται. Ζει μέσα στα σπίτια μας, μαθαίνοντας στα παιδιά μας ρόλους, που τους ακολουθούν από γενιά σε γενιά ενισχύοντας κοινωνικά στερεότυπα. Η γυναίκα οφείλει να είναι νοικοκυρά, μητέρα, εργαζόμενη και κρίνεται αν δεν συμμορφωθεί με τις αποδεκτές κοινωνικές συμπεριφορές. Το σώμα της δεν της ανήκει, η εμφάνιση της οφείλει να υπακούει στα εκάστοτε «μιντιακά» πρότυπα.

Υπέρτατη έκφραση της πατριαρχίας, η έμφυλη βία στους δρόμους και στα σπίτια. Τον βιασμό ακολουθεί το “Victim Blaming”, δηλαδή η δευτερογενής θυματοποίηση της γυναίκας («με αυτά που φορούσε τα θελε») και συχνά η χωρίς συγκατάθεση μαγνητοσκόπηση και δημοσίευση προσωπικών στιγμών. Στην ενδοοικογενειακή βία και πάλι στοχοποιείται η γυναίκα, «έπρεπε να προσπαθήσει παραπάνω, τον προκάλεσε».

Αλλά και στον εργασιακό τομέα, πατριαρχικά μοντέλα συνεχίζουν να αναπαράγονται. Άνισες αμοιβές, παρενόχληση στον χώρο εργασίας και απολύσεις λόγω μητρότητας. Κόντρα σε όλα αυτά η γυναίκα εξελίσσεται και διαπρέπει, καταρρίπτοντας το μύθο του ασθενέστερου φύλου.

6.Είναι εύκολο για μία γυναίκα που βιώνει βία στο οικογενειακό της περιβάλλον να σπάσει τη σιωπή της;

Ψυχ: Όχι δεν είναι εύκολο για μία γυναίκα που βιώνει βία στο οικογενειακό της περιβάλλον   να σπάσει τη σιωπή της, όπως δεν είναι εύκολο για οποιονδήποτε να μιλήσει για κάτι που αντικρούει ή φέρνει σε αμηχανία ένα πολιτισμικά και κοινωνικά κατεστημένο το οποίο όσο περισσότερο καταπιεστικό γίνεται τόσο πιο εσωτερικευμένο και ευρύτερα αποδεκτό αποδεικνύεται ότι είναι από τα μέλη μίας κοινωνίας. Η δυσκολία, λοιπόν, για τις επιζήσασες έμφυλης- και πόσο μάλλον ενδοοικογενειακής- βίας δεν έγκειται μόνο στις ίδιες αλλά θα πρέπει να αποτελεί προβληματική για όλους μας και τον καθένα ξεχωριστά πως θα σπάσουμε αυτόν τον κύκλο της σιωπής.

7.Που οφείλεται η αύξηση των περιστατικών βίας κατά των γυναικών; Το χρονικό διάστημα της καραντίνας τι είδους περιστατικά αντιμετωπίσατε;

Ψυχ.: Σύμφωνα με φορείς που ασχολούνται με το θέμα της έμφυλης βίας, είτε κρατικοί είτε παγκόσμιοι είτε ΜΚΟ, και οι οποίοι έχουν δημοσιοποιήσει σχετικά δεδομένα για το χρονικό διάστημα της καραντίνας επιχειρείται ο συσχετισμός της εκδήλωσης της πανδημίας και των μέτρων αντιμετώπισης της με το κοινωνικό φαινόμενο. Παρατηρήθηκε στατιστική αύξηση τηλεφωνημάτων αναφορικά με φαινόμενα βίας κατά των γυναικών προς τις αντίστοιχες εθνικές γραμμές βοήθειας σε παγκόσμιο επίπεδο και παράλληλα κοινοποιούνται τρέχουσες  ποιοτικές παρατηρήσεις και καταγραφές επαγγελματιών του πεδίου όσον αφορά την αύξηση καθημερινών περιστατικών βίας κατά των γυναικών.

Εύλογα, όμως, και χωρίς την χρήση στατιστικών δεδομένων, μπορούμε να σκεφτούμε ότι από τη στιγμή που περιορίζονται οι δυνατότητες για δραστηριότητες εκτός σπιτιού και άρα οι πιθανοί διέξοδοι εκτόνωσης των δραστών και ταυτόχρονα οι ευκαιρίες εξόδου και απόδρασης των θυμάτων, το απαιτούμενο και απαραίτητο για την προστασία της δημόσιας υγείας μέτρο της «καραντίνας» και της κοινωνικής αποστασιοποίησης είναι πιθανό να συνδέεται με αύξηση των καθημερινών περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας.

Γράφει η Τάνια Ώττα

Το φετινό καλοκαίρι ήταν διαφορετικό. Εκεί που οι ρυθμοί γινόντουσαν λίγο πιο έντονοι, παραμόνευε η απαγόρευση και ο φόβος της απόστασης. Μετά την ξαφνική στάση της καθημερινότητάς μας την Άνοιξη, ο κόσμος ξέσπασε. Βγήκε, ταξίδεψε, διασκέδασε, γλέντησε, απόλαυσε όσα στερήθηκε , ο καθένας με τον δικό του τρόπο και τις δυνατότητές του.

Όλα όσα συνέβησαν τους τελευταίους μήνες επέφεραν αλλαγές στην κοινωνία μας.

Οι πληγές της πρώτης καραντίνας δεν έκλεισαν για πολλούς. Αυτούς που είδαν τις επιχειρήσεις τους να βουλιάζουν. Αυτούς που έχασαν τη δουλειά τους. Αυτούς που νόσησαν από τον νέο ιό κι αυτούς που έχασαν δικούς τους ανθρώπους. Οι μεν και οι δε. Η κοινωνική ανισότητα μεγάλωσε και συνεχίζει να μεγαλώνει.

Περιμένοντας με ανυπομονησία τις γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς , μας σταμάτησαν και πάλι. Ξανά στην αναμονή, με άγνωστο το τέλος. Άλλη μία στάση από την καθημερινότητα, από τη ζωή , από τα θέλω μας. Όλα αυτά για τα οποία  όσο κι αν γκρινιάζουμε , δεν μπορούμε χωρίς να τα έχουμε γιατί είναι κομμάτι της ζωής μας. Την αγαπάμε την καθημερινότητά μας, κι ας μας κουράζει πολλές φορές.

Σταματήσαμε και πάλι , άλλοι φοβισμένοι, άλλοι αγανακτισμένοι, άλλοι θυμωμένοι κι άλλοι απλά υπομονετικοί. Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από ειδήσεις. Ειδήσεις από παντού για την νέα πανδημία. Κρούσματα , νεκροί, νέα μέτρα, αριθμοί, εικόνες, νέοι κανόνες ζωής, νέες συνήθειες και τελικά μία νέα τάξη πραγμάτων έρχεται και θα μείνει. Σιγά σιγά αλλάζουν όλα και πρέπει να το αποδεχθούμε, αν θέλουμε να επιβιώσουμε. Αλλάζει ο τρόπος ζωής και σκέψης, αλλάζουν τα μοντέλα εργασίας, αλλάζει η κοινωνία μας, θα αλλάξουμε κι εμείς.

Το ξέρουμε πως όταν κοπάσει αυτή η καταιγίδα τίποτα δεν θα είναι όπως πριν. Κάθε δυσκολία έχει το δικό της μάθημα , απαιτεί όμως υπομονή κι ο κόσμος κουράστηκε. Δεν αντέχει άλλη αναμονή κι άλλη στάση για να συνεχίσει να ζει. Φοβάται για το σήμερα και το αύριο κι έχει δίκιο. Για πολλούς αυτή η στάση μπορεί να είναι ευεργετική και ωφέλιμη , για κάποιους άλλους όμως καταστροφική. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από ουσιαστική βοήθεια γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είμαστε όλοι μας μέλη μιας τεράστιας αλυσίδας που λέγεται κοινωνία. Για να είναι δυνατή αυτή η αλυσίδα πρέπει όλοι οι κρίκοι να είναι δυνατοί και ενωμένοι μεταξύ τους. Έτσι θα προχωρήσουμε μπροστά με ουσιαστικά αποτελέσματα κι όχι προσωρινές λύσεις βολέματος και ανακούφισης. Για την ώρα, δυστυχώς, στόχος είναι η κατσίκα του γείτονα…

Απο την Μαρία Κατσουνάκη για την Καθημερινή 

Είναι γνωστόν πως ο Θανάσης Βέγγος δεν έδινε συνεντεύξεις. Δεν τα πήγαινε καλά με τη δημοσιότητα και  προφανώς  είχε τους λόγους του γι’ αυτό. Είναι γνωστόν, επίσης, πως τον πολιορκούσαν πάμπολλοι για να μιλήσει, καταφέρνοντας, στην καλύτερη των περιπτώσεων, να του αποσπάσουν ελάχιστες μόνο λέξεις…..Tότε η Μαρία Κατσουνάκη τα κατάφερε και μας χάρισε μια απο τις ωραιότερες  και πιο σπάνιες συνεντεύξεις του μεγάλου μας κωμικού.

«Δεν θα σας στοιχίσω τίποτα!», απάντησε στην πρόταση για γεύμα. «Δυστυχώς, δεν βγαίνω σχεδόν καθόλου από το σπίτι».

Η συνάντηση πρωινή, στο διαμέρισμα της Ηπείρου, στην Αγία Παρασκευή, στον 4ο όροφο. Την πόρτα ανοίγει ο ίδιος ο Θανάσης Βέγγος και με αργά, προσεκτικά βήματα μάς οδηγεί στο καθιστικό. Ενας καναπές, δυο πολυθρόνες, με περιποιημένο λευκό – κρεμ προσκεφάλι. Παλιά συνήθεια, που υπογράμμιζε την έγνοια της νοικοκυράς για το σπίτι και για τα έπιπλα. Αισθητικά και πρακτικά (να μη φθαρεί η στόφα) παραπέμπει σε άλλες εποχές. Ενα μανουάλι, εικόνες, ποικίλα έπιπλα, ένας μεγάλος πίνακας με προσωπογραφία του Θανάση Βέγγου δεσπόζει. Ευχάριστη θέα από τα παράθυρα. Σπίτι που έχει διασχίσει αλώβητο τις δεκαετίες, με ζωή πυκνή, οικογενειακή.

«Καθίστε όπου θέλετε», η προτροπή. «Να μη σας ξεβολέψω», λέω, καταλαβαίνοντας ότι η θέση του είναι δεδομένη. «Αστειεύεστε;», αποκρούει με ένα ανυπόκριτο αίσθημα φιλοξενίας και μου υποδεικνύει την αναπαυτική μπερζέρα.

«Φοβάμαι, ότι αυτόν τον καιρό, λόγω της ταινίας (σ. σ. εμφανίζεται στην “Ψυχή βαθιά” του Παντελή Βούλγαρη) έχετε εκτεθεί στον Τύπο περισσότερο από ό, τι αντέχετε», ξεκινώ διστακτικά, έτοιμη να κρατήσω σημειώσεις. Δύο πράγματα μπορούν (μπορούσαν) να προκαλέσουν πανικό στον Θανάση Βέγγο: η σκόνη, κατάλοιπο της Μακρονήσου, και τα δημοσιογραφικά μαγνητόφωνα. Στα 83 του, μοιάζει συμφιλιωμένος και με τα δύο.

Εσωτερικά χιλιόμετρα

Όταν τον συναντήσαμε πριν από 10, περίπου, χρόνια, στα γυρίσματα της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη «Ολα είναι δρόμος», στο Δέλτα του Εβρου, αρνήθηκε το μαγνητόφωνο ευγενικά αλλά και αδιαπραγμάτευτα. Διηγιόταν, μιλούσε με ένταση, τόνιζε και «τράβαγε» τις συλλαβές, συνοδεύοντας με μικρές νευρώδεις κινήσεις, τινάγματα, στα χέρια και στο κεφάλι, κάθε επεισόδιο της ζωής του.

«Ετρεχα σε όλη μου τη ζωή με 300… Αλλά δεν έκοψα ποτέ το νήμα γιατί συνεχώς μου το μετακινούνε. Ολο πλησίαζα και όλο μου το πήγαιναν λίγα μέτρα πιο κει…», έλεγε τότε. Τώρα, παίρνει θέση στον καναπέ, τα χιλιόμετρα που διανύει είναι εσωτερικά, ο χρόνος έχει αποκτήσει σχετικότητα, οι ημερομηνίες δηλώνονται κατά προσέγγιση. Δεν κρύβει τα προβλήματα υγείας, δέσμιος σε ένα σώμα που δεν ακολουθεί τις διαθέσεις του.

Η συζήτηση δεν υπακούει σε τυπικές προδιαγραφές. Οι φράσεις μπορούν να μένουν μισοτελειωμένες, να περνάμε από το ένα θέμα στο άλλο, να παρατηρούμε μαζί τις οικογενειακές φωτογραφίες, να γινόμαστε από δύο, τρεις όταν η σύζυγός του Ασημίνα εμφανίζεται για να σερβίρει, να διορθώσει διακριτικά μια ημερομηνία, να θυμηθεί την πρώτη τους συνάντηση.

Πώς να βάλεις εξάλλου σε μια σειρά πάνω από 120 ταινίες, θεατρικούς ρόλους, τηλεοπτικές εμφανίσεις, μια ζωή και ένα πρόσωπο πάνω στο οποίο αποτυπώνονται η πορεία της μεταπολεμικής Ελλάδας, η οδύσσεια του Νεοέλληνα που ελπίζει και αποτυγχάνει, που ονειρεύεται και απογοητεύεται. Αλλά συνεχίζει να πορεύεται.

«Ο Βούλγαρης, ο Κούνδουρος, ο Κατσουρίδης, έφεραν τη ζωή μου άνω κάτω. Ειδικά ο Κούνδουρος. Είμαστε μαζί στη Μακρόνησο. Μου είπε: “Θανάση, θα γυρίσω μια ταινία και θα σε βάλω να παίξεις“. Τι λέει ο άνθρωπος; Σκέφτηκα. Υστερα από χρόνια εμφανίζεται ο Κούνδουρος στην Καλλιθέα όπου δούλευα σε ένα πατάρι επισκευάζοντας τσάντες γυναικείες, πορτοφόλια και με έκανε ηθοποιό». 1954 και «Μαγική πόλη». Ο Θανάσης, όπως λέγεται ο ήρωας, είναι σπαρακτικά καλός. Τον πνίγει το δίκαιο του αδικημένου, δεν αντέχει τον θρίαμβο του άδικου.

Ο χρόνος κράτησε ανέπαφη αυτήν την πτυχή του Θανάση Βέγγου.  

Εμφανίζεται διακριτικά η κυρία Ασημίνα Βέγγου. Με την άκρη του ματιού, έβλεπα τη φιγούρα της να πηγαινοέρχεται στα δωμάτια, ολοκληρώνοντας τις πρωινές δουλειές του σπιτιού.

«Η γυναίκα μου», τη συστήνει υπερήφανα. «Θα πάρετε κάτι;»

«Νερό, ευχαριστώ πολύ» «Και καφέ, φέρε και καφέ», παρεμβαίνει ο οικοδεσπότης.

«Ο μόνος καφές που υπάρχει στο σπίτι είναι ελληνικός», συμπληρώνει εκείνη. «Που λέτε, μη δω σκόνη και στραβό πράγμα», συνεχίζει ο Θ. Βέγγος ισιώνοντας την άκρη ενός σεμέν.

«Η σκόνη στη Μακρόνησο ήταν άλλο πράμα.  Από τα μαγειρεία, για να πας στο αντίσκηνο, ο αέρας έπαιρνε τα φασόλια από την κατσαρόλα και έμενε μόνο η σκόνη».

Πώς ήταν η καθημερινότητα στη Μακρόνησο;

«Επρεπε να σας δείξω μια φωτογραφία κάτω από την οποία ο Κούνδουρος έγραψε: “Το παρόν ονομάζεται φαντάρος”».

Τι έπρεπε να διαθέτετε για να βγάλετε πέρα τη ζωή σας εκεί; «Αντοχή και ψυχραιμία. Ηταν πέντε τάγματα. Ημουν στο δεύτερο. Πέρασαν πολλοί επώνυμοι άνθρωποι. Κάθε μέρα 11 με 12 πηγαίναμε στο βουνό της Μακρονήσου και μαζεύαμε αφάνες για τη φωτιά. Επρεπε να μαζεύουμε τέσσερις με πέντε».

Η αλήθεια μιας εποχής

Ο θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης Γιώργος Λαζαρίδης έχει αφηγηθεί το εξής περιστατικό: «Στις δοκιμές του “Τρελού του Λούνα Παρκ” (1970) ο Θανάσης έπρεπε κάποια στιγμή να σταματήσει τις τρεχάλες πάνω στη σκηνή για να τον παρακολουθήσει και ο θεατής. “Δάσκαλε, αδύνατο να φρενάρω.Είμαι ηθοποιός ανοιχτής θάλασσας, κατάλαβέ το“, έλεγε στον Μιχαηλίδη, τον σκηνοθέτη του.

“Κι όμως Θανάση μου, στη σκηνή του μονολόγου που λες για τη ζωή σου πρέπει να κάτσεις σ’ αυτό το σκαμνάκι και να συγκεντρωθείς. Αλλιώς, δεν βγαίνει συγκίνηση“. Πράγματι στην πρόβα τζενεράλε ο Θανάσης κάθεται στο σκαμνάκι του μονολόγου και δίνει ρεσιτάλ. Κλαίγοντας τελείωσε. Ορθιοι χειροκροτούσαν. Τρέχει συγκινημένος και ο Μιχαηλίδης στα παρασκήνια. “Είδες Θανάση μου που είχα δίκιο;“. “Δάσκαλε: Δεν βγήκε από το σκαμνάκι η συγκίνηση. Σκεφτόμουν ότι αύριο έρχονται κλητήρες και μου παίρνουν το σπίτι και δεν ξέρω πού να βολέψω τη Μίνα και τα παιδιά…“».

Κάπως έτσι πορεύτηκε ο Θανάσης Βέγγος ως σήμερα:

«μακελεύοντας τη ζωή του».

«Μακελεμένος λειτουργούσα. Βολεμένος ποτέ», έχει πει στο παρελθόν. Γι’ αυτό και δεν έκανε ποτέ περιουσία. Γι’ αυτό και αν και «πέρασαν πολλά χρήματα από τα χέρια του εξαφανίζονταν σε λίγους μήνες». Δούλεψε σκληρά για να επιβιώσει, βίωσε εξορίες και απώλειες. Ως «πολίτης β κατηγορίας» έκανε καριέρα. Δεν έχει καμία σχέση με τη δημοφιλία των σημερινών σταρ, με τις τηλεπερσόνες του περιφερόμενου ναρκισσισμού σε σημείο αυτισμού. Ο Θανάσης Βέγγος είναι φτιαγμένος από πραγματικά υλικά. Ζει αποτραβηγμένος, όχι από στυλ αλλά από ανάγκη. Οσο και να τον στριμώχνει η αδυναμία του να τρέξει, έχει ήδη διανύσει τόσα χιλιόμετρα που μπορεί να απολαμβάνει τη συντροφιά των οικείων του, χωρίς ενοχές. Δεκαετίες τώρα το έργο του παραμένει μοναδικό στην αυθεντικότητά του: χαρτογράφησε, σε αυτήν την ξέφρενη πορεία του, τη μεταπολεμική Ελλάδα, το μελόδραμα και τη φαρσοκωμωδία, την παράγκα και το σεράι της.

Ο Αλέξης Δαμιανός είχε εύστοχα σχολιάσει ότι ο Θανάσης Βέγγος «έφερε με αξιοπρέπεια ακόμη και τον ευτελισμό του εμπορικού κινηματογράφου». Και η αλήθεια είναι ότι όταν έχεις γυρίσει πάνω από 120 ταινίες, δεν είναι δυνατόν να είναι όλες εφάμιλλες της «Μαγικής πόλης» και του «Δράκου».

Όμως, μπορεί να εμφανίζεται στην «Ψυχή βαθιά» σε μια μόνο σκηνή, ως παππούς που αναζητάει τη σορό του εγγονού, να λέει «δεν είναι πόλεμος αυτός, ντροπή είναι» και στο βλέμμα του να κλείνει την αλήθεια μιας εποχής.

Μας υποδέχτηκε στο διαμέρισμα της Ηπείρου με μια, απρόσμενη για τους καιρούς, καλοσυνάτη οικειότητα. Μας αποχαιρέτησε επιμένοντας να έρθει, μαζί με την κυρία Ασημίνα, ώς την εξώπορτα. Και να περιμένουν μαζί μου το ασανσέρ. «Μα δεν υπάρχει λόγος…», ψέλλισα. «Βεβαίως και υπάρχει», παρατήρησε.

«Ηθελα να είμαι δουλευταράς. Να δουλεύω με ταχύτητες μεγάλες»

– Η πιο χαρακτηριστική φράση της καριέρας σας είναι η προσφώνηση «Καλέ μου άνθρωπε…». Την πιστεύετε;

– Για όνομα του Θεού! Καθόλου… Τότε, θα μου πείτε, γιατί το έλεγα…

Ερχεται ο καφές δίνοντας χρόνο για ανασύνταξη. «Στην υγειά σας. Και στην υγειά της Ιωάννας (Καρυστιάνη) και του Παντελή (Βούλγαρη). Τους αγαπάμε πάρα πολύ», εύχεται η κυρία Ασημίνα, τακτοποιώντας στο μικρό τραπέζι που βρίσκεται στη μέση το κέικ (που είχα υποσχεθεί πως θα φέρω συμβάλλοντας στον πρωινό καφέ), κουλούρια, ένα μπολ με σοκολοτάκια υγείας.

«Ο Παντελής μού έστειλε ένα σημείωμα ότι γυρίζει την ταινία και θα ήθελε να εμφανιστώ. Είκοσι πλάνα όλα κι όλα. Αλλά με ήθελε κοντά του. Μου λέει ο μικρός μου γιος, ο Χάρης, πατέρα ούτε να το συζητάς. Πρέπει να πας. Και πήγα. Παρά το γεγονός ότι έχω στην πλάτη μου αρκετά εγκεφαλικά επεισόδια...

Θυμάστε και το ατύχημα με το τρένο;

Γυρίζαμε με τη γυναίκα μου από την Κόρινθο. Εκείνη κινδύνεψε πολύ. Εκ των υστέρων κατάλαβα πόσο πολύ. Οτι είναι σήμερα καλά οφείλεται κυρίως σε έναν γιατρό που το πήρε προσωπικά και δεν έφυγε από δίπλα της.»

– Πόσα χρόνια είστε μαζί;

– 45…

– Πώς είπατε; Διορθώνει η κυρία Ασημίνα. Πενήντα δύο, παρακαλώ! Από τα 19 μου.

– Πώς γνωριστήκατε;

– Της πήγαινα πάγο στο σπίτι. Δούλευα σε γαλακτοπωλείο. Ανέβαινα το λόφο Σκουζέ με 100 χιλιόμετρα. Πιστέψτε με! Με τον πάγο στο χέρι. Η μία πόρτα άνοιγε, η άλλη έκλεινε. Είστε πολύ καλή, της έλεγα. Μακάρι να ήταν όλες οι πελάτισσες σαν κι εσάς.

– Τι σας συγκίνησε πάνω του; Απευθύνομαι στη σύζυγο.

– Τα ωραία πράσινα μάτια του. Η λάμψη από ευγένεια, καθαρότητα και καλοσύνη που εξέπεμπαν…

– Ε, και τρέλα! Μια δόση τρέλας, υπήρχε, χαμογελάει ο Θ. Βέγγος.

Μισό αιώνα στον χώρο του θεάματος

Οι συνάδελφοί του σχολιάζουν την τόση εντιμότητα και αφοσίωσή του στην οικογένεια σχεδόν ως παραδοξότητα. Γι’ αυτό και η ερώτηση «τι ρόλο έπαιξαν οι γυναίκες στη ζωή σας», απλώνει ένα ανεπαίσθητο κόκκινο στο πρόσωπό του.

– Είμαστε 52 χρόνια μαζί. Μιλάμε για λατρεία.

– Ναι, αλλά ασκείτε και ένα επάγγελμα που, ας πούμε ότι, δεν βοηθάει τις μακροχρόνιες σχέσεις, επιμένουμε.

– Εχετε δίκιο. Αλλά για μένα ήταν αυτονόητο ότι θα περάσω με τη Μίνα. Δεν προλάβαινα κιόλας! – Χαλαρώνατε ποτέ; – Οχι! Τώρα μόνο, αναγκαστικά…

– Τι σας ενοχλεί σε αυτό;

– Οτι καταφθάνει η ώρα μηδέν…   Η μέρα είναι φωτεινή. Κοιτάει έξω από το παράθυρο, στο βάθος του ορίζοντα. Τρώει με προσοχή λίγο κέικ. Η παύση, αναγκαία. Η κυρία Ασημίνα έχει αποσυρθεί στα ενδότερα. Η στιγμή δεν έχει ούτε αμηχανία, ούτε αγωνία, ούτε αιχμές. Μόνο ησυχία.

– Ποιο ήταν καύσιμο για τη δική σας μηχανή; Το δικό σας «κάρβουνο» για να συνεχίσετε; Απαντά χωρίς να σκεφτεί:

– Δεν είχα ποτέ φιλοδοξία να γίνω καλός ηθοποιός. Ηθελα να είμαι δουλευταράς. Να δουλεύω με ταχύτητες μεγάλες. Ήταν, άραγε, κάτι που ήθελε να αφήσει πίσω του ή κάτι που επιδίωκε να συναντήσει μπροστά του;

Διατυπώνω περισσότερο μια σκέψη παρά ερώτηση. «Αφήνω σε εσάς την απάντηση», αποκρίνεται στον ίδιο τόνο.

– Κάτι είχε η φάτσα μου που έφερνε τον άλλον κοντά μου. Ισως, όταν έπεφτε η ματιά τους επάνω μου, ήξεραν ότι είμαι ένας πολύ εντάξει άνθρωπος. Υπήρξαν και άνθρωποι που επέμεναν να με αποκαλούν «κύριε Βέγγο». Ε, εκεί γινόμουν έξω φρενών! Μα, Θανάση με λένε! Είναι δυνατόν να με φωνάζετε κύριε Βέγγο; Ενας λαϊκός άνθρωπος ήμουν.

Είναι στιγμές που το βλέμμα του υγραίνεται. Γεμίζει από εικόνες, ιστορίες, συναντήσεις. Δεν το δηλώνει ευθέως, αλλά κουράζεται. Θα καταρρεύσει προκειμένου να μη γίνει αφιλόξενος. Καταλαβαίνω γιατί σηκώνει το τηλέφωνο ο μικρότερος γιος, ο Χάρης, δημιουργώντας έναν προστατευτικό κλοιό γύρω από τον πατέρα του.

– Τι δεν αντέχετε περισσότερο;

– Την υποκρισία και την ψυχική μιζέρια. Αυτό, το εσωτερικό στρίμωγμα στους ανθρώπους.

– Ποιο είναι το μεγάλο δώρο που πήρατε από τη ζωή;

– Πείνασα πολύ κι εγώ και η οικογένειά μου. Πολλά χρόνια. Μην κοιτάτε πού μένω τώρα. Γεννήθηκα στο Νέο Φάληρο, το ’27. Για μια 20ετία η φτώχεια ήταν πολύ μεγάλη. Στην αρχή, με τη γυναίκα μου, μέναμε σε ένα δωμάτιο.

– Έχετε περάσει και καλά στη ζωή σας όμως;

– Ναι, ασφαλώς, Απέκτησα δυο γιους, τον Βασίλη, πενήντα ετών, και τον Χάρη, 40. Από τον Βασίλη έχω δύο εγγόνια που λατρεύω. Την Αγγελική και τον Θανασάκο. Στις φωτογραφίες απέναντι, χαμογελούν αφοπλιστικά. Και από το διπλανό τραπέζι, από τον τοίχο, παντού, συντροφεύουν τον παππού όταν δεν είναι κοντά του.

– Τι κρατάτε από τη ζωή σας;

– Οτι με αγάπησαν 4 εκατομμύρια άνθρωποι και με μίσησαν τρεις. Νομίζω ότι δεν θα είναι παραπάνω.

Συνέντευξη Κέλλυ Γρηγοριάδου

Φωτογραφίες: Σάκης Αναστασόπουλος

Κάποια  Τετάρτη της περασμένης άνοιξη, βάζω Τετάρτη γιατί  αυτή η μονάδα χρόνου με ενδιαφέρει σημειολογικά, χτύπησε το τηλέφωνο μου.

«Καλησπέρα είμαι ο Λευτέρης Γιοβανίδης και θέλω να σας γνωρίσω.»  Ενδιαφέρουσα προσέγγιση σκέφτηκα. Δεν μου είχε ξανατύχει κάποιος καλλιτεχνικός σύμβουλος και δε νεοφερμένος  στην πόλη να με καλέσει μετά  από  προσωπική του έρευνα ανακάλυψης των ανθρώπων που δρουν και ζουν σε αυτήν να μπαίνει σε μια τέτοια διαδικασία.

«Γειά σας Λευτέρη, όποτε θέλετε, είμαι στην διάθεση σας.» Έτσι συναντηθήκαμε. Όχι  για να πιούμε μόνο έναν καφέ. Βρεθήκαμε για να αντικρύσουμε το μέλλον μέσα από προοπτικές, να βρούμε το μαζί μέσα από την διαφορετικότητα, την δυναμική, τον σεβασμό, την θέληση και την επιμονή.

Συζητήσαμε για αυτά που θέλει ο καθένας και αυτά που συμβαίνουν με αλήθεια και απλότητα.  Σε έναν κόσμο που τρέχει συνεχώς μείναμε για λίγο ακίνητοι και είπαμε για την τέχνη, τον πολιτισμό, το θέατρο, την ζωή, την Ελλάδα, την πόλη, την εποχή.

Δώσαμε ραντεβού να γράψουμε για όλα αυτά τον Σεπτέμβρη γιατί σημασία έχει να ξαναβρεθούμε, να ξαναμιλήσουμε, να συμφωνήσουμε ή  και να διαφωνήσουμε, όλοι. Μαζί! Χωρίς συνημμένα.

Ούτως η άλλως το θέατρο είναι επικοινωνία, δημιουργία, έκφραση, κατανόηση  και ο Λευτέρης Γιοβανίδης  γνωρίζει από πλοκή, δομή και γλώσσα, ξέρει πως η τέχνη δεν είναι για του λίγους ή τους πολλούς, είναι για τον καθένα ξεχωριστά.

Τα “προσωπικά”

Τι σε περιορίζει και τι σε απελευθερώνει;

Με περιορίζει ο εαυτό μου. Με απελευθερώνουν κάποιοι καλοί μου φίλοι.

Πότε ένιωσες πως τα κατάφερες;

Όταν είδα το παιδί μου να μεγαλώνει.

Αυτοαμφισβητείσαι;

Συνεχώς και αδιαλείπτως. Αλλά το δουλεύω.

Είσαι καλλιτεχνικά πλήρης σήμερα;

Τι σημαίνει πλήρης στην τέχνη. Αν είσαι πλήρης δεν μπορείς να κάνεις τέχνη.

Η λέξη παιδεύομαι έχει για εσένα διπλή σημασία;

Τι στιγμή που συμβαίνει την αρνητική, στην ανάμνησή της τη θετική.

Tα “Θεμελιώδη”

Η τέχνη σε διαλέγει ή την διαλέγεις εσύ;

Η τέχνη είναι κομμάτι του ανθρώπου. Πηγάζει από τον άνθρωπο. Γεννιέται από αυτόν. Πιστεύω ότι όλοι με τον τρόπο μας και με τις εμπειρίες μας είμαστε συνδεδεμένοι με κάποιο τρόπο με την τέχνη.  Δεν γίνεται να μην είμαστε. Είναι στη φύση μας. Φυσικά η τέχνη έχει πολλές μορφές έκφρασης. Είχα πάει προχθές εκδρομή στη Νεράιδα στη λίμνη, και είδα στο μπαλκόνι της μια κυρία να φτιάχνει μόνη της κάτι περίτεχνες κατασκευές. Αν δεν είναι τέχνη αυτό, τι είναι; Ας μην το παρεξηγούμε, τέχνη δεν είναι μόνο κάτι υψηλό και άπιαστο. Τέχνη είναι ακόμα και ο τρόπος που επιλέγεις να ζεις.

Το θέατρο αντιγράφει την ζωή;

Ο Ρωμαίος και Ιουλιέτα του Σαίξπηρ αλλά και Ο κατάδικος του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, είναι δύο από τα έργα που θα παρουσιαστούν τον χειμώνα  από την Κοζάνη και τα δύο βγαλμένα από την ζωή. Αληθινές ιστορίες. Ή έτσι θέλω να τις βλέπω εγώ. Οπότε ναι το θέατρο αντιγράφει τη ζωή και από την άλλη, οι ηθοποιοί για να μπορέσουν να κάνουν θέατρο αντιγράφουν τα συναισθήματα που βιώνουν στη ζωή τους. Από εκεί αντλούν έμπνευση για να μπορέσουν να μετουσιώσουν έναν ρόλο. Όλα είναι ένας κύκλος.

Γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Θυμάμαι τον Σεπτέμβριο του 1998, ήμουν στη Νέα Υόρκη και σπούδαζα θέατρο. Είχαμε καταφέρει μέσω μίας φίλης φωτογράφου της Ξανθίππης (Αμερικανοκύπριας) να μπούμε σε μια ιδιωτική προβολή στο Tribeca Film Center. Ήταν μια ταινία που ακόμα δεν είχε κάνει πρεμιέρα και γινόντουσαν ιδιωτικές μόνο προβολές σε ανθρώπους του χώρου και δημοσιογράφους. Ο κινηματογράφος ήταν γεμάτος διασημότητες. Δίπλα στην Ξανθίππη καθόταν ο Χάρβευ Καιτέλ και άλλοι πολλοί.  Στο τέλος της προβολής είχε ένα σουαρέ στο φουαγιέ. Βγαίνω και πέφτω πάνω στην Μέριλ Στριπ. Μαγνητισμένος πλησιάζω. Την είχαν περικυκλώσει τρεις (από ότι έμαθα μετά δημοσιογράφοι) και της μίλαγαν και έγινα ένας από το πηγαδάκι συμφωνώντας διακριτικά. Κάποια στιγμή γυρνάει ένας από αυτούς και της λέει «κυρία Στριπ είστε η πιο ταλαντούχα ηθοποιός της γενιά σας.»  Και θυμάμαι χαρακτηριστικά την Στριπ να σηκώνει το δάκτυλο της και να του το κουνάει αρνητικά και να του λέει «‘Όχι. Η γενιά μου είχε πολύ πιο ταλαντούχες από μένα. Εγώ έγινα αυτό που είμαι γιατί  είχα τριάντα τις εκατό τύχη, εξήντα τις εκατό γιατί δούλεψα και δέκα τις εκατό ταλέντο. Δούλεψα για να γίνω αυτό που είμαι. Βέβαια ήμουν και αρκούντως τυχερή.»  Η συζήτηση τελείωσε μετά από ώρα απευθύνοντας μου το λόγο για πρώτη φορά και ρωτώντας με. Από που είσαι; Ελλάδα της απαντώ και μου χάρισε ένα ζεστό χαμόγελο λέγοντάς μου, Γκρέκο! Κατάλαβα πολλά από αυτή την αναπάντεχη συνάντηση.

Η παράσταση ήταν επιτυχία αλλά η προέλευση του κοινού αποτυχία;

Κι όμως συμβαίνει κι αυτό. Μακριά από εμάς. Πολλές φορές έχω δει παράσταση που στα δικά μου μάτια ήταν παταγώδης καλλιτεχνική μπούρδα,  να σκίζει. Κι άλλες φορές κάτι μαγικό  συμβαίνει και δεν πατάει ψυχή. Είναι κάτι που δεν μπορώ το εξηγήσω ενώ  κάθε φορά που συμβαίνει και όταν  το βλέπω, απορώ. Ξέρετε το θέατρο είναι μια τέχνη που για να μπορεί να υπάρξει χρειάζεται να έχεις τρία πράγματα. Έναν ηθοποιό, ένα σκηνικό χώρο και ένα θεατή. Αν λείπει ένα από αυτά τα τρία δεν μπορείς να κάνεις θέατρο. Οπότε όσο καλή και αν είναι η παράσταση αν δεν έχει κόσμο, εν κατακλείδι θα θεωρηθεί αποτυχία. Σκληρό αλλά πραγματικότητα. Ελπίζω οι Κοζανίτες να  με τιμήσουν με την παρουσία τους και να μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε επιτυχώς το στόχο μας. Αυτό της παραγωγής τέχνης.

Τα θεατρικά

Ποιες είναι οι σκέψεις σου ή η στάση σου σχετικά με την θεατρική δραστηριότητα που παρατηρείται στην Ελλάδα;

Τα τελευταία χρόνια στην Αθήνα παρατηρείται μια πληθώρα παραγωγών και παραστάσεων. Να σκεφτείτε ότι το 2004 είχαμε 600 περίπου πρεμιέρες ετησίως και φέτος ξεπερνούν τις 1500! Αυτό έχει ένα καλό αλλά και ένα κακό. Από τη μια έχουμε μια πολυφωνία στην έκφραση, πράγμα κι από την άλλη νιώθω ότι το κοινό αποπροσανατολίζεται και δεν ξέρει που να πρώτο πάει. Ούτε χρήματα έχει να βλέπει τόσες πολλές παραστάσεις αλλά ούτε και χρόνο. Τώρα, όσο αφορά τους ίδιους τους καλλιτέχνες με την τόση μεγάλη πληθώρα παραγωγών έχουν μειωθεί πολύ οι μισθοί. Ακόμα πολλοί δεν πληρώνονται. Η πρωτεύουσα μας έχει περισσότερες πρεμιέρες από το Λονδίνο. Νομίζω ότι κάπου θα εκτονωθεί όλο αυτό. Εγώ σε όλο αυτό πάντα ήμουν ένας μοναχικός καβαλάρης μέχρι που ήρθα στην Κοζάνη.

Στον Θεατρικό σου χάρτη τι έχει εννοιολογικά ενδιαφέρον;

Η πολυπολιτισμικότητα. Πως δύο λαοί συνυπάρχουν. Πως είναι δομημένες οι κοινωνίες. Πόσο επηρεάζει η θρησκεία την συνύπαρξη λαών. Και πως μεταφέρεις αυτή την πολυπολιτισμικότητα, που υπάρχει στην κοινωνία μας, στη σκηνή.  Στην παράσταση που σκηνοθετώ αυτό τον καιρό παίρνω την πιο φημισμένη ιστορία  από την παγκόσμια δραματουργία, το «Ρωμαίο και Ιουλιέτα» του Σαίξπηρ και την εντάσσω στα βαλκάνια σήμερα, όπου δυο διαφορετικοί λαοί είναι αναγκασμένοι να συνυπάρξουν. Έχουν διαφορετική γλώσσα, διαφορετική κουλτούρα, διαφορετική θρησκεία. Και μέσα σε όλο αυτό γεννιέται ένας έρωτας., μεταξύ δυο διαφορετικών αντίπαλων  οικογενειών. Παίζω πάνω στη σκηνή με την σύνθεση των γλωσσών και των νοοτροπιών και αναζητώ που θα με βγάλει όλο αυτό. Είμαστε με τους συνεργάτες μου τώρα στην περίοδο των προβών. Πρώτη φορά δουλεύω μια πρόβα με ανθρώπους που μιλάνε διαφορετική γλώσσα πάνω στη σκηνή. Έχει μοναδικό ενδιαφέρον. Λέμε μια ιστορία κάτω από ένα δικό μας πρίσμα.  Αυτό της πολυπολιτισμικότητας. Η οικογένεια της Ιουλιέτας μιλάει ελληνικά, του Ρωμαίου κροατικά και όταν συναντιούνται μιλάνε τη γλώσσα του συγγραφέα Αγγλικά. Μοναδικό εγχείρημα.

Τα κοινωνικά

Τι είναι πολιτικά και κοινωνικά ιδεατό για σένα;

Ότι δεν πρέπει να βρίσκομαι στο εγώ αλλά στο εμείς.  Όσο γραφικό και αν ακούγεται. Είμαστε ένας λαός με χίλια δυο καλά, αλλά δεν έχουμε μάθει να συνεργαζόμαστε. Δεν έχουμε μάθει να διαφωνούμε δημιουργικά. Ακόμα κι εμείς στην πρόβα μας, σε μια δουλειά όπως το θέατρο που βασίζεται στην ομαδικότητα, δύσκολα συνεργαζόμαστε. Για μένα αυτό έχει να κάνει κατά πολύ με το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Από το νηπιαγωγείο ακόμα δεν μας μαθαίνουν να συνεργαζόμαστε. Αν παρακολουθήσετε το εκπαιδευτικό σύστημα κυρίως χωρών της Βόρειας Ευρώπης θα εκπλαγείτε  με το πόσο πολύ ωθούν τους μαθητές στη  συνεργασία. Κλείνω την απάντηση με το κοινότυπο αλλά πάντα επίκαιρο,  αγαπάτε αλλήλους.

Ένας ιστορικός θα έλεγε πως όλες οι εποχές είναι εξίσου σκοτεινές και φωτεινές, ματαιόδοξες και ουσιαστικές.

Απόλυτα. Αλλά ο άνθρωπος έχει πάντα την τάση να ωραιοποιεί το παρελθόν. Σαν να έρχεται ο χρόνος ως γυαλόχαρτο και λειαίνει τη μνήμη και τις αισθήσεις.  Πόσες φορές έχω ακούσει τη φράση «Αυτό πρώτη φορά στη ζωή μου, μου συμβαίνει» σχολιάζοντας κάτι αρνητικό. Και διερωτάσαι, μα καλά έχει ξεχάσει ότι του έχει ξανασυμβεί αυτό και κάτω από χειρότερες συνθήκες; Αλλά έτσι είμαστε οι άνθρωποι. Κάθε εποχή έχει τις δυσκολίες της, την ανηφόρα της και πρέπει να μάθουμε να ζούμε το τώρα,  να το αγαπάμε το τώρα. Μην μεταφέρουμε την ελπίδα μας σε κάτι ωραιοποιημένο από το παρελθόν που έχει περάσει και έχει σβήσει αλλά ούτε και στο μέλλον που ακόμα δεν έχει έρθει, γινόμενοι απλώς κυνηγοί μια συνεχόμενης ουτοπικής αναμονής, προσδοκώντας μια εικονική ευτυχία που τελικά δεν πρόκειται να έρθει ποτέ. Βέβαια για να είμαι ειλικρινής πολλές φορές πέφτω κι εγώ στην παγίδα της προσδοκίας ζώντας για το μέλλον και λειτουργεί υπέροχα εκείνη την στιγμή τουλάχιστον ως πανάκεια της όποιας ψυχικής ανασφάλειας μου.

Πιστεύεις στους νέους θεατρικούς συγγραφείς;

Οφείλω να πιστεύω. Κι αυτό φαίνεται από τον πρώτο καλλιτεχνικό προγραμματισμό του ΔΗΠΕΘΕ για τη σεζόν 2018-19, που προκαλέσαμε την συγγραφή πέντε θεατρικών κειμένων. «Βραδιάζει κυρία Γαλάτεια» του Μιχάλη Πιτένη που θα παρουσιαστεί στην Εναλλακτική Σκηνή στις 10 Οκτωβριου κάθε Τετάρτη και Πέμπτη για 10 παραστάσεις. Ο Γιώργος Παφίλης αμέσως μετά κάνει πρεμιέρα στις 19 Οκτωβρίου με τις  Αισθητικές Χαρές για 6 παραστάσεις.  Ένας κόμπος στη μέση του Γαλαξία, ιδέα του Νίκου Μαθιουδάκη και κείμενο παράστασης Κίρκης Καραλή που θα παρουσιαστεί στα Γυμνάσια και Λύκεια του νομού. Ακολουθεί για τις αποκριές ένα κείμενο που παραγγείλαμε να το γράψει ο  Κώστας Καρανάτσιος «Κοζάνη 2146 μ.Χ. «Λόζιος στ’ Σκ’ρκα» και τέλος «ο Κώστας και Μαρία» του Νίκου Μαθιουδάκης μια ποιητική σύνθεση. Σκεφτείτε το,  είναι πάρα πολλά. Ένα φιλόδοξο πρόγραμμα, με πίστη να προκαλεί συνεργασίες και να δίνει βήμα σε συγγραφείς να δημιουργήσουν. Αναλογιστείτε αν κάθε θέατρο προκαλούσε τόσες πολλές συνεργασίες.  Τα ταλέντα όπως είπαμε και παραπάνω γίνονται με τριβή και δουλειά. Να δίνουμε ευκαιρίες.

Υπάρχει αντίδοτο για το εύπεπτο;

Δύσκολα. Ζούμε στην εποχή της εικόνας και της γρήγορης πληροφορίας. Αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια. Έχουμε  πια συνηθίσει το τηλεκοντρόλ. Εύκολα αλλάζουμε εικόνα. Το μάτι δεν έχει συνηθίσει να προσπαθεί να μπει στην ουσία από κάτι. Εύκολα απορρίπτουμε και πάμε δίπλα και μετά απλώς παραδίπλα!

Τα προγραμματικά

Ποιοι είναι οι άξονες που σε βοήθησαν να ορίσεις τις επόμενες θεατρικές περιόδους;

Ο καλλιτεχνικός σχεδιασμός είναι κάτι εύκολο. Πρέπει να μπορέσεις όμως  να συνδυάσεις πολλά και διαφορετικά. Βασικός στόχος μου είναι το Θέατρο της Κοζάνης πέρα από να το αγαπήσει ο Κοζανίτης, είναι να συστηθεί ξανά στην επικράτεια αλλά   και να αποκτήσει παρουσία και στο εξωτερικό. Ο πολιτισμός είναι η βαριά μας Βιομηχανία. Δεν έχουμε πολλά πράγματα να εξάγουμε ως χώρα. ΤΟ ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης συγκαταλέγεται  στα ισχυρά κρατικά θέατρα της χώρας μας. Για μένα είναι πολύ σημαντικό που το θέατρό μας φέτος το χειμώνα στις 26 Ιανουαρίου, θα παρουσιάσει στην Κροατία την παράστασή μας ο Ρωμαίος και Ιουλιέτα , που οι Κροάτες θα ακούσουν και θα μάθουν για την πόλη μας.

“Κι όμως πρέπει να λογαριάσουμε πως προχωρούμε. Κι όμως πρέπει αν λογαριάσουμε κατά που προχωρούμε. Δε θέλω τίποτε άλλο παρά να μιλήσω απλά, να μου δοθεί ετούτη η χάρη.  Γιατί και το τραγούδι το φορτώσαμε με τόσες μουσικές που σιγά-σιγά βουλιάζει  και την τέχνη μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της  κι είναι καιρός να πούμε τα λιγοστά μας λόγια γιατί ἡ ψυχή μας αύριο κάνει πανιά.» Μίλησε μας για την επιλογή σου αυτή που ανοίγει τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό.

Είναι ένα ποίημα του Γιώργου Σεφέρη, που το θεωρώ αρκετά επίκαιρο. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να επιστρέψουμε στην ποίηση. Έχει χαθεί η ποίηση από τα αναγνώσματά μας. Μέσα σ’ αυτό το ποίημα βρίσκω τρεις λέξεις κλειδιά αλήθεια, απλότητα, αισιοδοξία. Κι αυτό το στίγμα θέλω να δώσω εγώ. Να είμαστε αληθινοί σ’ αυτό που πιστεύουμε, να βρούμε την απλότητα της ζωής και να είμαστε αισιόδοξοι ότι όλα θα πάνε καλά.

Αίθουσα, παραστάσεις, παρεμβάσεις, παραγωγές, συγγραφές, σημαντικές συνεργασίες, τοπικό καλλιτεχνικό δυναμικό, συμπράξεις. Και τώρα τι κάνουμε;

Σήμερα νιώθω σαν να είμαι στην αρχή. Τι και αν πέρασαν 6 μήνες, τι κι αν έχουμε δουλέψει πάρα πολύ να ανακαινίσουμε την αίθουσα, η δουλειά για μένα ξεκινάει τώρα. Τώρα πρέπει να ετοιμάσουμε τις παραστάσεις μας. Να καλέσουμε τον κόσμο και να καταφέρουμε να του αρέσουμε. Το θέατρο δεν ανήκει σε κανέναν, ανήκει στην κοινωνία. Θέλω οι Κοζανίτες να αγαπήσουν ξανά το θέατρό τους, να καταλάβουν ότι είναι δικό τους, ότι αυτοί το πληρώνουν για να υπάρχει και να το κάνουν το πρώτο περιφερειακό θέατρο της χώρας. Αυτό δεν ξέρετε τη δύναμη και ώθηση θα δώσει στην πόλη.

Τα αγαπημένα

Αγαπημένος θεατρικός συγγραφέας

Είναι τόσοι πολλοί και καλοί για να ξεχωρίσω έναν

Αγαπημένη παράσταση

Έχω δει τόσες πολλές και καλές για να ξεχωρίσω μια.

Αγαπημένο βιβλίο

Κάθε μήνα και άλλο.

Αγαπημένος ηθοποιός

Ως σκηνοθέτης η δουλειά μου είναι να αγαπώ τους ηθοποιούς.

Αγαπημένη ταινία

Αυτή που ξεκινάω να δω

Αγαπημένος δίσκος

Το Shazam.

Η ζωή γενικά είναι τόσο μικρή αλλά και πολυδιάστατη που θεωρώ «ιεροσυλία» να μιλάμε για ένα και μόνο αγαπημένο. Έχει τόσες ομορφιές το πρωί όσες έχει και η νύχτα. Πρέπει να είμαστε ανοιχτοί σε πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας, να τα αντιλαμβανόμαστε. Να έχουμε ανοιχτή την πόρτα! Πολλές φορές δεν αφήνουμε να μας επηρεάσει η ζωή. Χωρίς να το θελουμε, βάζουμε παρωπίδες. Δεν ανακαλύπτουμε την αγαπημένη μας ταινία, γιατί δεν πήγαμε να την δούμε. Δεν νιώθουμε  την ηδονή που θα μας δώσει ένα βιβλίο γιατί δεν το ανοίξαμε, δεν βλέπουμε ότι δίπλα μας βρίσκεται ο άνθρωπός μας γατί τον αναζητάμε μακριά. Και το χειρότερο είναι ότι έχουμε την ψευδαίσθηση να πιστεύουμε ότι είμαστε ανοιχτοί. Ότι σε όλα είμαστε παρόν. Ας ανοίξουμε τις πόρτες να μας ξαφνιάσει η ζωή. Κακό δεν πρόκειται να πάθουμε.  Ακόμα και αν κάποιος μας πληγώσει κι αυτό είναι εμπειρία. Ας αποδεχτούμε ότι δεν υπάρχει χάνω ή κερδίζω. Υπάρχει μόνο ότι ζω.